4. Полярсыз амин қышқылдарына сипаттама.
Бұл қышқылдарда органикалық радикалдар бар, ондай радикалдар протондарды қабылдай да, бере де алмайды және сумен әрекеттесе де алмайды (олар – гидрофобтар, суды кері тебеді).
Мұндай қышқылдарға жатады:
Глицин (Гли), ауыстырылатын а.қ.
Аланин (Ала), ауыстырылатын а.қ.
Валин (Вал), ауыс/м. а.қ.
Лейцин (Лей), ауыс/м.а.қ.
Изолейцин (Иле), ауыс/м.а.қ.
Метионин (Мет), ауыс/м. а.қ.
Фенилаланин (Фен), ауыс/м. а.қ.
Пролин (Про), ауыс. а.қ.
№ 27 билет
1. Тура потенциометрия жәнепотенциометриялықтитрлеу.
Потенциометриялық әдістің тура және потенциометриялық титрлеу тәсілдері бар.
I.Тура потенциометриялық титрлеу - әдісі электродтың потенциалдық мәнін дәл өлшеуге және Нернст теңдеуі бойынша электродтағы реакцияның концентрациясын есептеуге негізделген. Бұл әдіспен судағы сутегі катионының концентрациясын яғни рН – ты. Сонымен бірге буферлі ерітінділерді зерттеу үшін қолданады.
II.Потенциометриялық титрлеу (жанама потенциометрия) потенциометриялық өлшеудің нәтижесінде эквиваленттік нүктені анықтауға негізделген Е=F(V) байланысы арқылы потенциометрилық титрлеудің қисығын тұрғызуға болады.
Е
,В
Еэ.н.
Э.Н. V, мл
Э.Н. V, мл
Потенциометриялық өлшеуді жүргізу үшін екі электрод бөлу керек: Салыстырмалы электрод және индикаторлы электрод. Индикаторлы электрод ретінде 1 – ші родты электродтар қолдаылады. Оған шыны электроды жатады. Салыстырмалы электродқа II – ші рядты электродтар күмісхлорлы электрод қолданады.
Потенциометриялық титрлеудің ерекшеліктері:
қатесі аз, сезімтал, лайлы және түсті ерітінділерді өлшей береді, оны автоматтандыру оңай.
Бұл әдісте химиялық реакцияның төрт түріде қолданылады: қышқылдық негіздік; тұнба түзуші, комплекс түзетін және тотығу – тотықсыздану.
Оларға қойылатын талаптар: реакция жылдамдығы үлкен болу керек, керекті бағытта жүру керек, стехиометрлі болу қажет, т.б. сәйкес келуі керек.
2. Электроанализ.Фарадей заңы.
Электроанализ. Электроанализ негізіне электр тоғының әсерінен заттардың химиялық айырылысу реакциясы жатады. Сандық байланыстары мен заңдылықтарын Фарадей ашқан.
1)Электролиз кезінде бөлінетін зат массасы ерітінді арқылы өткен электр зарядтарының мөлшеріне тура пропорционал.
2)Ерітінді арқылы электр зарядының бірдей мөлшері өткенде, электродтарда заттың бірдей эквиваленттік мөлшері бөлінеді. Бұл зандылықтарды математикалық өрнек түрінде көрсетуте болады: m=M2*Q/F
мұндағы m - электролиз кезінде бөлінген немесе электродта реакцияға түскен зат массасы, г; Mэ - талданушы заттың эквивалентік массасы Бұл молярлық массаның электродтық реакцияға қатысатын электродтар санына қатынасына тең, г/моль; Q = I*t - ерітінді арқылы өткен ток мөлшері, Кл; F - Фарадей саны (96500 Кл/моль).
Электрогравиметрия және кулонометрияны электроанализ тәжірибесінде электродтық механизмге тәуелділік реакциясы арқылы ажыратады. Электрогравиметрияда анализденетін зат электродқа қатты түрде бөлінетін электродтық реакция қолданылады. Фарадей заңдары — электролиттер арқылы электр тогы өткенде электродтарда бөлінетін не ыдырайтын заттардың мөлшерін (массасын) анықтайтын электролиз процесінің негізгі заңдары. Ол заңдарды 1833 — 34 ж. ағылшын ғалымы М.Фарадей ашқан. Фарадейдің 1-заңы былай тұжырымдалады: Электролит арқылы ток өткенде электродта бөлініп шыққан заттың массасы (т) ток күшіне (Қ) және ток жүрген уақытқа (t) пропорционал, яғни т=kҚt, мүндағы k — электролиттегі заттың электрхимиялық эквиваленті деп аталатын пропорционалдық коэффициент Фарадейдің 2-заңы электрхим. эквиваленттің шамасын анықтайды: k=1M/Fn=A/F, мұндағы п — ионның заряды (валенттігі), A=kFz, электролиттегі заттың химиялық эквиваленті, яғни элементтің электрхимиялық эквиваленті оның химиялық эквивалентіне пропорционал. Фарадей заңының математикалық өрнегі электролиз кезінде бөлінетін заттың массасын, электрхимиялық және химиялық эквиваленттерін дәл анықтау үшін пайдаланылады
3. Нуклеин қышқылының құрамы, қасиеті, құрылысы.
