Maman biy apsanasi Tolepbergen Qayipbergenov

Maman biydiń alǵaw-dalǵaw pikirleri biraz shashırap, qaytısın, Mırzabek biydiń awılına jáne qayrıldı. Mırzabek biydiń búgin ǵana burınǵı jaylawlarına barıp kelgen kúni eken. Eki dos qushaqlasıp kórisip, apaqshapaq bolıstı. Hal-jaǵday sorasıp, biriniń jańalıǵına biri qızıǵıp, sharshaǵanların umıttı.

Orıs patshalıǵınan onsha quwanıshlı emes xabar bilip qayttım, — dedi Mırzabek, Mamandı ne qızıqtıratuǵının túsingenlikten. — Patshanıń sizlerge bergen wádesin orınlay almay atırǵanına sebep: óziniń murnına suw ketip mantıǵıp atırǵan eken. Kóp jıl qol astındaǵı diyqanlardıń kóterilisin basalmay júripti, házir bolsa, túrk sultanı urıs ashıptı.

— Ha, sonday bir illet tabılmaǵanda álle qashan járdem keler edi,

— dep Maman biraz oylanıp alıp, óziniń Esengeldi jónindegi bazı abırjı oyların ortaǵa saldı.

—Esengeldi biy tımırıq aqıllı bolsa kerek, — dedi Mırzabek, — Bálkim, Muhammed Ámin inaqtan liykin alıp awzına qasıq aparatuǵın kún tuwsa, «Ullı úmit qaǵazın» taptırıwǵa járdem alar. Eń qurǵanda, seni Peterburgqa ózi atlandırar. Pitpegen isti dańǵara qılmayın dep, ishinde búgip júrgen bolar. Kút. Babalarınıń lebiz ıqrarına aqlıq, shawlıǵı sadıq bolsa, gúna emes, sawap. Bunı Esengeldi biy de biler. Kút, qımbatlım!

Maman biydiń kewli qawıp qaldı:

—Aqıbeti jaqsılıq bolsa, teń bólisemiz.

—Jamanlıǵın da teń bólisemiz, — dedi Mırzabek biy.

Eki biydiń haqıyqıy júrek sózleri sırtqa shıqqanı ushın, endi olar gáplerin tereńletpedi. Bul jaǵanıń hawa rayınıń, tábiyatınıń Sır boyınan ayırmasına, jeriniń sharwaǵa da, diyqanǵa da, balıqshıǵa da qolay mákan ekenin gáp qılıstı.

«Qaraqalpaqlardıń házirgi qonısı orıs, qazaq, ózbek, túrkmen qońsılarınıń túyisken oray túyini» dep maqtastı. Bárhama ayamay, otırıqlı mákanlarınan quwǵan soqır qudaydıń sál kózi ashılıp, tórt máwsimi teppeteń bul qopalıqlardı olar ushın saqlap qoyǵanına quwanısqan boldı...

461

Maman biy Mırzabek biy awılında úsh qonıp hár qashanǵı saqıy awıldan, jáne bir topar mal aydap qayttı.

—Maman biy, súyinshi, súyinshi! Xiywaǵa Muhammed Ámin inaq xan bolǵan!

Tısqa shıqsa elin saǵınıp, qaytısın jaqsılıqtıń ústine barǵayman degen tilek penen júretuǵın biyge bul jańalıq onsha naqolay esitilmedi. Uzaqtan haplıǵıp, juwırıp, súyinshi soraǵan, dizkiyimnen basqa háylesi joq jalańash balıqshıǵa aydap kiyatırǵan mallarınan birewin inam etti.

—Usla, ana qızıl qashardı. Esengeldi biy keldi me?

—Kelmepti. Nókerlerdiń de aldı kelip atır.

Jalańash balıqshı súyinshige kórsetilgen qızıl qasharınıń qulaǵınan uslawı menen úyine qaray quwanıshlı shapqılap, baqırıp baratır:

...Xalayıq, quwanıńlar! Maman biy de quwandı, quwanıńlar! Xiywa xanı óz birimiz eken, áwelden wáde etken inaq áwladı, qońıratlı inaq óz birimiz qusaydı... Maman biy quwandı!..

Maman biy basın shayqap-shayqap turıp «biyshara jalańash quwanasań...a...» dep gúbirlep, aldı kesh bolǵanı ushın sol jalańash balıqshınıń izinen erip, erteńge shekem baǵıp turıw ushın basqa malların da qaldırdı.

