Кх Дутман ковүпә зүрки кшйтрәД, әМнь тасрҗ бәәх бол>к мсдгдлә. Хопр, һурвн һазрт шам шатҗана... Өөрдх дутман шамнн герл пк һалд хүврәд йовна... улм өөрдхлә...
һал эргәд шулмс бииллдҗ бәәнә. Толһа деерк үснь бәәх угань медгдхш, заран хатханчг кевтә, бослдҗ одва. Нег ишкдл... хойр ишкдл... хәрү хәрдг арһ уга... Хәрү хәрхлә, цань уга му нерн... Нерн үкхәр, бий үктхә.. һурвн ишкдл... Бадм тер өндрин ора деер бәәсн вышк модна хажуд едрәһә теднә булсн улан кенчр күрч авч ирх зөвтә...
Тер кенчр хәрү зс авч ирхлә — көвүг һунаш <иткш уга. һунаш эс иткхлә... му нерн... маңһдуртан школын цуг көвүд, күүкд соңсх.;. Уга, уга... Нерн үкхәр, бий... О, дәрк минь... Генткн нег шулм һәрәдәд, йосн күүнәһәр экләд дуулҗана...
— Баав минь, бааҗа миньП — гиҗ хәәкрәд, Бадм хәрү селән талан зулҗ йовна...
Шулмс бас үүмәд шууглдад одв. Хойр, һурвн шулмс көвүнә ардас көөлдҗ йовна.
Бадм бәәсн яидлән һарһад зулҗ йовна.
— Баав минь, бааҗа минь!!.
Ардаснь көөлдҗ йовсн шулмсин негнь хәәкрҗәнә:
— Цаадкчнь Бадм кевтә!
—'Бадм, Бадм, зогс...
0, дәрк! Шулм, йоста шулм гидг тер болҗана... нам Бадмин нериг медәд авчкҗ... «Баав минь! Бааҗа минь!.. Би таднан дәкҗ үзҗ чадшго болув... Күцәд аашна... Шулм йоста күүнлә әдл гүүдг бәәҗ... Йоста күүнлә әдл ке- лтә-амта сәнҗ...»
— Бад-ма, зогс, зогс.. Би-<ив. Сүкәв...
0, теңгр минь, о, һазр минь... Шулм иам теднә селэнә ик көвүдин нериг бас медәд, таняд авчкҗ...
Шул-мин күнд һар Бадмин зүн ээмэс чаңһар атхад авб. Көвүн арһан ядхларн, хойр нүдән чаңһар аньчкад, альдас а-вн бийинь эклҗ идхиг күләҗәнә.
— Бадм, чи яһҗ йовнач?.. Ду эс һардмч?..
«Ду һархла, келиг татад авч оркдмн... гидг... билә...
Шулм мини келнәс авн эклҗ <идхәр бәәдг болҗана... Кү* унә келн йир әмтәхн гидг билә...»
— Эй, Бадм, әмдвч, аль үкҗ одвч?.. Би Сүкәв... Ара, наарич.
Бас нег шулм күцҗ ирв.
— Энчн нүднь анята болдмб!.. Ха-ха...
Нүдән секхлә.., Бадмин өми теднә селәнә комсомоль-
цпр Сүкә Ара хойр зогсҗана... Таньсн бийнь... көвуи аиан аңһаҗахш... тиигҗәһәд йосн шул-мс болхла яахв.,.
— Бадм, Бадма, ду һархнчн... Сө һанцарн эндәс ю хәәҗ йовнач?
—;.Тадн... шулм бншвта? — гиҗ Бадм әрә сонсгдмар сурҗана.
— Шулм?.. Яһад шулм болҗахмб... Тер манахнабаһчуд һал шатаһад, ду дуулад, би бииләд сергҗәнә... Одж хәләнчи?.. Йов<ии...
Тиигн гихнь^, селәнә көвүд, күүкд Җовалгин өндр тал һарад, сөөни аһар олзлад, Һал шатаһад җирһдг бәәҗ...
Тиигҗ Бадм «шулмсла» бичкндән харһла... Тиикд көвун арвта билә. Бадмиг юн кергәр ирсиг соцсад, ик кевүд омгтаһар келцхәв:
—= Чи, Бадм, йоста зөргтә бәәҗч... Баатр болҗ өс...
