77. Несие жүйесінің түсінігі және оның құрамы

Несие жүйесі - елдегі ақша айналымын реттейді, заңды және жеке тұлғаларға әр түрлі қызметтерді көрсетеді, соның нәтижесінде несиелік экономикалық қатынастар туындайды.

Тар мағынадағы несие жүйесі - бұл несие - қаржы қатынастарын ұйымдастырушы, ақша жүйесін реттеуші және елде басқа да қаржы қызметтерін көрсетуші несие мөлшерінің желісі.

Қазіргі кездегі неше жүйесі бұрынғы жүйеден иөмендегі белгілері бойынша өзгешеленеді:

• Банктік капдиталдың және банктік монополиялардың шоғырануы және орталықтауы

• Н есиелік мекемелердің әр салуан түрлері арасындағы бәсекенің күшеюі

• Банктік капиталдың өнеркәсіптік капиталмен байланысуы және қаржылық капиталдан қалыптасуы

• Халықаралық несиелік ионополиялардың пайда болуы

Қазіргі кездегі неше жүйесінің күрделі, көп буындық құрылымы бар. Егер несиелік мекемелердің өз клиенттеріне көрсететін қызметтер сипатын жіктеменің негізі етіп алсақ, онда қазіргі кездегі несиелік жүйенің 3 маңызды элементін бөліп көрсетуге болады:

• Орталық банк

• Комерциялық банк

• Мамандандырылған несие мекемелер

Қазақстанның несие жүйесі 1999 жылдан бастап қалыптасты.

Оның құрылымы:

78. Халықтың тұтыну несиесін ұйымдастыру

Тұтынушы несиесі халыққа оның ағымдық сипаттағыц қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін беріледі.

Оның м ішінде, жеке шаруашылықтағы үйді жөедеуден өткізуге, ұзақ уақыт пайдалануға жарамды заттарды сатып алуға беріледі.

Халықты несиелеу халықтың өмір деңгейін арттыруға бағытталған мемлекеттік несие саясатының маңызды бөлігі болып табылады.

Тұтыну несиенің қаржы қызметі бар: бір жағынан тауар айналымы артатын болса, несие мөлшері тауар сұранысы несие сұранысын тудырады, екінші жағынан, халық неғұрлым несиеленетін болса, төлем қабілеті бар сұранысты арттырады.

Несие халыққа тауарлы формада және ақшалай формада берілуі мүмкін. Иауарлық форма халыққа тауарлы оның төлем мерзімін ұзартумен сатуда қолданылады, яғни бұл коммерцияның неше болып табылады. Ақшалай форма банк нестесі секілді халыққа тікелей немесе сауда желісі арқылы жанама түрде беріледі.

Тұтыну несиесі халықтың тауарға деген сұранысын ынталандырады әрі олардың өндірілуі мен сатылуын арттырады.

79. Салық теориясы мен құрылыуы

Салықтар – бұл мемлекет бір жақты тәрті ппен заң жүзінде белгіленген, бір мө­лшерде және мерзімде бюджетке төленетін қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақщалай төлемдер.

Салықтардың жалпы теориясы салықтар мен салық салу жүйесінің проблемасын жалпы зерттегендіктен жалпы теория деп аталады.

Бұл теорияға мынадай теориялар жатады:

1. Салықтардың айырбас теориясы - негізгі идеясы бойынша бұл азаматтар мен мемлекеттер арасындағы келісім нәтижесі болып табылады. Бұл келісім бойынша әрбір азамат мемлекет көрсеткен қызметтері үшін салық төлеу, яғни мемлекетпен айырбас процесі жүреді.

2. Салықтардың рахаттану теориясы - идеялы бойынша салықтар бұл азаматтар мен мемлекеттер арасында белгілі бір қызметкөрсеткені үшін төлем төлеу б.т.

3. Салықтардың классикалық теориясы – идеялы бойынша салықтар бұл мемлекеттің қазынасын құрайтын мемлекетті ұстау үшін қажетті ақшалай қоры.

4. Салықтардың кеинсиандық теориясы – идеясы бойынша салықтар бұл ел экономикасын реттеудің ең негізгі құралы бюолып және бұл құрал ең тиімді болып табылады.

5. Салықтардың сақтандыру теориясы – бұл салықтардың сақтандыру төлемі.

6. Ұсынысты үнемдеу теориясы - бұл салықтардың төлеміндегі үнемдеуші.