Ol gewgimlete, «Kókózekti» jaǵalap, Begdulla qara saqaldıń awılı shetine kelgende, ulı-shuw-qumquwıt jılaw esitildi. Bir ǵaybar hayaldıń dawısı hámme dawıstı basıp turıptı: «Ah, ah, qostarım... dana biy qosqan qostarım! Izindegi násilin, kóre almay ketken, qostarım! Ah.. ah!!»

— Jılama kelin, bul qurlı tuyaq qaldı, shúkir et. Izinde bar, erteńgi kúni azamat boladı. Aq terektey putaqsız ketse qayter edi? Maman biy biyshara kózashıq eken, usılardı bilgen. Oǵan da duwa qılayıq, jılama...

Maman biy atın sál tosań aydap, jılawdı, táwelleshini az ǵana tıńlap, «Áttegene... urıs bar jerde qaza bar. Biyshara ólgen eken...» dep adım-adım júre berdi.

Awıldıń ekinshi shetine shıqpay-aq bir úyden quwanıshlı kúlki, wahaha esitildi. Maman atınıń júwenin tartıp qulaq saldı.

462

—Urısta ólmew ushın batır bolıw kerek. Iras, bir dápeń yawmıt at oynatıp tup-tuwrı kele berdi me de. Qorqaqlar shıbınday serpildi. Men qalsha qarap turıp-turıp, ha tusıma kelgende, nayzaǵa ildirdim-aw. Aq qurashı artıma jalp etti. Ózin há sazan balıqtay aspanǵa bir kóterip jerge gúrs ettirdim...

—Wahahahaha, sáddaq kúshińe!..

—... Áne, sol sol eken, maǵan betlesken túrkmen bolmadı. Aldımnan kelgenin, túyredim, artımnan kelgeniniń mańlayına ǵarsa-ǵars ura berdim... Túyrey berdim, ura berdim...

Úzil-kesil maqullaw menen quwanıshlı «waha, ha, ha, lar» dawam etip atır. Biy bezgek tiygendey qalsh-qalsh etti. Bunday qarama-qarsı hádiyseni talay-talay kórip júrse de, házir birinshi jolıqqanday-aq basın shayqadı. Narazılıq penen nalıs etti.

—«Bir úyde kóz jas, ekinshi úyde kúlki... kiyeli dúnya, birewdi jılatpay, birewdi kúldirmeysen...»

Ol usı nalısı menen úyine qalay jaqınlaǵanın sezbedi, Dalaǵa shıǵıp turǵan zayıbı Baǵdagúl qarańǵıda-aq erin tanıp:

—Tórem, adamdı adam jılatatuǵının búgin bilgendey, sóylenip kiyatırsań ǵoy, — dep sóylene aldınan shıqtı. — Attan tús, tórem. Bári usılay jaratılǵan. Baǵana jaqtı edi, házir qarańǵı, bir maydannan jaqtı jáne boladı... Quday jarlıǵa heshteńe bermey-aq ózinikin ózine aman-esen qaytarsa saqıylıq etkeni...

17

Tań azan menen shapqılap kiyatırǵan bir boz atlı, kóringenge «Dáwran kimniń dáwranı Muhammed Ámin inaqtıń dáwranı!...» dep jar salıp baratırǵanda, Amanlıq penen Qarakóz eshekli otın ákelatır edi.

— Qarakóz, sen eshekti aydap apara ber, men kettim, — dep Amanlıq boz atlı jarshıdan burın quwırdaqshıǵa xabar etiwge asıqtı.

Miyneti bosqa ketpedi, boz atlı joldan shet-shebirde kóringen uzaqtaǵı birewlerge qayrılıp, jar salıp júrgende-aq ayaqları jer ilmey juwırısı menen jetip keldi.

463

jaymashuwaqlandı.

— Júdá jaqsı xabar ákeldiń, qaraqalpaq. Lekin, biz bári bir quwırdaq quwıramız. Sen otın tasıp ot jaǵasań. Otınıń qayda? Denesi

balqıp, háwlirip turǵan Amanlıq ózin úkige súńgip ketkendey sezip, mańlayınıń terin sıpırdı. Ya alǵa, ya keyin keterin bilmey qatıp tur.

