Балакан Әлгсә. Алтн бумб

Дигтә-даратаһар олзлад, туүмри<й хаалһиг керчх кебг^. Эс гиҗ эитн,. уламд кевтә, түвдг кишго юмн.

— Хар Очриг Сәәши Экнүр йовулад, иемүр зер-зев цуглулхмн. Эс гиҗ зәрмспь нег-негнәниь күрз, чичүрбулалдҗана, — болҗ парторг цәәлһв.

— Чи, Цаһада, бас тиигән йов. Район тал зәңгл. Түүмр унтрадг мапгид илгәтхә. Бәәдл, санснас, әәмшггә болад бәәв. Өвсән эс харсҗ авхла—үвлдән түрүлә харһхвдн.

— Би сөөнәһә тиигән җмңнүлҗ орклав. Машид иигәх болла, — гиҗ Цаһада хәрү өгв.

— Йир сән.

Ахлачиг үгән төгсәһәд уга бәәтл, тедүкнд һазр дорас, улаһад сүүрлҗәх төгрг нарн мет, ик һал дәрвкәд һарч ирәд чичрҗәһәДу генткн йирн йисн келәрн аһар долаһад,

шуугад шатв.

— Устгта өвснд һал орҗ одва, — гиҗ аюлдҗ хәәкрәд Цаһада, кавалерист күүншң, мөрән хойр көләрн хавчн цокад, уралан довтлад тасрад һарад одв.

Наадконь бас терүнә ардас хатрад һарв. Шатҗах устг тал өөрдҗ болхш, һал холас чирә, һариг, нүцкн иогциг хәәрәд бәәнә. Брмчк тергд деер ачсн түүмрин хойр насос, һалвлад шатҗах өвсиг унтраҗ авхд төрүц тус болсн уга. Нам Һал орсн устгта өвсиг унтраҗ авхар күн икәр күчлсн чигн уга — унтрахар седлһн харҗахар юминь захан кун болһн медв.

Тарха мөрн деерәсн һәрәдҗ бууһад, аминь сөөһәд сул тәвчкәд, Баван һарт бәәсн күрзиг шүүрч авад, устг эргүлҗ зура зурад,. өвснәс кедү метрт йот малтхла сән болхиг цәәлһҗ өгв. Ахлачин заасар әмтн ’өөд өндәл уга көдлцхәв.

Хар Очр Цаһада хойр Сәәни Өк орад довтлад йовҗ одцхав.

Удл уга Һучна бригад тавн тракторта, ардан һурваһад андсхс чирсн ирв. Тедниг колхозин ахлач бийнь толһалв. Андсхсин ириг хамгин гүүнд тәвәд, түрүн тракторд суусн һучнд Тарха, һарарн дайлад, докъя өг-

вн андсхсин ир бахлурцаһан булхад, турваһас^гь хар 132 ’

е

\.тан тө&нгрж Һарад, күчцДәД, хахад-цахад, арә уралан

шөлкв.

— Угзрҗ өг, угзрҗ өг! — болҗ колхозин ахлач хәәкрви зуг тракторист түүнә {келсн үгиг тачкнсн ә *һатцас соңсҗ чадон уга.

Улан һолнь тас.тусн тиҗәх мет күчңдҗ күрҗңнәд, әрә н^исҗ йавх түрүн тракторин ардас. наадк дөрвнь дахад һарв. Теднә ард көвән хар һазр көмргдәд, хар хүрсх кевтә тошнһәд үлдәд йовб.

Баруна тавн хотнас цуглрҗ ирсн улс Цаһан Экиг дүүргәд, цевләд көдлҗ бәәнә. Күрзин Җиңнсн, чичүрин тоңшсн әәг трактормудын хахсн, цахсн дун дарна.

Дөрвн-тавн часдан амрл уга ’һазр малтад орксн әмтнә мацна, заһрмг хамгас көлсн, хурин дусал мет, һо-

өөрдәд келв:

■^Түүмр күчән алдв. Би :ода Нәдвд эдниг дахулад өвс хуралһнд йовнав. Эс гиҗ хуралһн хадлһнас ик ард хоцрҗ йовна...

— Юн гидг юм келҗәхмч, — бблҗ бригадирин үгиг

вб.

—*БИ' чамас зура ашднь, кишго домбр, некхв, — болҗ уурлад колхозин ахлач ардаснь кәәкрв.