Тииклә Бадм одачю хәәсндән, ю кесндән эн күукнәс әәҗ зулҗ йовхмб? Тер тиигтлән көвүнә әм авх шулм биш. «Әәмтхә бәәҗч... Сәәхн юмбчи?.. Кен әәмтхә, кен зөргтәг бидн бән бәәҗ медхвдн...»
Күүкн Бадмиг күцҗ ирв. Көвүн терүн тал чик хәләҗ
бәәхш.
— Яһсн әәмтхә көвүмбч, — гиҗ күүкн Бадмиг хордхав.
—Би әәмтхә бишв...
—Яһад зулвчи?..
— Яһсн уурта көвүмбчи?..
•••
—Нернчн кемб?
—Мини нерн Занда.
—Меднәв.
—Меднәв?
—Э... меднәв.
—Альдас?..
—Нерән келхнчн.., Таньл болый...
—Бадм...
—Сәәхн нерн бәәҗ...
Зандаг Бадм урднь таньдг билә. Көвүг һурвдгч класст орхла, эн күүкн Баруна эклц школ төгсәһэд, Батут гидг һазрт дундын школд одла. Түүнә хөөн, дәәнә көлдә харһад, күүкиг иһс-кегсинь көвүн меддго билә. Хас-
пшнутгур эцкәп дахад мал туулһнд одспнь-эпдр шишн соцссп тср. Күүкн Бадмиг таиьшго —тер күүкнәс
дү билә...
— Чи юцгад уульвчи?
Бадм тинм сурвр төрүц күләҗәсн уга билә. Эн күүкн түүг күцҗ ирснэ хөөн көвүн, Борҗин Найтад өөлҗ йжн ө-һундлан чигн, терүнә тарвс тәрән тал дәкҗ көлан төрүц 1ишкш угав гиҗ аралдҗ йовсн андһаран чигн мартад хуурв. һанцхн тоолвр көвүг эзлҗәнә: күүкнэемн чинрән алдад керг уга. Тес, чад, бийән бәр, Бадм... Болв күүкнә сурвр Бадм^иг өрчинь утхар ирснәс дорар кев.
«Юн гиҗ хәрү өгхв? Тана юн керг бәәнә... |
Мини |
ууль- |
сн эс уульснд...» Тиигҗ хәрү өгхин орчд |
көвүн |
арһул |
келв: |
|
|
•—Та цугтаһинь соңсад йоввт?
— Негдврәр болхла, «та» биш «чи». Хойрдхла, бү-
дүн залу теңгр-һазр негдхәд экрәд йовхла, дүлә күүнә бнйнь соңсхгов...
Бадмин чееҗд хойр тоолвр ноолдҗана: келхв аль угав? Күүкн күүңд ю хәәҗ ө-һундлан келхв.
Занда генткн келв: ^-Бадм, зогсҗа.
Уурта йовх көвүн, улм ууртаһан медулхәр, ташр дее-
рнь, күүкнә өмнәс сөрлцх чидл хурахин кеогт, хәрүцҗәнә:
— Цол уга...
— Зара, зара, тини, тини... — Күүкн хоңх мет җмңнәд инәв.
Бадм тесҗ чадсн уга. Не, юмби?
Занда күцҗ ирәд, хавтхасн цасн цаһан, сернҗл көйәтэ альчур һарһҗ авад, көвүнә чирә арчв. Бадм гүрүләд, күүкнәс ичәдвг аль цаһан альчур будгдхд харм тв- рәдв—хәрү цухрад одв.
|
— Арһулд, — гиҗ келәд Занда, көвүнә чирэг |
альчу- |
рарн арчад орксн, хәәрн альчур хар даг болҗ одв. |
|
— Дәкҗ бичә арчтн... үрҗ одва... |
Ипм чирәтә |
селэ- |
— Альчур үрснд юуһинь зовнач... |
һәр |
яһҗ орхмбч, —болҗ Занда көвүг |
гемшәв. |
|
ниг |
Күүкнә сәәхнд Бадм зөргшлҗ хәләхш... Өдрәһә тец- |
турвала ноолдҗ бәэтл... Очрпп хаҗуд сууһад, |
эднә |
өөгәр давад һархла... Бадм1пп зүркпг |
зүп хатхсп болад |
бдв... |
Тер өвдлһн дэкнәс эклв... |
|
|
Эндр болсн повдлын тускар Бадм эврәп экләд келэд
иовҗ... Юуиас ави эклҗ келсәи медхш... келҗәсн бәәҗ. Көвүг дуусхла, Занда ашлв:
— Б*и бас тана бригадир.иг таассн утав... Әмт басдг бәәдлтә...