Japakesh otjaǵardı aldarqatıwda ábjillikten uttırmaǵan quwırdaqshı qızıw pátte qáte islegenin

bildi. Qapını ashıp jiberip artına qayrıldı:

— Inaqqa liykin tiygeni ıǵbalımız, qaraqalpaq. Jigitseń! Ornıńa hayalıń ot jaǵa turar. Xiywaǵa kewil kóterispe qılıp qayta ǵoy. Jańalıqlardı óz qulaǵıń menen esiterseń, bálkim, qaraqalpaqlarıńa jolıǵarsań, mawqıń basılar.

* * *

...Matyaqub sharbaqshı qádimgisinshe dárwazası aldınan tabıldı.

— Kel, Amanlıq, kel. Usı átirapta bar ma ediń? Kók ǵarǵaday bolıp kettiń, — dep esik-tórli jerden sóylenip, kúlip aldınan shıqtı.

Demniń arasında bir-birine jańalıqlar bayan etildi. Amanlıqtıń quwırdaqshıdan esitip júrgenleri, jarshınıń jarı, bári de ıras eken.

—Házir Xiywada qaraqalpaqlar haqqında duw-duw gáp, — dep qoydı sharbaqshı. — Siziń Esengeldi biy jańa xannan máhrem ataǵın aldı, — dep shadlı máhrem onıń sharbaǵındaǵı awıllasların jıynap zıyapat bergenin maqtanısh etip ayttı, hár gápiniń bántinde «Esengeldi máhrem saqıy eken» dep tákirarlap otırdı. — Xan qaraqalpaq mollabáshshelerinen Aydos degen bala menen de qupıya sóylesken, pútkil Xiywa tańlanıp otır... — Sharbaqshınıń bul xabarı Amanlıqtı quwanǵan ústine quwanttı.

—Aytıńız, Matyaqub aǵa, Aydoslardı qalay kórer ekenmen?

464

— Aytpaqshı, olar qaraqalpaqtan adam keldi me dep sorap turatuǵın edi. Sen tuwralı aytpaǵa hár saparı umıtaman. Endi kelse, aytayın. Qayerdeseń? Qashan xabar alasań? — Sharbaqshı quyashqa qarap turıp mollabáshshelerdiń túslenetuǵın waqtınıń ótip baratırǵanın, eger, tez asıqsa kóriwiniń de múmkinligin aytıp, medresege barıwdıń jolın siltedi.

Amanlıq Aydostı tanımaytuǵın edi.

Qarańǵı kósheden shıqqan jerde bir balanı kórdi. Júzi ısıq. Duwqat shapanlı, ayaǵında gewish-mási, sállesin jiptiktey qılıp oraǵanı sonshelli, bir qabıǵı qırshılǵan piyazday, supsulıw. Júris-turısı qaraqalpaq jigitlerine tán, sál olpısolpılaw, uyańlaw. Iri súyekli, at jaqlıdan kelgen, qızıl dombay júzli, kózleri súzilgen bir jigit. Qoynında kitapqaǵazı. Ashıq kósheniń bir sheti menen moynın bir jaǵına sál qıysaytıp baratır. Amanlıq, hátte, onı bir jerde kórgenge de megzetti. Esley almadı, oylaydı, hesh múmkin emes. Alısıraqtan izine erip júre berdi. «Háy, inishek, az ǵana irkil» deyin dese, tartınadı. Bálkim, ol shazada shıǵar, bálkim, bir wázirdiń ulı shıǵar. Peshanası soǵan keyip bergen. Házir baratırǵanda da kitabınıń bir súwrelerin oylap baratırǵan sekilli, Kósheler, adamlar, gúmbezler, minárlar onı qızıqtırmaydı. Irkkende ne qıladı? Basqa bala bolsa «Aydostı qalay kóremen» dew kerek! Al usınıń ózi Aydos bolıp qalsa?...

Ol júrgen kóshe menen izde kiyatırǵan bir topar balanıń dawısı esitildi. Artına burıldı. Olar asıǵıs, adımların qayra-qayra basıp kiyatır. Balalardıń Amanlıq penen isi bolmadı. Aldaǵı jigitke jetip birewi:

—Aydos, ne oylap baratırsań? — dedi. Amanlıq aljaspaptı.

—Aydos! — dedi. Onıń dawısı sonday tolqın menen eljiredi, Aydostı shaqırǵan óz ákesi, joq, óz anası, saǵınǵan anası dep túsiniw múmkin edi. Aydos penen birge hámme toqtadı, balalar júdá múláyimlikte sálemlesti. Amanlıqtıń quwanıshtan júregi tarsa ayrılajaq bolıp, kózlerinen jas ta shıǵıp ketken edi.