Тарха маңнаннь көлсиг ца*һан киилгиннь ханцар арч^кад, хавтхасн һанзан һарһад, тәмк эс нерсн бийнь, сурулынь амндан авб. Тавн трактор хөрәд гектар шаху һазриг төгргләд, андсхИг бахлуртнь күргәд хаһлсн бийнь, тус болҗ бәәхмн уга. Эргүлҗ хаһлсН һазрин

133

дораһар һал гүүж, шатад, талдан һазрар оч утан пуо- гәд һарна.

Ахлач Байра Бава тал одад, өвгнәс сүв-селвг сурв.

— Намаг ,медх! цагас нааран иим түүмр болад уга юмн. Ики кезәнә, намаг төрҗ һархас емн, Җуургин Цаһана ар көвәд түүмрин аюл (болсн бәәҗ. Әмтй һалыг унтрахин орчд малан тууһад, герән ачад тер һазрас зулон болдг. Окн теңгр уурлад, әмтиг засглхинке' ргт һазрур тиим һалын аю|л илгәҗ гиҗ медәтә улске* лдг билә. Түүнә хөөн тер маншрин көрсн шатсн орм ургшан суугдад, улан-улан зуух болад үлдҗ. Тер Һ4зриг одачңгн Улан Зуух гиҗ нерәднә, — болҗ Бава цәәлһҗ келв. Өвгн көлснәс наалдҗ одсн буурл үсән гедр кеҗ иләд, ахлачд (иипҗ сүв-селвг өгв. — Энчм, Тарха, нүдн далд шатҗах түүмр болҗана. һал альдаран мөл(кҗ |шатҗ йовхнь үзгдхш? медгдхш. Тиңгхләхөрлт кехд дегд күчр. Бидн устгта өв-сиг харсҗ авхин кергт, малтҗахйотмудыг басчн гүүдүләд, күн туршд малтад, тер нүкдт ус зөөҗ кехмн. Зуг тиигҗ өвсәнме-

нд авч һарч болх.

— Ах Бава,, тертн ч*ик селвг, — гиҗ Үлмҗин Тарха зөвшәрәд, тедүкнд нүк малтҗасн сельсоветин ахлачд хәәкрҗ закв: — Эй, Үлмҗ, бригадирмүдиг нааран ду-

уд. Манҗ бас иртхә.

Дуудсн улс цуглрҗ ирхлә, теднд заавр өгәд, тергдт

бочк ачад ус зөөцхәв.

Удл уга районас хойр у/ла(н маш|ин ирв. Машидәс толһадан сүктә төмр махла өмссн, шар нашар хувцта әмтс, салдсмуд кевтә, һәрәдЛдҗ буулдв. Тедн Цаһан Экнә нуурас ут нашар һолһа гүүлгәд, машиһән көдлгәд ус татад, устг болһна өөрк йотмудыг усар дүүргв.

Ңөр, хоолан алдсн әмтн хойр көл деерән әрә тесж көдлҗ бәәнә. Арһ уга, кесг миңһн тонн, торһн мет җөөлн, тбснла әдл шимтә, өвсән һалын аюлд хайҗ болшго бо-

Көндлңгин аюлыг әмтнә ничңегн диилҗәнә. Түүнәс бат

134

һ;ивә бәәмнй?.. Тарха иигҗ саиад инәмсклнә, дару-да- рунь 'һавзнннь сурул көкнә.

Нарн девшәд зөвәр өөдән һархла, һазрас паанпклжасн утап бүтрәД, тецгр халхлсн хар утан, будн кевтә цадрад, аһар көкрәд, теңгр цеврдәд, чилгрләд ирв.

Ода ирҗ әмтн кешсән, зовсан медв. Генткн цоги менрад, цусн хорһлҗрсн мет күндрәд, нөр угаһас көлтә ул-

кедү көшсн бийнь түүгән медулш угаһар,. ик өргмҗтәһәр олнд келҗәнә.

— Танд, үүрмүд, икәр ханҗанав.

Залус болн гергд, көвүд болн күүкд, медәтә улс цуһар булрсн цогцан чирлдәд, Цаһан Экнә нуурин көвәд, көк ноһан деер, шин ирҗ бүүрлсн циигд кевтә, баг-ба- гар хурлдад, Хар Очрин авч ирсн шүүрмг, тос, өдмг-хә- лып, колбаса-брынз идлдҗ бәәнә.

