89. Мемлекеттік салықтың ставкілері немесе өтеу тәртібі

Салық ставкасы – салық базасының өлшем бірлігіне салық есептеулерінің шамасын білдіреді.

Салық ставкасы салық салу объектісіне пайызбен бекітілген салық мөлшері. Салық ставкасы салық өлшемі ретінде қарастырылады. Салық ставкасы салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолютті сомамен белгіленеді.

1) Салық сомасын анықтау тәсілі бойынша:

• тең ставка - кез келген салық төлеушіге бірдей мөлшерде салық сомасы белгіленеді

• тұрлаулы ставка – салық салудың әрбір бірлігіне бекітілген салық мөлшері мысалы: өндірілген акцизделетін тауарлардың әрбір метріне 1 теңгеден.

• пайызды ставка – салық базасының құндық шамасынан белгілі бір пайыз түріндегі салық мөлшері.

Салық төлеу тәртібі - салық төлеушінің мемлекетке салық төлемдерін төлеуге жүзеге салық заңдылықтарында бекітілген ереже.

Салық ақшалай нысанда болса, онда салық төлеуші салықты ақшалай төлейцді. Ал салық тауарлы - заттай нысанда болса, онда салық заттай төленеді.

Салық төлеудің 2 әдісі бар:

1) Дербестік төлеуде (декларация негізінде, салық хабарламасы негізінде, салық төлемдеуін дербес және енгізу жолдары, бір жолғы талон және патенттерді сатып алу)

2) Мәжбүрлі төлеуде (төлем көзінен ұсталатын табыс салығы, салық төлеуден бас тартқан тұлғаардан салықты мәжбүрлеп алу)

90. Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау жөніндегі қаржы агенттігі

ҚР реттеу мен қадағалау жөніндегі қаржы агенттігі (ҚҚА) қаржы нарығы мен қаржының ұйымдары мемлекеттік реттеуші және қадағалаушы өкілетті орган болып табылад. Ол өз қызметінде тәуелсіз, тікелей Президентке бағынады, сондай –ақ ҚР Президенті бекітілген ереже негізінде қызмет етеді.

ҚҚА өз қызметіне 2004 жылы 1 желтоқсаннан бастады.

ҚҚА атқаратын қызметі:

• Қаржы ұйымдары мен филиалдарының ашылуына өз еркімен қайта құрылуы мен жабылуына рұқсат береді және қайтып алады

• Қаржы нарығында кәсіби қызмет атқаруға лицензия берудің, оның күшін тоқтатудың немесе қайтарып алудың тәртібін белгілейді

• Қаржылық ұйымдар, қаржы қызметін тұтынушымен өзге де жеке немесе заңды тұлғалар міндетті құқықтық актілерді зерттейді

• ҚР ҰБ – мен бірлесе отырып халықаралық стандартқа сай қаржылық есеп беру формасын, сондай - ақ олардың тізбесі мен қаржы ұйымдарының оларды тапсыратын уақыт мерзімімен белгілейді

• Қаржы ұйымдарына әсер етудің шектеулі әдістері мен санкцияларын қолдануды анықтайды

91. Мемлекеттік қарыз. Сыртқы мемлекеттік қарыз. Мемлекеттік қарызды басқару

Мемлекетік қарыз – бұл алынған және белгілі бір күнге өтелмеген мемлекеттік қарыздардың сомасы. Мемлекеттікқарыз мемлекетпен мемлекеттік бюджет есебінен өтеледі.

Мемлекеттік қарызды өтеу жолдары:

1) Мемлекеттік банк несиелері (ақша эммисиялау)

2) Бюджетпен өшірілген қарызы – бұл ауылшаруашылығынан бөлінген ақша мен аулшаруашылығынан жиналған өнім бағаларының айырмашылығы

3) Жинақ банкілерінің зайымдары

Сыртқы мемлекеттік қарыз – ҚР – сы өкіметінің, жергілікті атқарушы органдарының және Ұ – ң ҚР – ң бейрезидент несиегерлері алдынждағы сыртқы мемлекеттік борышының құрамдас бөлігі.

203 жылы үкіметтің сыртқы борыш 3481.0 млн долларға жетті. Мемлекеттік қарызды басқару – мемлекеттің өзі және оның кепілдігімен алынған борышқа (қарызға) қызмет көрсету, оны жоспарлы өтеу, жаңа қарыздарды тарту мен жүзеге асырудың шарттарын жасау жөніндегі мемлекет шараларының бүкіл спектрі.

Мемлекеттік қарыздарды басқару келесі әдістермен жүргізіледі:

1. Қайта қаржыландыру

2. Конверсия – бұрын шығарған займның табыстылығы бойынша өзгерістер (көбеюі, азаюы)

3. Концемидация – займның алғашқы шығарған мерзімдерін өзгерту (қысқарты)

4. Унификация – бірнеше займды біріктіріп біреу жасау

5. Займды өтеуге кейінге қалдыру

6. мемлекеттін хырғыздан бас тарту