—Qabıl, sizler irkilmeńler, damla ókpelep júrer, — dep Aydos balalardıń kete beriwine ruqsat etip, Amanlıq penen qaldı.

Sorastı.

— Siz jóninde esitkenmen. Buxaradan qashan keldińiz? Amanlıq Buxaraǵa saparı jóninde qısqa ǵana sóylep,

qarındasınıń ólgen xabarın Xiywaǵa kelip esitkenin, házir qáyerde ne talap qılıp atırǵanın aytıp berdi. Aydostıń qızıl júzi sál túnerip, Amanlıqtıń qayǵısına ashınǵan túr bildirdi.

—Awa daǵı, — dedi úlken adamlarǵa tán saldamlıq penen.

—Táǵdirge ilaj joq. Átteń, qam sút emgen bende jasasam, kórsem, bilsem deydi.

—Seni kóp eglemedim be, qaraǵım?

—Joq, joq, olar aytıp baradı. Búgin damlamızdıń egis jerin tegisleytuǵın kún edi.

—Qaraǵım, jáne aytshı, xan qalay, ishki sarayı dúziw me?

—Júdá ǵana maqul, Esengeldi biydi máhrem etip jiberdi. Soǵan pútkil Xiywanıń bir qanatı shaqırılıp ziyapat berildi.

—Esittim, qaraǵım, esittim. Xiywanı awızǵa qaratqanıńızdıń aldı bolǵay.

—Siziń kásibińiz nasaz eken, — dep saldı Aydos. — Quwırdaq

gápiniń baǵıtın jıldam ózgertti. — Aytpaqshı, búgin Matyaqub sharbaqshınikine Bektemir degen jası úlken keliwi tiyis. Arba soǵatuǵın ustaǵa shákirt bolǵan. Úyshige shákirt Bekmurat degen jas úlken keshegi yawmıtlar menen urısta qazalanıptı. Eger sonıń ornına shákirtlikke barǵanıńızda ma, jaqsı bolar edi. Pa, házir Bektemirge jolıqqanıńda ma, ol sol úyshiniń awılın biledi. Júriń, Matyaqub sharbaqshınikinen xabar alayıq.

—Keshikpe, qaraǵım. Bektemirdi bilemen ǵoy. Zárre jerde sózge qalıp júrme, áytewir.

—Hesh gáp bolmas.

Sharbaqqa olar da keldi, bir qaptaldan Bektemir de payda boldı. Amanlıqtı uzaqtan tanıptı. Qashawday iri tislerin kórsetip, qushaq jayıp, kúlip kiyatır. Ekewi de únsiz bir-birine qushaq ashıstı. Dizelerin japqan gónetoz ala shekpenli, qara qalpaqlı eńgezerdey qos jigit esilip, bir adamday boldı. Olarǵa

466

Aydostıń kewli tolıp, balalıqqa tán kúlki menen ırjıyıp kúlip, moynın bir jaǵına sál qıysaytıp, bas barmaǵın tislep, qarap turıptı.

Táǵdirles eki jetim — eki jigit bir-birine aytıwǵa arzıw qılıp júrgen jańalıqların jası kishiniń kózinshe járiya qılıwǵa uyalsa kerek, Amanlıq:

—Ónip-ós, qaraǵım, endi kete ber, — dedi Aydosqa. — Men de búgin qaytaman. Bektemirden baǵanaǵı aytqanıńdı sorap alaman.

—Jaqsı onda, izleseńiz medreseden tabasız, — Aydos kútá múláyimlik penen qolın kóksine qoyıp, eki jas úlkenge eki ret iyilip ketti.

—Qanday kishi peyil! Maman biy ıqlas etip maqtadı bul balanı, — dedi Bektemir Aydostıń izinen qarap turıp.

—Zor, óte zor. Maman biydiń oyında tap usınday jetkinshek izlew

niyeti bar sıyaqlı edi. Tilegi qabıl dana. Bektemir, jańalıq — men kelinshek aldım.

—Haw, Maman biydiń pármanına sadıq bolǵanıńa raxmet! Qutlı bolsın. Nege birden-aq ayaǵım tórtew boldı demediń.

—Ayaǵım tórtew boldı desem, haywanǵa aylanıpsań deytuǵınıńdı bilemen. Óziń she? Ertlewli atıń ayılın úzip almadı ma. Abayla, eri quyısqanına awıp ketpesin!