Мөрч өвгн Байра Бава тал нүдән чирмчкәд, бричкин ар дерндгт шахад тәвсн зегсн зембл дотрас хойр дөрвнә хальмг әрк һарһад авч «ирәд, күзүһән суңһад, өвгнә чикнд шимлдв:

— Мини эмгнә далдлсн зөөр бәәҗ. Иим эм өвгдүдт гергтә гиһәд, сурад авч ирүв.

— Чик үг келҗч, 'һәәһә юмн болва энчн, — болҗ Бава хоолан ясад, хойр һариннь альхиг имрҗ иләд, бөк диилсн мет байрлв.

Өвгд, залус көлән зәмләд көвәң ширкг деер дуңһар^ лҗ суув, Хар Очр, улан мөңгәр аммнь чимксн, удн мо* дар кесн ааһд дөрвнәтә әркәс эклҗ кеһәду Байра Баваһас авн дарад сөц бәрүлв.

Баһчуд кедү көшсн, кедү зовсн бийнь — терүгән медхш. Уснд белкүсцәһән орчксн, нег-негндән ус цацлдад, бичкдүд кевтә, шалвйчҗ бәәнә. Нуурин усн сөөһәр серүиж одҗ. Тёр серун көләр гүүһәд, махмудар тарад, цогциг сергәнә. Берәд, залус нүүрән уһаҗ авчкад, бас хот эдлҗәнә.

Генткн эн саамла Дамин ардк толһа талас нег мөртә кун, улан тоос ардан цоонгрулад, довтлад аашна. Мөрн бәәсн күчән һарһад, күзүһән суңһад орксн, дөрвн колән телн хаяд, һазр элкдәд аашна. Тер бййнь,. деернь

135

суусн күн мөриг бас чигн шавдҗ йоһх1нь, терунә һ.арии дайлсн дайллһар медгднә.

— Дә-ә ә! — гисн әәһәс оңгдан юмн көшсн, зовсн әм- тсд соңсгдсн уга.

— Дә-ән... дә-ән!!.

Үлмҗин Тарха шүдадән зуусн сурулан адһн шуүрч авад, мөртә күүнә өмнэс тосад гүүв. Әмтн бас ахлачин ардас дарцн дахв.

— Тарха ах, теңгр цокчква... Дән эклчкҗ... — гиҗ келәд, Дорҗин Окна көвүн, хар хулһн болҗ көлрсн мөрн деерәсн көлврҗ унв.

Урдк үүмәнәс, әәмшгәс одахн гетләд, шиңкән амраһан авхар бәәх әмтиг эн зәңг улм урдкаснь икәр үүмүләд, зүркинь менрүләд оркв. Колхозин ахлач кевүнәкелсиг 'Иткҗ эс чадад, дәкнәс сурв:

— Үнәрйи?

— Үнәр..., Көк теңгр дәкәд хар үүләр бүркгдсн мет, нүдн харң-

һурад,, орчлң үүтрсн болад одв.

«Кен дә босхҗ?» — гиҗ негчн күн сурсн уга. Тер темдгтә билә.

16.

Бадм гөлм хатхҗ сууна. Хойр дүүһинь шидр наһц

ээҗнь авч одла.

Сөөнәһә Сәәни Экнәс көвүдлә хамдан хәрҗ ирхлә, экнь бас түүмр унтралһнд йовҗ одсн бәәҗ. Экән тиигән одсиг медәд, көвүн бийдән уурлв. «Шамдҗ өгсн болхла, Баван тергнд сууҗ оркх биләв, а—» гиҗ Бадм ухалҗана. — Оцласн көлтә һазр щуДрад унад үлДүв... ТенД

баавлаһан харһх биләв...» Эҗго герт көвүн һанЦарн унтҗ эс чаДаД, нүДнь секә-

тә кесгтән өөДән, герин өрк, хәләһэд ңевтв. Тосн шамин улагчрсн герл кйртәД бәәсн герйн эрсйг сәәнәр герлткхш. Бадмд нам оДа шамин гёрл керг ЧиГн уг£. Зуг һундлта болна. Сәәнй Экнд бәэсн бичкдүД кйшгтә. Теднд электрошам шатҗана, теднд радио Келнә, теднД кинб үзүлгднә, теднд школнь хаҗуДнь бәйнә. Тедн, Сәәни Эк^ нә көвүд,. күүкд, иоста гидг кишггә улс бәәҗ. Бадм бол-

ХЛЭ’ тав”җилин туршарт кенчр дорвата дегтрмүдәИ үүрчксн, намрин түрүн сарас авн эклад, хаврин

