101. Қаржылық жоспарлар жүйесі және қаржылық көрсеткіштер.

Қаржы жоспары – ұйымдардың, халық шаруашылығының және жалпы мемлекеттік ақшалай табыстар мен қорларды құру және пайдалану жоспарлары. Қаржы жоспарлары халық шаруашылығының қаржы ресурстарымен қалай қамтамасыз етілгенін көрсетеді

Жалпы белгілері б/ша қаржы жоспары бастапқы ж/е жиынтық б/л б.

Бастапқы қаржылық жоспар-рға материалдық өндіріс саласы к/о-рының қаржылық жоспарлары, өндірістік емес саланың жоспарлары, шығындары, толық н/е ішінара бюджет қаржысы-ң есебінен қаржылатын мемл-тік мекемелер мен ұйым-р-қ сметалары жатады.

Жиынтық қаржы жоспарлары – жалпы мемле-тік саланың ж/е аумақтық қаржылық жоспарларды қамтиды.Мұнда мемл-тік жиынтық қаржы балансы, мемл-тік бюджет, респуб-қ бюджет, жалпы мемл-тік қаржы жоспарлары ж/ды.

Сапалық қаржы жоспарларына материалдық өндіріс ж/е өнд-тен тыс мемл-тің кірістер мен шығыстар балансы,шығындар сметасы,қоғамдық ұйымдардың қаржы жоспарлары ж/да.

Аумақтық қаржы жоспарларына аймақтың жиынтық қаржы баланстары,жергілікті бюджеттің қаржы жоспарлары ж/е тиісті аумақтық қоғамдық ұйымдырдың қаржы жоспарлары ж/ды.

Жиынтық қаржы балансы мемл-ң, мемл-тік к/о-р мен ұйым-р-ң, мемл-ң басқа да формасындағы к/о-р мен ұйым-р-қ ақшалай қаражаттарының құрамы мен көздерінің табыстары көрсетіледі.

Мемл-к бюджет оперативті қаржы жоспары жиынтық қаржы балансынан ерекшелігі мұнда мемл-ң барлық кірістері емес, тек орталықтанған бөлігі ғана көрс.

Коммерц-қ емес ұйымдар мен мекемелер өздері-ң табыс көзі болмаған-дықтан бюдж-н қарж-рылады. Қаржы жоспарының бұл түрі смета д.а. Сметада жоспарда қаралған сандық көрс-ш-р ж/е белгілі шығын-р нормаға сәйкес есептеледі.

Қаржы көрсеткіштері- белгілі-бір қаржы эк-қ категорияны сандық жағынан көрсетеді н/е бейнелейді. О-р шекті н/е салыстырмалы өлшемде болады. Қаржы шаруашылық қызметін басқару мен жоспарлауда қаржылық көрсеткіштер-к/с-ң, жалпы халық шаруаш-ң ақшалай табыс-ры мен қор-рын құру ж/е пайд-умен б/ты әртүрлі қызметтерді сипаттайтын жоспарлы есептік мәліметтер.

К/о-лар ұйымдарда келесі маңызды қаржылық көрсеткіштер бар:

1.Өнімді өткізу,жұмыс пен қызмет көрсетуден түскен түсім ( выручка). 2.Табыс н/е пайда (прибыль) мөлшері. 3.Рентабельді деңгей. 4.Амортизациялық аударым жарналары. 5.Өндірістік н/е әлеуметтік дамудың шаруашылық есеп қор-ның көлемі. 6. Барлық ұйымдармен есеп айырысу жағдайларының көрсеткіштері. 7. Айналым қорларының көлемі, сақталуы, көздері. 8. Айналым қараж-рына деген қажеттілік ж/е қолда бар арасындағы сәйкестік. 9. Негізгі ж/е айналым құрал-рын пайдалану көрсеткіштері. 10. Акциялық капитал. 11. Жалгерлік ақы мөлшері.

106. Мемлекетік бюджеттің экономикалық мәні ,ролі , бюджет балансы,бюджет тапшылығы.

Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі мемлекеттік бюджетке ең алдымен жалпы қаржы категориясынан ажырататын өзгеше белгілер тән: Бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар , ақша нысанында жүзеге асырылады , мақсатты ақша қорларын қалыптастыру мен пайдалану мен қосарлана жүреді.Мемлекетік бюджет экономикалық категория ретінде қаржы сиақты бөлу және бақылау функцияларын орындайды. Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы басқарудың басты механизмдерінің бірі. Баланс бұл тепе теңдік бюджеті жасаған кезде негізгі мәселе мемлекеттің ақшалай түсімдері мен шығыстарының осындай жай күйіне жету болып табылады. Шығыстардың кірістерден асып асып түсуі мемлекеттік бюджеттің тапшылығын тудырады. Тапшылықтың тұрақты болуы қаржының дағдарыстық жай күйін сипаттайды. Тапшылықтың денгейі елдің ЖІӨ-ге қатысты 2-3% мөлшері саналады. Бюджеттің тапшылығының созылуы қосымша ақша эмиссиясымен қамтамасыз етіледі, бұл инфляцияның дамуына ақша айналысының бұзылуына ақшаның құнсыздануына соқтырады. Бюджет тапшылығын қаржыландыру жолдары.

1. ақша эмиссиясы

2. мемлекеттік қарыздар

3 шетелдік қарыздар

4. ұлттық байлықты пайдалану

116.Қ.Р-ДА ҚАРЖЫНЫ БАСҚАРУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ.

Қаржыны басқару стратегиялық яғни қаржыны жалпы басқару және оперативтік ьасқару болып ажыратылады. Қ.Р-да дәстүр бойынша мемлекеттік биліктің және басқарудың жоғарғы органдары-Президент аппараты, Парламент, Үкімет, Қаржы министрлігі, жүзеге асырады.

Президент стратегиялық жоспарды республикалық бюджетті және оның орындалуы туралы есепті әзірлеу тәртібін белгілейді, стратегиялық жоспарды бекітеді.

Президент Үкімет актілерінің іс-қимылын бұзады не түгелдейді немесе тоқтатады.

Парламентқұзырында қаржы проблемаларын шешу заңнамалық актілері , қаулыларды талқылау, және дауыс беруге енгізу жүзеге асырылады, қоғамдық қатынастарды реттейтін заңдар шығарады.

Қ.Р-ң Үкіметі – Министрлер кабинеті Республика президенті президентті белгілейтін тәртіппен республикалық бюджетті әзірлеу мен өзгертуге қатысады, бүйрықтың орындалуы туралы есепті үсынады.

Қаржы министрлігі – Мемлекетік бюджеттің атқарылуы және оны бақылау мемлекеттік меншікті басқару есепке алу және пайдалануын бақылау, жүзеге асырушы Қ.Р-ң орталық атқарушы органы б.т.Қаржы сферасында құқық бұзушылықтардын алдын алу үшін қаржы полициясы жұмыс істейді.

Қаржыны басқаруға Қ.Р экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі мен стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігі де қатысады. Олар стратегиялық жоспарлау , бюджеттік жоспарлау, мемлекеттің кірістерін жоспарлау мен бақылау әлеуметтік экономикалық реформалардың жүзеге асырылуын талдайды.