Bektemir mıyıǵınan kúlip turıp, birew esitip qoymasın degendey jánjaǵına qaradı.

Hesh kimniń joq ekenin bilip, Amanlıqtıń iynine alaqanın dúrs etkizdi.

— Sorama, onı ustamnıń qaytıp kelgen qızı dep júrsem, kishi hayalı eken.

—Ne deydi?!

—Awa, awa. Meni jaqsı kórip «ustanıń kishi hayalıman desem jolamay júrer» dep, «qızıman» degen eken. Irasın, ábden isengen soń, ayttı. «Qorıqpa endi» dedi. «Qaywaq ketseń alıp ket» dedi. — Bektemir pátiya beretuǵınday eki qolın aldına jaydı. — Oy, oy, qanday sulıw! Ay dese awzı, kún dese kózi, tún dese shashı, osma qoyǵan qası, gúmis sırǵalı qulaqları, ókshe bálent gewishi, duwtar bóksesi, gúzedey kókiregi bar! Taǵı nesin umıttım? Al ózińdikin táriyiple. Sen de qazaqtıń sulıw qızın súyip úyrengen báleseń ǵoy. Kóziń shen, kókiregiń tárezi!

467

Amanlıq áweli kúldi, sońınan, qápelimde, bult astına kirgen kúndey, túnerdi.

—Kózdiń shenligi, kókirektiń táreziligi qaldı ǵoy, Bektemir. Tek mehir menen aldım. Ózi júdá ǵárip hal, mómin. Aytsań mentiyip isley beredi, bolmasa otıra beredi, shırayınıń táriypi: murnınıń beli oyıq, keńsirigi kórinedi... Tili shúljiń, túsinip jarımaysań. Qısına ma, haslan sóylemeydi. Men de sóyletpeymen. Jılayma dep qorqaman. Jan-sebil bir biyshara. Hátte, «hayal» deyin desem kewline málál keler, qapa bolar dep, «Qarakóz» dep shaqıraman.

—Júdá jaqsı islegenseń, — dedi Bektemir júdá jayparaxat... — Qatın degeniń bári birdey. Shırayına kim bılamıq quyıp ishedi. Oshaǵıńdı tútetip otırsa, bala tapsa bolǵanı...

—Júkli me dep pámleymen, inim.

—Áne, bunıń rawaj. Oǵıńdı múdirmey tiygizseń, kúshli bolǵanıń.

Biziń oqlar zaya ketip atır. Dál tiygen menen de bári bir. Ustanıń atına ótip ketedi.

—Házir sonısı durıs, — dep Amanlıq ósik seldir murtların sıypap, selk-selk kúldi.

Bektemirdiń kewli qarar tawıp, hal-jaǵday sorasıwǵa ótti. Jáne bir jıl shıdasa, qalentar arba ustası bolayın dep turǵanın ayttı.

Amanlıqtan, úyshilik jónindegi Aydostıń keńesin esitkende qamsıqtı. Kózlerin sıpırıp, Bekmurattıń qoy awzınan shóp almas, álpayımlılıǵın esledi.

—Biyshara menen toǵayǵa aǵash shappaǵa kelgende, kórisip turatuǵın edik. Aldı menen saǵan úy soǵıp beremen dey beretuǵın edi, maǵan. Qatınlı da bola almadı, úy de soǵa almadı... Ustasınıń iyi boslaw demeseń, nayatıy jaqsı adam edi.

—Onda meni soǵan jolıqtırsań.

Úyshiniń úyi Xiywadan arqada Shabbazdıń ókpe tusında Ámiwdáryanıń boyında edi. Oǵan barıwǵa Bektemirdiń ózine de ustasınan ruqsat kerek. Ol bolsa asıǵıs, qaladaǵı bir shershiden gúpshek may áketiwge kelgen. Nede bolsa, áwele jumısın pitkerip ala beriw ushın, Amanlıqtı ertip shershiniń úyine ketti. Olardıń ıǵbalına Bektemir birewdi qara kórimnen tanıp, quwanıp sala berdi:

468

—Iǵbalıń bar aǵa, ıǵbalıń, quday aydap úyshiniń ózi kelipti. Áne, anaw!...

—Qabıl ete qoysa, — dedi Amanlıq isenimsiz keyip penen.

—Etedi. Bekmurattı jaqsı kóretuǵın edi. Jaqsı adam. Qaraqalpaqtıń múláyim jigitlerinen shákirt tayarlawdı jaqsı kóredi.