136

сдр күртл, |Намрин будн дотр чигн, үвл1ин киитн шүрүн салькнд чигн, хаврин хурх чиигин цагла чигн нег өдр дутал уга тиигән, Сәәии Экн тал школд одна. Нааран, цааран өдр болһн йов<һар йовлһнд кедү цаг 'үрнә. Түүнә орчд кедү дегтр умшҗ болх билә, кедү машин, трактору самолет кеҗ чадх билә... К.едү, кедү... 'Бааҗаг ирсн цагт Шикртин хотнас герән хамхлҗ авад, Сәәни Экнә селәнд бәр гиҗ сурх кергтә. Бааҗа м.ини эрснәс һаршго. Наһц ээҗ чнгн тенд бәәнә.

Бадмин эцк модна урч болсн учрар, зун болһн Хар һазр орад, тенд хөөиә хошмудын гермүд, кошармуд ясна. Хаврар мордсн кевтән намрлад, будн бәәдг цагла хәрү ир«ә. Көвүн зәрмдән йовцсң кү дахад эцкиннь ардас одна. Тер цагт Бадм тендәс хәрҗ ирчкәд, үр көвүдтән үзсн тоотан өврмҗтә!һәр цәәлһҗ келҗ өгнә. Көвүдәс негнь чигн гөрәс үзәд уга. Бадм болхла, үзх биш, махинь идлә... Теднәс кень мөр унчкад теегин бор туулан ардас көөлдлә? Кень чигн туула көөлдәд уга. Бадм болхла... көөлдлә... үнәртнь келхлә... көөлдсиг холас үзлә... Не, тегәд көвүдт би эврән көөлдләв гиҗ келснәс юн һару бәәдв?.. Тиигтлән тедн нүдәрн үзсн биш...

Не, тегәд кень теднәс чон үзлә? О, о, <ик көк чонын тускар Бадм ода бийнь аман бәрчкәд келнә. Нам Бадмиг келхшв гиһәд ачрхсн бийнь, үр көвүд, күүкднь асхнд нуурин көвән көк ноһан деер эргәд суучкад, дәкн-дәкн сурад келүлҗ авцхана. Тер ик әәмшгтә йовдл билә. Соцсхар бәәхләтн, бас чигн келҗ өгч болх.,.

— Ар Мазрг гидг һазрт хөөнә фермин контор бәәнә. Терүнд арвад һар шавр гермүд, дәкәд арвад шаху ишкә гермүд бәәҗ. Бааҗа бригадарн тер Ар Мазргт бәәсн хойр кошар ясҗасн бәәҗ. Намаг тиигән ирәД 'һурв хонхлам, генткн нег асхн әмтн бу хаһад, хала цокад, таава җиңнүләд көл-көдләд бәәв. Үкрмүдин мөөрлһнд, хөөдин мәәллһнд, мөрдин инцхәлһнд, темәдин буульлһнд, нохасин хуцлһнд амтн уга. Үг келҗ чадхнь — хәәкрлднә, ә һарч чадхңь — мөөрлднә, мәәллднә, инцхәлднә, буульлдна, хуцлдна. Нам така, һалуна бийнь ку-ку, гага гилдәд, далваган саҗлдад, нисҗ чаддго бийснь, нисх бәәдл һарлдад теңгр тал хоңшаран зөрүлцхәнә... Э-э, эн тоотыг күцц цәәлһхин төлә, эврән нүдәрн үзх кергтә...

Би бааҗан бәәсн герәс гүүһәд һарад ирхләм, залус һаза мөрд тохчксн, уралан дәәнүр довтлад орхар бәәх

137

Аакуһин церг мет, эелләд зогсад оркҗ. Хөөно фермии залач Өлзән Җуург, нан тал эргәд, хәәкрҗәнә:

— Бадм, өөрк мөрн деерән шулун морд! Хәләхлә, хун күзүтә, тоһстн сүултә, меҗә хәрүлдгно-

хан чикнлә әдл, сертәһәд бәәдг чиктә, хар кер аҗрһ, дәрк минь, дөрвн туруһарн һазр чавчад наадад бәәнә, Би очн мет гимгнәр эмәл деернь һәрәдәд һархлам, Һацата юмн, хойр дөрәнь ут болад, м<ини көл күрч өгчәхш. Фермин залачд мууһан медүлшгон кергт «Би белмбһ гиҗ хәәкрүв.