Сәәни Экнүр өөрдҗ ирхлә, күүкн сурв:
—Бадм, чини эк, эцкчи бәәнү?
—Экм бәәнә, хойр дүм... Эцкм...
Урдиь,. төвкнүн цагт, эднә йовх Урлдана бор гидг хавтхрт, сән өдр болһнд, мөр урлдадг бйлә. Ода — пк зам
улан хаалһ. Хавтхрин чилгчд ирхлә, эднә хаалһ салад, |
|
негнь дорагшан, |
Бадмин гер бәәсн |
усна көвән уульни |
|
тал һарчана, наадкнь •—деегшән, Зандан наһцхия бәәдг |
|
уульнцур һарчана. |
|
|
|
сан |
Күүкн хаалһин саллтд зогсад, көвунүр һартк тарв- |
|
суңһад, |
келҗәнә: |
|
|
— Бадм, |
мә, экдән авад од... Щин урһц, сенркәд эд- |
|
лг... |
|
|
|
|
адһад, Зандаг тар» |
|
— Уга, керго, — лиҗ Бадм келәд, |
|
всан кучәр |
бийдән |
теврүлхәс әәһәд, |
эврәннь уульнцур |
|
ордг хаалһар һарв. |
|
|
|
Занда көвүнә |
ардас хәәкрв: |
|
. |
—Бадм, асхндаң клубд ирхвчи? |
|
— Уга! |
|
|
|
|
|
Намрин киитн үүлн мет, дарҗ йовсн ө-һундл, харңһу |
|
седкл — агчмин зуур |
цөөлрәд, көвүнә чееҗ өвәрц сәәхн |
' |
герләр дүүрәдг көл, һарнь, өднлә әдл гиигрәд, түүнд эр- |
гәд, |
дуһрад, |
һәрәдәд, |
бииләд, дуулад, хәәкрәд йовх ДУ' |
( |
рнь |
күрв-, |
|
|
|
|
! |
|
|
|
|
5' |
|
;• |
Бадмин эк Байрта хурц-хунр уһаҗ бәәҗ. Альмн Ин> |
; |
җә хойр герин шуһуд, зегсн ширдг деер шаазңгудын зү- |
|
сн-зуүл өңгтә хамхрха тасрхасар йаадҗ сууна. Урднь |
|
тедн даңгин наһц ээҗиндән бәәдг билә. |
|
Экиннь көшсн бэәдл, цаһаҗ одсн үоиңь үзәд, Бадм |
|
агчмин зуур Зандан тускар мартҗ оркв. Зуг өгсн тарв’ |
|
синь авхмн бәәҗ гисн тоолвр, терзин шилд гент туссн |
|
толь мет, торс гиһәд одв. |
Байрта байрлад |
|
“ Бадмашк минь, |
ирвчи, — болад |
|
— Аха!
— Аха прв1 —гилдәд хойр дүпь тосад гүүЛДй.
Эн бапр, эп арһ уга җирһ^г, эп догпш өдгә бәәдл —
Бадмин өрчиг урсхад бәәв.
«Экдәп Борҗип Найтаи һарһсп йовдлып тускар келхшв. Ю хәәҗ, баавһа күп кевтә, зарһ бәрхв, хов зөөхв»,
—гиҗ Бадм шиидв.
Дү күүкиь, Альмн сурҗаиа:
—Аха, ирси цагтаи тарвс авч ирпәв гиҗәлчи. Авч ирвчи?
—Уга. Дәкәд...
Экнь Бадмас иүдән авлго хәләҗәнә. Көвүнәинь бәәдләр биш, экин зүркәр, түүплә нёг гүрм учрҗ одсиг Байрта тааһад медҗәиә.
— Яһвчи, көдлмштчц эидү һарч одсн |
болвза?-—гиҗ |
эк сурҗана. |
|
|
— Уга, баав, — гихлә, урдк моһлцг |
дәкнәс |
Бадмин |
хоолд һарч ирәд, тееглгдәд, кишһинь давхцулв. |
Тер дү |
күүкндән соңсхл уга, арһул келҗәнә. — Найтан |
бригад |
тал дәкҗ одшгов. |
|
|
— Шоодви?.
— Э.
— Юунас авн?