Bektemirdiń úyshige bergen bahası ıras shıqtı. Álpayım, aq kókirek adam eken. Ushırasıp, sálemlesip, gáp baslawdan-aq izin túsinip sawdıradı:

—Quwırdaqshıńdı bilemen... Úyshi bolǵanıń ózińe de, elińe de jaqsı, inim. Kele ǵoy. Adamlarǵa imarat soǵıp, jartı kewlin pútinlegennen artıq baxıt joq... Úy soǵıw jaqsılardıń isi, buzıw dońızlardiki...

Bir kórgende-aq ashıq sóylesken bul adam Amanlıqqa unap qaldı. «Raxmet, usta, sózsiz sizge kelemen» dep ayrılıstı.

Quwırdaqshınıń ábjilliklerine Amanlıqtıń inanıp ketkeni sonshelli onıń «jaqsı niyetli iske bara ǵoy» dewi bılay tursın, islegen xızmetleri ushın haqı tólep, kiyindirip, jaqsılıq penen uzatıp saladı dep oyladı. Qalay oylamasın? Tili maylı. Amanlıqqa tákir-túkirlik etpeydi. Hátteki, haljaǵday soraspaǵan kúni joq, qanday tús kórip shıqqanı menen qızıqsınǵan kúnleri de bolǵan...

Biraq oylaǵanday bolıp shıqpadı... Amanlıq anıq ketermen bolıp ruqsat soraǵanda, birden-aq sır aldırdı. Dawısı gewdesindey iri emes, jińishke, ashshı, qatın dawıslı eken. Ash qanshıqtay ústi-ústine sharbayalanıp, demniń arasında dúnyanıń bálamatın taptı. Amanlıqtıń qańǵıp kelgeni, bir qulaqlılıǵı, soǵan qaramastan jumısqa alǵanı... izinde aylanıp hayallı qılǵanlıǵı... Meshkey eshegine qansha bede bergenine shekem qaldırmadı, ózinshe neshe jaqsılıq ettim dep oylasa, bárin dize berdi...

Amanlıq tek qulaǵın basıp tura qaldı. Bunday jaǵdayda onnan haqı soraw bılay tursın, eshegime asılmasa bolar degen qorqınısh payda boldı. Ol qátelespepti. Anıq ketermen bolıp, túyinshiklerin túyistire baslaǵanda, quwırdaqshı eshektiń noqtasına asıldı.

469

— Ishken-jegenlerińniń haqısına alıp qalaman!

Amanlıqtıń jıǵırdanı qaynap dir-dir etti. Iynindegi qılıshın ıs basqan góne qınabınan ala sala, iske salmaqshı edi, Qarakóz gúrs etip aldına jıǵıldı hám eki ayaǵına tusaw bolıp, qushaqlap, álle nárselerdi gúbirlenip jılay

18

Maman biydiń búgin keypi ózgeshe. Hesh qashan qılmaǵan qılıq shıǵarıp, jambasladı. Mırzabek biy awılınan aydap kelgen malların nókerlikte azamatı ólgen gileń ash-arıqqa úlestirip, eldiń basındaǵı awır jaǵdayı jóninde oylanıp atırǵan biydi, sırttan kórgen dushpanı, páynekke qashatuǵın náshebent bolıptı, dep sóz tarqatarlıq. Eki ayaǵın bawırına tartıp, júdá múlgip, tas kesedegi suwıp ketken chaydı shımshım urtlaydı. El qaytadan tolısıwǵa bet alıp, «pálensheniń hayalı jas bosanıptı», «pálenshe dumataylı bolıptı...» degen quwanıshlı xabarlar bultlı túnde jılt etken juldızlarday, jaqtılıqtan dámelendirip quwantıp kiyatırǵanda, elge bes júz nóker salınıp, olardıń da birazı tiri qaytpaǵanına, tiri qaytqanlarınıń qarıw-jaraǵı alıp qalınıp, sıptay sıbaysaltań jiberilgenine, qabırǵası sótilip, basın kótere almaytuǵın úlken biydiń bul otırısı zayıbı Baǵdagúlge jeńil tiymedi. Uzın shubay oy tútininen shıǵarıp alıwdıń jalǵız jolı dep onıń basqalarǵa qılǵan jaqsılıqların bórttirip, esine salǵandı maqul kórdi.

—Tórem, bir nárse sorayın ba? Biy basın kótermedi:

—Sora, — dedi múláyim dawıs penen.

470