1. Вольтамперметр қисығыныңанализі

Тура вольтамперометриялық титрлеу әдісінде аналитикалық сигнал ретінде шектелген ток мәнін (диффузиялық ток) алынады. Шектелген ток пен кернеуге байланысты қисық тұрғызылады. Iшек = f (E), оны вольтамперометриялық қисық немесе полярографиялық толқын деп атайды. Ол аналитикалық параметрлерді алуға жатады. Толқынның ұзындығына жартысы жартылай потенциал толқын ұзындығы (Е1/2) деп аталады. Толқын биіктігі шектелген тоқ немесе диффузиялық тоқ деп (Iшек немесе Id) аталады, ол ерітіндінің концентрациясына байланысты болады. Егер Iшек = f (C) тұрғызсақ градуирленген қисықты аламыз, оның көмегімен талданатын заттың концентрациясын анықтаймыз.

 I_d(I_шек)

Е ½ Е

Суретте классикалық полярограмма көрсетілген, онда төрт параметр бар: J – ток күші, мкА немесе жартылай толқын биіктігі, мм; максимальды көлбеудегі нүктенің потенциалы Е ½ (В) немесе жартылай толқын потенциалы. Ток күші концентрациясы пропоциональ, Е ½ зат табиғатына байланысты.

2. Амперометриялық титрлеу Амперометриялық әдістің негізгі бір бөлігі амперометриялық титрлеу.

Мұнда аналитикалық сигнал ретінде шектелген тоқты алады. Шектелген тоқтың мәнін қосылған титранттың көлеміне байланысты аладыда I_шек = f (V) қисық тұрғызады. Қисықтың сынған жеріне эквиваленттік нүкте және титрлеуге кеткен титрант көлемі сәйкес келеді. Осыған сәйкес анықталатын заттың мөлшерін есептейді.

J _шек мкА

Э.Н. V, мл б)

Амперометриялық титрлеу әдісіндегі негізгі талап реакцияға қатысқан заттардың біреуі немесе барлығы электрохимиялық активті болу керек (электродта тотығуы немесе тотықсыздануы қажет). Осыған байланысты амперометриялық қисық әртүрлі болады.

J, мкА J, мкА J, мкА

Э.Н. V Э.Н. V Э.Н. V

а) Талданатын зат б)Титрант в)Талданатын зат

электрохимиялық активті электрохимиялық активті және титрант электрохимиялық активті

J, мкА

Э.Н. V г) шыққан өнім электрохимиялық активті

3. Сүт қышқылды ашыту Бұл процесс ерекше микроорганизмдер - сүт қышқылы бактерияларының көмегімен жүреді. Мұнда глюкоза қанты екі молекуланы сүт қышқылына айналады. Оны мына реакция бойынша жазылады: С₆Н₁₂О_с =2СН₃СНСООН + 18 ккал энергия. Сүт қышқылының ашу процесінің ішкі табиғаты біршама жақсы зерттелген.

Ашу процесінің сипатына қарай сүт қышқылы бактерияларын екі топқа бөлуге болады: а) гомоферментативті сүт қышқылы бактериялар. Олар қанттан тек қана сүт қышқылын түзеді. б) гетероферментативті сүт қышқылы бактериялары. Қанттан сүт қышқылын, едәуір молшерде сірке қышқылын, этил спиртін, глицерин және көмір қышқыл газын түзеді. Формуласы:

С₆Н₁₂О_с= СН₃СНОНСООН+СН₃СООН+СН₂СН₂ОН+СН₂ОННСОН СН₂ОН+СО₂

Сүт қышқылы бактерияның клеткасы шар және таяқша тәрізді болады, қозғалмайды, спора түзбейді және ауалы немесе ауасыз жерде тіршілік етуге бейімделген. Бірақ қышқыл ортаға шар тәріздер төзімсіз. Ал таяқша тәріздер төзімдірек. Сүт қышқылы бактериялары 7-ден 42 градус жылылық арасында тіршілік етеалады. Әрине, бұлар спора түзбейтіндіктен температура жоғарылағанда қырылып калады. Тіршілік ету барысында олар қышқыл түзеді. сөйтіп, ортаны қышқылдандырып, басқа микроорганизмдердің тіршілік етуіне жол бермейді. Реакциясы бейтарап ортада өте жақсы тіршілік етеді. Гомоферментативті ашу процесі шар тәрізді сүт қышқылы бактериянының көмегімен жүреді. Бұлар стрептококкус және педиококкус туысына жатады.

Стрептококкус туысына жататын бактериялардың клеткалары дөңгелек, аздап сопақша, диаметрі 0,5-0,6 1 мкм дейін барады, клеткалары жеке күйінде, қос-қостан немесе моншақ тәрізді тізіле орналасады. Олар табиғатта кең тараған.Бұл туысқа стрептококкус диацетилатис, стрептококкус термофилус түрлері жатады. Гетероферментативті сүт қышқылы бактериаларына леуконосток, лактобациллус, бифидобактериум туыстары жатады. Леуконосток туысында жұмыртқа тәрізді, ал кейде таяқша тәрізді бактериялар болады. Сахароза қанты бар жерде олардың қабықтары жуандап, айналасында шырын пайда болады.