Баав, та түүнә тускар бичә оуртн.
— Не, сән:..
Гертәсн һарч йовх дурнь күрчәхш. Хашан үүднә нег шарнир эвдрҗ одсиг ясчкад, хамхрсн, эвдрсн һазр бәәдг болвза гиһәд герән, амбаран эргүлҗ холәв. Ээҗ уг- ад-^эгч ээҗ, аав угад—ах аав гиҗ. келдг. Ода, эцкән
.угад, эн гер’ин эзн -— Бадм болҗ һарчана. Түүнә эк һартан алх чигн бәрҗ чадхш.
Хаҗудк улсии һахас хадра бәәҗ, амбарин ар нурһнд, хулсн эрсин дораһар ик нүк малтчкҗ. Бадм энд-тен- Дәс чолуна, халан, шилин хамхрхас хәәһәд авч ирәд, тер нүкнд дүүргҗ хаяд, шаврар деерәсиь булҗ оркв. Көвүг эн тоотла ноолда бәәтл, нарн сүүрләд (ирв.
Гертән орад ю-бис кеҗәтлнь, теднә гернн өөр мөрн тергн зогссн ә соңсгДв. һазаһас бригадын мөрч көвүн Биҗә орҗ ирәд, көвүнд келҗәнә:
—Бадм, һарад тарвс орулҗ автн.
—Юн тарвс?
— Очр илгәв. |
күүкп Альмн альх |
_ Тарвсг тарвс, — гиҗ Бадмин дү |
- г |
219 |
Ташад бапрлхла, терүг дахад хөмөстә Йнҗә бас альх ташв.
Биҗә хавтхаси цаас һарһҗ өгв. Бадм авад дотран умшв:
«Үнтә үр Бадм!
Дәәдән аздлснд чи бичә өөлҗ һунд. Тер ямаран күүһинь меднмч: күүкнләһэн әдл берәд харадг өвгиәс ю авнач. Ноха угад — һаха хуцдмн.
Баавдчн белг илгәҗәнәв. Эн тарвсмудыг буулһҗ авчкад, тергнднь сууһад, шулун болдгар Шикрт тал ир. Хасгин нутгур мал туусн әмтс ирсн, күчтә нәр болн гиҗәнә.
Күләҗәнәв. Очр».
Э.н бичгәс Бадмин уурнь тәәлрәд, зүркнь хәәлж одв. Мишгәр дүүрң тарвсиг Биҗәтә хоюрн дамҗлад герт орулчкад, тергнд сууһад 'һарв.
- |
6. |
I |
|
Шикрт хотн Сәәни Экнәс һурвн дуунад бәәнә. Тедн |
удлго күрч ирцхәв. Очр хотна |
захд өөрән хойр көвүтэ |
эдниг күләҗәҗ.
Ковүд нәр болҗасн һазрур одв. «Күчтә нәр» гисн- , днь — хөрәд шаху көвүд, күүкд хурад, малын тууврас > ирсн Мөңкә гидг күүкнә эцкйн герин һаза домбр цокад, селәд-селәд босад бииллдҗ бәәцхәҗ.
Очр, Бадмла әдл, биилҗ чигн, дуулҗ чигн чадхш. Тедн әмтнә ард һарад зогсв. Генткн нег медәтә гергн Очриг дуудад, тедүкнд бәәсн хашан булң тал авад йовҗ одв. Көвүд алң болад, ээмән хүмәд үлдцхәв. Очр хәрү ирәд, үүрмүдән әмтнәс хоорагшан дуудад, шимлдҗәнә:
—Көвүд, эгч маниг хот ирҗ уутн гинә.
—Хот? — Алчан Лиҗ байрлад одв.
—Э, — болҗ Очр толһаһан гекҗәнэ.
—Давай, көвүд... хотас күн хооран хәрҗ болдви, — гиҗ Бокан Инҗә орс хальмг хойрар семрн зөвшәрҗэнэ.
—Уга, би куүнә гер тал одшгов, —болҗ Бадм хәрү
цухрҗана. '
— Юңгад? — Бокан Инҗә терүнүр ширтәд орҗ одв.
—Күүчә хәәснд яһҗ өигәхһ...
—Чи эс уухла, маниг яһҗ эдлхиг хәлә, — гиҗ Алчай
Лиҗ, соньн нуувчта юм меддг кевтә, ик өргмҗтәһәр, нү-
дән чирмәд келҗәнә.