Бидн довтлад һарвдн. Мана мөрдин турунас һарсн шаврмуд, товин сумн кевтә, ард тоб-тоб гиһәд х.агдад үлдәд йовна. Эхг тадн тер мана ардк тоос-тоорм үэсн болхнтн!.. Теңгр һазр хойр хутхлдад, алькнь тенгрнь. алькнь һазрнь медгддгән уурч одв. Удл уга мана өмн, дәрк минь, долан көк чон, келән балдалһчксн, сүүлән хавччксн, өргәрн һазр шудрад гүүлдҗ йов*на. Чон үзад орксн мини мөрн хуурһслад, хамриннь мөөрсн көөргкевтә нааран-цааран күвклзәд, нүднь һал асад, дөрвн туруһарм улм чаңһар Һазр чавчад, әмтнәс хагдад түрүн һарад одв. Намаг үзсн бааҗа,. дегд әәхләрн, хәәкрҗәнә:

— Көвүн минь, мөрнәннь амһа тат, амһа тат! — гиҗ. Бм нерән һуташ уган кергт, мөрән улм шавдҗ,өгүв.

Күрәд, сүргин ард йовсн чоныг маляһар амн-нурһарнь бәрүләд даладад цокад орксн, мини мөрнә көллэ оралдад унад одв. Эн саамла м«Гни ард йовсн залус чонмудыг күцҗ ирәд, хар килһсн арһмҗсар цалм хаяд, оосрлад бәрәд авад орквЭх, эх, дәрк минь, түүнә альк тоотынь келхв...

Бадм эи йовдлын тускар үүрмүдтән келхләрн, талдан бәәдлин тускар санна. Көвүг Ар Мазргт ирсн дару, нег дәкҗ, әмтн йосндан бу халдад, хала җиңнүләд, келкөдләд одла. Тер әәмшгтә үүмә соңсад, Бадм бәәсн гертәсн гүүҗ 'һарад, түрүн харһсн залуһас сурхла, тернь келв:

— Көк чон хотнур орҗ ирвә.

Көвүн, чон гиен үгәс дегд әәхләрн, хәрү хош герүрн гуүһәд орҗ ирв. Орна өмн эрк эргүлҗ суусн көгшн эмгн көвүнәс сурв:

—Цаачн юн шууган болҗана?

—Чон хотнур орҗ ирҗ. Би эврән үзүв.

Бадмд көк чон үзх дурнь икәр күрв. Болв әәһәд һазаран хәрү һарсн уга. һацата юмн, эцкнь уга билә. Ху-

138

лхт гидг һазрас тосхлтын материал авч 'ирхәр одсн, оратҗ йовла. Көвүн седси седвәрәи үзләв гиһәд келчкв' Түрүн келсн блчкн худл цаарандан батрв. Тер йовдлыг келх дутман улм-улм ясгдҗ келтдәд, деернь дел урһад, дорнь сүл немгдәд ирв. Болв Бадм тиикд әмтн юңгад бу хаһад, хала җиңнүләд үүмсиг чигн меднә. Араха Сар бәрсн бәәҗ. Сар Арахан үмксн амн дотр удан бнчә зовтха гиһәд, хальмгуд сөөһин гёрл Сардан дөң-нөкд болад, эндәс үүмә татад, сүрә өргәд, тер кишго домбр Арахаг көөҗ уга кенә..-

Бадм эн тоот тоолврт авлгдад, нөөр^ь күрл уга, энүгән санад кесгтән түүрчәд кевтҗ-кевтҗ, болшго болад гүүҗ босад, шалвран татҗ өмсәд, көл нүцкәр һазаран һарв. Теңгр дорд үзгәсн шармгдад шарлҗ йовна. Деед үзгүр, Цаһан Экн тал, хәләхлә, хар утан, задын үүлн кевтә, деер-деерән давхрлдад, өрүни көкрңһү теңгрин аһуг сүртә бәәдл һа^һад оркҗ. Көвүн гүүҗ одад, хоша бәәон ^ерин терз цокв:

■— һунаш, бос, бос!

Терэин рам хойр т.алан делггдҗ секгдәд, цааһаснь зара толһа бултав.

— Юн болҗ одва?

— Гөлмән одҗ өргий.

Күләҗә, би ода Һарч ирнәв.

Зара тол!һа хәрү бултҗ одв. Терз секәтә кевтән үлдв. Удсн уга, Боован һунаш, һартан келкүр бәрсн, терзәр

.Һархар седв.