3 Нуклеин кышкылдары (НК) дегенимиз нуклеотид калдыктарынан туратын жогары молекулалы органикалык кышкылдар. Нуклеодитер (мононуклеодитер) пуриндик немесе пириминдик негизден, пентоза комирсуларынан (Д-рибоза немесе Д-дезоксирозадан) жане фосфат кышкылынан куралады. Нуклеин кышкылынын курамына киретин пурин негиздеринин ишинде асиресе аденин (А) мен гуанин (Г); пиримидин негиздеринин ишиндеги асиресе маныздысы – уранил (У), тимин (Т) Жане цитозин (Ц).
Азотты негиздер (пуриндик немесе пириминдик негиздер), пентоза Жане фосфор кышкылы ушеуи озара косылысып, мононуклеотид молекуласын тузеди. Томенде еки мононуклеотидтердин курылым формуласы берилген. Онын биреуинин курамында пуриндик негиз (аденил кышкылы немесе аденозинмонофосфат, кыскаша АМФ), екиншисинин курамында пириминдик негиз (уридил кышкылы немесе уридинмонофосфат, УМФ) бар.
Гуанин, цитозин Жане Тимин де дал осындай мононуклеотидтер тузеди. Осындай мононуклеотидтер тисинше гуанил кышкылы (гуанозинмонофосфат, ГМФ), цитидил кышкылы (цитидинмонофосфат, ЦМФ) жане тимидин кышкылы (тимидинмонофосфат, ТМФ) деп аталады.
Мононуклеотидтер фосфор кышкылынын бир жане еки калдыгын косып алады да, тисинше нуклеозиддифосфаттар (АДФ, ГДФ, УДФ, ЦДФ Жане ТДФ) жане нуклеозидтрифосфаттар (АТФ, ГТФ, УТФ, ЦТФ, жане ТТФ) тузеди. Бул жагдайда аденозиндифосфат (АДФ) жане аденозинтрифосфат (АТФ).
Курамында рибоза бар нуклеотидтерди рибонуклеотидтер деп, ал курамында дезоксирибоза барын – дезоксирибонуклеотидтер деп атайды.
Мындаган мононуклеотидтер (мономерлер) полимерленеди де, нуклеин кышкылынын макромолекуласын (полимер) тузеди, оларды полинуклеотидтер дейди.
Нуклеотидтер курамына киретин канттын табигатына сайкес нуклеин кышкылдарынын химиялык жане биологиялык касиеттери жонинде биринен-биринин улкен айырмашылыгы болады.
Дезоксирибонуклетидтерден туратын нуклеин кышкылдарын дезоксирибонуклеин кышкылы (ДНК) деп, егер ондай кышкыл рибонуклеотидтерден куралса, онда рибонуклеин кышкылы (РНК) деп аталады.
РНК молекуласы тукым куалайтын белгилерди урпактан-урпакка беруге комектеседи Жане ДНК курамына салынган генетикалык малиметтерди жузеге асыруга катысады. Нуклеин қышқылдарының да ақуыздар сияқты әр түрлі құрылымдары болады.
Нуклеин қышқылының бірінші құрылымында мононуклеотидтер белгілі тәртіппен орналасады.
Нуклеин қышқылының екінші құрылымы макромолекулалардың кеңістікте қос шиыршық болып орналасуын көрсетеді. Бұл кезде молекулалар арасында және молекула ішінде сутектік байланыс арқылы әрекеттесу болады.
НҚ-ның макромолекуласы екі полинуклеотидті тізбектен құралады. Олар кеңістікте қос оралма түзеді. Оралманы фосфор қышқылының полиэфирі түзеді, пиримидин және пурин туындыларының жазық молекуласы оралманың ішінде болады.
Нуклеин қышқылының макромолекуласындағы бірінің ішінде бірі жатқан ширатылған екі оралмада, пиримидин және пурин қалдықтары өзара сутектік байланыс арқылы байланыскан.
Сутектік байланыс белгілі бір жұп пиримидин және пурин туындыларының арасында түзіледі. Оларды комплементарлы жұптар деп атайды. Ондай жұптар: тимин (Т) — аденин (А) және цитозин (С) — гуанин (G).
ДНҚ-ның қос оралмалы сызбанұсқасында таспамен көрсетілгендері фосфор қышқылымен көмірсулардың полиэфирінің макромолекуласы. Бұларды қосып жатқан түзулер пиримидин және пурин туындылары, олар комплементарлы жұптар.
Нуклеин қышқылының үшіншілік щрылымы — ДНҚ мен РНҚ-ның кеңістікте шумақталып орналасуы.