Ъадм көвүдиг дахад һарв. Тедн һурвулн Бадмас насарн ах. һурвулн цергә тоод бичгдҗ одсн көвүд.
Теңгр чилгр. Сарин сарул гегәнд сө үсәрҗ җиңннә. Иим төвкнүн асхар цаһан мод наадхд йир таалмҗта.
Көвүд Очриг дуудсн гергнә герүр ирв. Бадм тер гергнг таньна, нернь — Налха. Гергнә залу Җоңһа, урднь гелң йовсн, ик байн күн бәәҗ. Коллективизац болх зәңг соңсад, гелң Җоңһа малыннь ик зууһинь Әәдрхнә, Аһшин, Шартуһин базрмудар орулҗ хулдад, уга кеһәд, терүнәс һарһҗ авсн мөңгән цө хәәрцгд дүрәд^ таг-яг кеҗ хадад^ Бөөрг толһад бултулҗ булсн бәәҗ. Үлдсн цөөкн малан хөрн йисдгч җил колхозд өгәд, бийпь гелңгәсн хар болад, артелин членд орад, бурхн-шаҗна өмнәс ноолда кеһәд, гелң багш, лам улсиң һарһад бәәсн андн йовдлмудыг илдкәд, газетд бичәд, хургт келәд, нер туурад одсн күн бәәҗ.
Хар болсн гелң гергн уга бәәҗ болшго, тегәд НЭП-ин нагла көл авад, байҗсн Налха гидг белвсн күүкд күүнлә ханьцад, тер гергнәниь малыг күчәр шахҗаһад гишң колхозд өгүлһәд, советин йосна өмн урдкасн үлүһәр итклд орад, цеврт тоолгдад, кулакуд туулһнас мөлтрәд улдсн сәнҗ.
Төрскән Харсгч Алдр дәәнә цагла Җоңһан наснь бас харһад, дәәнд чиордсмн. Дөчн хойрдгч җил зуиар Җоңһа орһҗ ирҗ гисн зәңг җиркләд, Шикртәр, Сәәни Экәр тарв, болв түүг үзсн нег чигн күн һархш.
Нег дәкҗ Хальмг Базрас мөртә милиц ирәд, Налхаг дуудад, һурвн өдр, һурвн сө сурлһа авч-авч, аш сүүлднь Сүмин Цаһан нуурин эргндк хулсиг негҗәд, шүүрдәд. орһдул Җоңһаг олҗ эс чадхларн, гергинь сулдхад тәвчкҗ. Налха, төрхәрә нег чигн күүкд һарһад угадан, тар- һн-цадхлң. Ахр көлмүднь дүүрң цогцинь әцә даана. Тер зуркндән гемтәв гиһәд, яхлад-яалад, колхозд төрүц көдлхш, болв дәәнә цагла тосхгдсн төмр хаалһин һурвдгч разъездд үс, тос, аадмг, шүүрмг хулдх болхла, Налха юмна түрүнд одна. Хальмг улс малас һарсн шимнг эврән эдлх, хоша улслаһан өңгәр хувалцх зокалта, мөңгнәс хулдх йосн уга. Налхад болхла тер зокал кергтә
юмн биш.
Эдниг орҗ йрхЛә гергй, гер Дотраһари сахньҗ дуһ-
р^Д, столып хаҗуд дөрвц стул тәвәд, көвүдиг суулһад оркв. Аүди хоорпд эвгәшҗ, хойр көл деерәп мәәмлз?кбәәх Бадмиг үзәд, бүдүн һаран бүшмүдипнь хормад арчн йовҗ өөрдҗ ирәд, көвүг үдрдәҗ, өргҗ, маггҗ, буульҗ келҗәнә:
— Э-э, нохадьг, эн Басңга Болдын көвүи эс билү?.. Ямаран әвртә сәәхн залу болҗ! Күүкдин зүркиг бульглулад оркдг элмр болхмч... Су, су!..
Налха күнд һарарн Бадмин ээмәр цокчкад, хи*хи гиҗ инәһәд, көвүг көтләд авч одад, столын өөр суулһв. Гергнә ичр-һутр уга үгәс Бадм әәмҗ одв.
Герин эзн күүкд кун стол деер ик тәрлк тәвб. Тернь тоснд хутхсн шүүрмг. Хаҗуднь балтан бәәдлтәһәр кевлүн сәәхнәр ташад кесн хурс асхчкв. Өлн көвүдин амнас шүлсн бийнь һооҗад бәәв.
