13) Мүлік салық туралы жалпы түсінік және оның белгілері

Салық дегеніміз – белгілі бір мезгілді және белгілі бір көлемде аланатын, заң ойынша қарастырылған міндетті төлемдер. Салықтың экономикалық мәні шаруашылық субъектлерінен, азаматтардан ұлттық табыстың бір бөлігін алу жөніндегі өндірістік қатынастардың бір бөлігі болып табылады.

Салық құқығы – мемлекеттің салықтық әрекеті процесінде пайда болатын қоғамдық қатынасарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы. Салық материалдық тұрғыда белгілі бір ақша сомасын белгілі бір заттардың санын білдіреді.

Сонымен салықтардың мазмұны мынандай:

1. Салық - мемелетке тиесілі қоғамдық жиынтық өнімді бөледі.

2. Салық – ақшалай нысанды төленеді:

3. Салық қайтарылмайтын төлем болып табалады.

4. Салық тұрақты экономикалық қатынас туғызады.

Салықтың қалыпсатуы барысында мынындай 3 қызмет атқарады.

1. Қазыналық. 2. Бақылау. 3. Қайта бөлу.

Қазыналық. Мемлекет өз қазынасын толтыру мақсатында табыс көздерін жасайды. Салықтардың қазыналық қызметі – түрлі субъектілер табысының бір бөлігі мемлекет пайдасына өтеді.

Салықтың қазыналық қызметі арқылы бюджеттердің кіріс бөлігі құралып, салықтың қоғамдық міндеті артады.

Бақылау. Бюджетке түскен салық түсімдерін реттейді және бақылап отырады. Кез –келген қызмет түрін бақылау жасау қажет. Салықтардың бақлау қызметінің арқасында салық жүйесінің тиімділігі бағаланады.

Қайта бөлу. Салықтың қайта бөлу қызметке мемелкетке салықты қоғамдағы эконмоикалық және әлеуметтік процестерге әсер ету құралы ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Салықтардың қайта бөлу қызметінің көмегімен бюджетке ақша қаражаттары жиналады, осыдан кейін жалпы мемелекеттік мәселелерді шешуге бағытталады. Әлеуметтік топтардың табыстары арасындағы қатынастарды өзгерту жолымен әлеуметтік тепе – теңдікті ұстап тұрады.

14) Жер асты қазба байлақтарын үстем табыстарына салық төлеу және есептеу.

Жер қойнауын пайдаланушылар – ҚР – ң аумағында, мұнай операцияларын қоса алғанда, жер қойынауын пайдалану жөіндегі операцияларды ҚР-ң заң актілеріне сәйкес жүзеге асатын жеке және заңды тұлға.

Өнімді бөлоу туралы келісімшартттар, кең таралған пайдалы қазабалар мен жер асты суларын өндіруге, сондай-ақ барслау мен өндіруге байланысты емес жер асты құрылыстарын салуға және пайдалануға жасалған келісімшарттар бойынша қызметі жүзге асыратындарды қоспағанда, жер қойнауын пайдаланушылар осы келісімшартттар пайдалы қазбалардың басқа түрлерін өндіруді көздемеген жағдайда, үстеме пайдаға салық төлеушілер бола алады.

Жер қойнауын пайдаланушының жинақталған табыстарының жинақталған шығыстарға қатынасы 1,2 ден жоғары болған салық кезіндегі әрбір жекелеген келісімшарт бойынша таза табыстың бір бөлігі үстеме табысқа салық салу объектісі болып табалады.

Салық кезеңі ішінде үстеме пайда салығын есептеу төмендегідей болады.

Жинақталған табыстардың шығындарға қатынасының алынған мәні	Ставкасы
1, 2 -ден кем	0 пайыз
1, 2 - ден 1, 3 - ке дейін	10 пайыз
1, 3 - тен 1,4 - ке дейін	20 пайыз
1,4-тен 1,5- ке дейін	30 пайыз
1, 5 - тен 1,6- ға дейін	40 пайыз
1, 6-дан 1,7 - ге дейін	50 пайыз
1, 7-ден жоғары	60 пайыз

Үстеме пайда салығы үшін күнтізбелік дыл салық кезеңі қолданады.