— Үудәр эс һарвчи? — болҗ Бадм сурв.

Сексн цагт җимгәд ә һарна, — болҗ үр көвүнь хәрү өгв.

— Тослх кергтә. Манад салм бәәнә. Авад, эрк биш тосл.

һунаш терзәр һәрәдәд’ буучкад, Бадмин һарт йовсн суулһ үзәд, гемшәҗ келв:

—Келкур авхмн билә. Җаал торсн болхла яһначи?

—Келкүр олдҗ өгсн уга... Санаһан бичә зов... гөлмд җаал тордмн биш, — гиҗ Бадм, үүртән уха заасн бәәдлтәһәр, дадмгар цәәлһв.

—Гөлмдторхмн биш, Корган Нарна бинтрд торхгов, -^гичкәд һунаш хичхи болҗ инәв.

—Ю. кёлҗәхмч?

—Медх кергтә, — гиҗ келәд һунаш нуувчин бәәдл-

139

— Тьфу, — гпҗ нульмад Бадм, хайсп суулһан авад,

руурин көвә таал гүүв.

һунашии хәәкрсн дууиас өвгд, эмгд гертгсн Һарч ирәд шуугж, бәәхиь көвүнә арД соңсгдв. Бадм оңһцд сууҗ авад, гөлм татсп Сүмән Там гидг, хулсн уга амнур терү-

гән хәәвдв.

Гөлмднь хойр цурх, һурвн ботаха, нег бершг, дөрвн хөөндә торҗ. Цөөкн хадрн торсинь хәрү уснд хайчкв. һару уга ору уга гидг үгпн бәәдлтә. Заһсн сәәнәр торсн болвчн, гөлмнь (ик оңһрхата үлдҗ. Бәәдлнь, ик цурх торадг таслад хайчксн өңгтә.

Оңһцнъ хәрү усна көвәд ирәд, хоңшарарн һазр тулад зогсхла, Бадм һәрәдҗ бууһад, бүдүн арһмҗин үзүрт бәәсн төмр һасиг көвән сәәрмд хатхад, архлад оркв. Оңһцин йоралд бәәсн заһсдыг суулһдан тәвҗ авб. Көрә шүдтә, моһа кевтә матьхлзсн, зо дееркнь бор бусрг эрәтә цурх, ут сүүләрн Бадм‘ин һариг шавдад, төгрг нүдәрн көвүнүр ширтәд, хазхар седәд, аман аңһлзад бәәв. Алг хәврһтә ботаха бас, ут шүдәң ирзә.^һҗг хәрү уснурн алдрхар, арһ ядҗ сүүлән шавдҗ күгдлв. Зуг дөрвн хөөндә, тәисн хөвләһән зөвшәрсн бәәдлтә, улан сервәһән зо деерән дарчксн, бичкн амарн аһар түргн-түргн кииләд, суулһин йоралд орман эзлв.

Бадм хаһрха гөлмән алс цокад ээм деерән хайчкад, герүрн һарв. Өмнәснь бичкн көвүд тосад гүүлдҗ ирв.

—Боован һунаш чамаг хаҗ алнав гинә!

— Экнь харал тәвәд бәәнә.

—Чамаг ирхиг күләҗәнә, — гисн зәнг тедн соңсхв.

Көвүг хашаннь үүдәр орҗ йовтл, һунашин эк гертәсн һарч ирәд, ардаснь альх ташад харав:

— Ммни отхн көвүнэ улан цус уусн элмр, элкн-нурһ- ндчн хар-яр һарг! Тер эк-эцкдән үрн-садн боллго од!..

Бадм тагчг, терүнә келсиг эс соңссн бәәдлтәһәр, ээмәсн гөлмән буулһад, хаша дотр телҗ хагсачкад, гертәс зегсн ширдг. авч ирәд делгәд, деернь суулһта заһсдан асхад, неҗәдәр экләд арчв. Көвүнә тагчг бәәлһн, төвкнүн бийән бәрлһн һуцашин экиг нег үлү хордхаҗана, түүнә тәвҗәх харал улм-улм күч авад бәәнә.

Гергнә х.а^ал соңсад, түүмр унтралһнд шалтгин зүүһәр одҗ эс чадсн гергд, герин харушг эмгд цуглрҗ ирэд, һунащин экиг гемшәҗ келцхәв:

Эврөн үртә күн, күүнә көвү бас тиигҗ харадви?!.

141