Налха бешин ардас дөрвнәтә хальмг әрк авад, зөрц ә һарһад шальҗңнулҗаһад, стол деер тәвәд оркв. Гергиг беш тал эргхлә, көвуд нег-негн талац хәләлдәд, ээмән
хүмлдәд, «яһья?» гисн |
докъя хоорндан өглдәд бәәв. |
Тер хоорнд |
Налха стол |
деер дөрвн шаазң тәвәд, эврән |
тер савмудт |
унд кев. |
|
— Налха эгч, бидн әрк уудговдн, — болҗ Очр, хашад күчәр көөҗ орулен гөрәснә хурһн мет, әәмҗ, келнь ээд-
рҗ келв.
— Пө-ө, /иим сәәхн алтн болсн залус неҗәһәд цөгц малын идә эдлхдән юунас әәнәт... Эн хоттн, кемр медхәр седҗәхләтн, аршанла әдл юмн: зовлңта күүг — зөвлңгинь мартулдмн, угатя күүг — байн кедмн... Намаг хәләхнтн, белвсн гергмб... зовлң дала... Эх, зәрмдән эн аршанас нег цөгц ууһад оркхларн... цуг зовлңган мартнав... Уутн, уутн, көөрксм... — Налха босад, бас нег шаазң авч ирәд, бийдән кеҗ авб, —Ташр деернь, көөркүС минь, би, тана нег му эгчтн, үнн седкләсн тадниг күндләд, тевчәд, дуудсиг бичэ марттн... Би таднас медәтәв, би таднас долан өөмс үлү эләләв... Тегәд тадн нама соңсх зөвтәт. Би, мана уул хальмгин йосар, йөрәл тәвхәр бәәнәв, Тадн нам тер йөрәлиг тевчәд чигн эдлх, учртат...
Налхан уутьхн хойр нүднь, хустгар һал өгчксн мет, ца-цааһан цәс-цәс гиһәд, көвүдиг селгәдәр авч идн алдад бәәнә. Моһлцг чирәһәснь йоста 1инәдн хөөһхш.
— А-а, хәәрхн, бәрҗ кеси көдлмштн күцәңһүстә болҗ, сансн саиантн оньдин дөрвн цагт бүтҗ, баһчудминь
икчүдән күпдлҗ, муурсн цагтпь |
дөң-пекд |
болҗ йовхд |
олн деедс тус болтха, — гиҗ Налха йөрәлән |
төгсәв. |
Көвүдт ааһта сөңгән эдлхәс талдан арһ |
үлдсн уга. |
Тедн герин эзн күүкд күүг дахад, |
ааһсан тоңһалһад ор- |
кв. Бадм урлан әрә күргәд, шаазңгиг хәрү стол деер тәвчкв. Налха дәкҗ түүг үзДгән уурв, тернь, нам нег зүүден, сән. Болв Бадмд нег тоолвр амр өгч бәәхш. Чикн
деер җиигсн бөкүн кевтә, көөхәр седсн бийнь, тер |
тоол- |
вр улм-улм толһаннь экиг бурһудна. <<Эн гергн |
юңгад |
маниг дуудҗ бәәхмб? Ю кехәр, ю келхәр бәәдг болхув? Эн тарһн, медәтә гергнә болн эццн, баһ-бичкн наста мадна хоорнд юн залһлдан бәәдв?»
Гергн Очрин өөр, ноха кевтә, һульдрад бәәнә. Көвүдинөмнк тәрлктә шүүрмгиг һартан авад, Очрин өргндор бәрәд, әмтәхнәр келҗәнә:
— Ид, вд, Очр... Ю-у, әәҗәнәв, одахн күртл шалвр уга гүүҗ йовсн дәәдә Найтан көвүг кен орчлң толһалх гиҗ санҗала...
Бадм улм алң болҗана. Түүнә Үр Очр юңгад орчлң толһалдг күн болҗ һарчахмб?
Налха зогсл уга, нег кииһәр дуулад бәәнә. Тер зәрмдән Очрин һариг шүүрч авад, бүдүн ахр хурһдар атхад, дуунаснь духуцсн көвүг, нөөрәснь серүлхәр бәәх мет, татад-татад сегсрәд оркна.