4. Коферменттер ( лат. тілінде Ко-бірге және фермент деген сөзден ишыққан) – құрамында белок жоқ органикалық қосылыстар, олар апоферментпен тығыз байланысқан. Коферменттер – төменгі молекулалы заттар, олар жоғары температураға төзімді келеді және ферменттің белоктық бөлігінен оңай ажырайды. Көптеген ферменттер витвминдерге жатады немесе витаминдер туындысы болып табылады. Коферменттерге активті тобы бар витаминдер –тиаминпирофосфат ( В1 витаминінің туындысы), никотинамидті коферменттер (РР витамині) жатады. В2, В6, В12 витаминдері және т.б. витаминдер кіреді. Сондықтан да витаминдер жетіспеуі коферменттердің синтезін бұзады, соның салдарынан тиісті ферменттердің түзілуі тежеледі. Осыдан зат алмасу бұзылады және адам мен организм бір қалыпты тіршілік ете алмайды.Витаминдік емес коферменттер де бар, мысалы, металлпорфириндер, нуклеотидтер, пептидтер, т.б. Мұндай коферменттер зат алмасудың аралық өнімдерінен түзіледі және әрқашан организмде болады. Биохимиялық реакцияларда коферменттер екі түрлі қызмет атқарады: 1) Күрделі фермент құрамында субстраттың(фермент әсер ететін зат) катализдік өңделіп өзгеруіне қатысады, бұл кезде кофермент оның активті ортасына енеді; 2)Бір субстраттан екінші субстратқа электрондарды, протондарды тасымалдайды.

Никотинамиднуклеотидті немесе пириндік коферменттер. НАД+ және НАДФ+ ( НАД+ никотинамидадениндинуклеотид, НАДФ+ никотинамидаденин динуклеотидфосфат). Бұл коферменттердің активті бөлігі никотин амид (РР витамин) болып табылады, оның молекуласында пиридин сақинасы бар және ол пиридиндік коферменттер деп аталады. НАД+ және НАДФ+ қандай да бір арнайы белоктармен (апоферменттермен) қосылып, тиісті ферменттер түзеді. НАД+ коферментіне қарағанда, НАДФ+ коферментінде бір фосфат тобы артық болады, ол топ, аденинмен байланысқан рибозаның гидроксил тобымен этерленген, НАД+ пен НАДФ+ өздерінің құрылымы жөнінде жақын қосылыс, бірінен-бірі алмастыра алмайды. ФАД және ФМН флавиндік коферменттер. (ФАД–флавинадениндинуклеотид, ФМН –флавинмононуклеотид). ФАД және ФМН коферменттері әртүрлі апоферменттермен байланысады да, флавопротеидті ферменттер –флавиндік дегидрогенеза түзеді. Қазіргі кезде флавопротеидтердің 80 шамасына жетеді және олардың көпшілігінде ФАД бар. ФАД және ФМН екеуі апоферменттермен мықты байланысқан және НАД+ және НАДФ+ екеуінен айырмасы, катализдік реакция кезінде ферменттің белоктық бөлігіне байланысқан күйінде қалады. ТПФ немесе ГДФ коферменті. (ТПФ –тиаминпирофосфат, ТПФ –диаминдифосфат) ТПФ коферменті В1 витаминінң туындысы, оның тиазол сақинасында күкірт бар. Ол апоферментпен мықты байланысқан болады және простетикалық топ деп саналады. Кобамидтік кофемент Бұл коферменттің активті бөлігі химиялық құрамы ең күрделі витамин –В12 витамині. В12 витамині молекуласында коррин циклы бар, ол төрт пиррол сақинасынан тұрады, сақиналар бір-бірімен өзара байланысады. Циклдың дәл ортасында коальт атомымен айланысқан ци тоб орналасады. Ондын бұл витамин цианкобаламин еп аталады. Кобаминдік коферменттерде циан тобы болмайды, оның орнын метил 5-дезоксиаденозин басады. Соған сәйкес мынандай екі кофермент түзіледі: метилкобаламин және 5- дезоксиаденозилкобаламин. Пиродоксиндік коферменттер Бұл коферменттің негізі В6 витамині, коферменттің құрамына бір-біріне ұқсас үш қосылыс: пиридоксин, пиридоксаль, пиридоксамин кіреді. Ол үшеуі бір-біріне оңай айналады.В6 витаминнің негізі активті туындысы пиридоксаль -5 фосфат болып саналады, оның өзі бірқатар пиридоксальдық ферменттердің коферменті. Пиридоксаминфосфатта коферменттік қызмет атқарады. Фолаттық коферменттер Фолий қышқылының ( Вс витамин туындысы. Фолий қышқылының өзінің коферменттік активтігі жоқ, оның тетрагидро түрі –тетрагидрофилий қышқылы кофермент болып саналады. А коферменті –ацетильдеу коферменті Бұл кофермент сірке қышқылының және басқа да қышқылдардың қалдықтарын ауыстырып жеткізеді, сондықтан ол ацитильдеу коферменті деп аталады.А коферменттің құрылысы күрделі. Аденозиндифосфат оның құрылымының негізі, ол пантотен қышқылының (В3 витамин) қалдығымен байланысқан. Пантотен қышқылына меркаптоэтиламин қалдығы қосылысқан.в-меркаптоэтиламидтегі сульфгидрильдік топ (-SН) реакцияласуға қабілетті болады, күрделі эфир түрінде кофермент ауыстырып алмастыратын ацил қалдықтары ол топпн байланысады. Липой қышқылы ферменті Құрамында дисульфидтік топ бар тотығып екі сульфгидрильдік топ (-SН) құрайдыда, дигидролипой қышқылына айналады. Осының нәтижесінде липой қышқылы оңай тотығыды,тотықсызданады. Q коферменті –убихинон. Q коферментінің атауы quinone –деген сөздің бірінші әрібінен шыққан. Убихинон деген сөз барлық жерде (уби-барлық жерде) деген мағына береді. Ол барлық клеткадан табылған.

№ 30 билет