— Очр, көөркү минь, би чамаг дегд икәр күндлнәв, үнлнәв... Би злгн-садн чигн, ахнр-дүүнр чигн, элкән девтэһәд суух үрн чигн уга, эн нарта орчлң деер ор һанцхн, доскан цоксн домбрв. Би чамаг, хәәмнь минь, Очр минь, негнддүүһән, негнд үрән гиһәд сандв. Намаг, өнчн домбр доскиг, яһ гинәч, о, дәрк минь... — Налха күчәр шахад нуднәсн нульмс һарһхар седв, бәәдлнь, болҗ өгсн уга, Уиикләнь адһмтаһар ханцарн нүдән арчсн бәәдл һарһад,
келн деерәсн |
шүлсән |
шувхрҗ авад, терүгәрн |
чирэһән |
норһад оркв. |
Түүнә |
хөөн йосндан уульсн күүнә бәәдл |
һарв, Налха |
цааранднь уульңнҗ бәәнә: — Чи, |
Очр,. ик |
кунд толһата, |
нигт ухата күнч... |
|
Бадмин үүрин чирә, эн эң зах уга магтлһнас үлаһад, зүүнә үзүр әрә күргхлә, цусн цацгдад асхрм болҗ одв.
— Тегәд чигн чи, Очр, орчлң толһалад, бригадирин дарук болад, әмт һардҗ бәәнәч... Эндр тадннг тарвсан экләд амсҗ гиҗ әмтн келнә. Очр минь» нег мү эгчән хәаән бәәһич.м
Бадм ода ирҗ Иалхан гничллһиг чигн, һульдрлһиг чигн, зуһудлһиг ч'иги медҗәнә.
Налха дәкәд савд әрк кехәр ссдв, зуг Очр, альхарн шаазңгудыг халхлад келгсн уга. Бадм үүрән дораһар тата-тата бәәҗ, дахулад һарв. Көвүдиг үүднәс һарч йовтл, Налха одахн уульхар седсән мартад, цань уга өргмҗтәһәр хи-Х(И гиҗ инәһәд, Очриг бөөрәрнь донта кевәр чиччкәд, келв:
— Дурта цагтан күрәд ир. Белн болх... хи-хи... Кергтә гихләчн, басчн әмтәхн ю.м олҗ болх... хи-хи, — гиҗ сүүлин үгмүдән улм әмтәхнәр, нуувчинь икдүлҗ, Бадмин үүрин чикнд шимлдҗ соңсхв.
Эн герәс һарсн — бәрәнәс сулдсн мет болад одв.
Лиҗ Инҗә хойр өвс хадлһна бригадт көдлцхэнә. Эццн цогцта, моһа хар Бокан Инҗә, дегә мет хойр. һаран зогслго саҗад, «би келчкнәв» гиһәд дәврәд йовна. Лиглһр нурһта, өргн далта-ээмтә, темән урлта Алчан Лиҗ, дунь бүдүрәд, «уга, би келх күмб» гиҗ Инҗән үгиг таслна.
Очр йириндән цөн үгтә болдмн. Ода нам төрүц тагчг, зуг мел, зогсл уга мусг-мусг инәһәд йовна. Төгрг чирәнь, сарин сарулд, тос түрксн мет, зеслә әдл гилвкнә.
Домбр цокад бииллдҗәсн баһчудур ирчкәд, көвүдтер нәәриг һолҗана.
— Ай, манахс, Сәәни Эк орхмн. Тенд клубд нәр һарчадг болх, — гиҗ Алчан Лиҗ келҗәнә.
— Мана Лиҗ меднә. Туң чик үг келҗәнә, — болҗтерүг Бокан Инҗә дөңнв. Бадм бас Очрт дораһар шимлдҗәнә:
—Тиигән одхмн.
Бадмин тиигҗ келх бас учрта билә. Эн баһчудйа хамдан үүрләд, домбрин айс чиңнәд, соньн бй хәләһәд йовсн бийнь,, җигтә юмн, көвүнә чееҗәс өдрәк күүкнә келсн үг һарл уга, нүднднь терүнә зүс-зүркн зургдҗ үзгднә. Алң болхмн. Юңгад тиигҗ бәәдг болхв? Налханд суухд, тер маштг тарһн гергнә, иигтә утцн мет, дуһрад бәәсиг хәләһәд, тер күүкд күн юн учра_р баахн көвүд дуудсн болхв — гиҗ Бадм дотран санад, тер сурвртан
