Балакан Әлгсә. Алтн бумб
.pdfОда Киштәһәс ик зовлңта күн эн делкә деер уга Күүнә һазрт мордчкад, хәрүхәрҗ ирсн күүкиг эк, эцк бишу талдан, әәлин улсин 'бийснь гертән орулш уга. Буг, Кен гертән буг орулхар седхв?..
һурвн зун дууна һазриг өдр-сө уга көләрн кемҗәлҗ йовх Киштәд зуурнь әәх чигң харһв, сүрдх чигн учрв, болв эңкр иньг Бадман санад оркхлаңь, тендк, Гилгр хотнд, залу болҗ учрсн Көклдән Шомпа гидг күн, тер үзгдсн тоотас давү зута һә болҗ медгднә.
һанцхн көвүндән өрк өндәл|һҗәх Көклдә байн хүрм кехдән мах, әрк, хот әрвлсмн уга. Тер байна кесн хүрмәс Гилгр хотна эргмдк чичрәд бәәв.
Шин берин үсиг хойр^ччкад, баһчудыг цаһан ишкә герт авч ирәд, хойраһиңь үлдәчкәд, эмгд, гергд һарч од-
цхав.
Киштә түрүн болҗ залуһан үзв. Арат шовһр хамрнь, хорһта дару нүднь — күүкнә өрчд әәмшг үүдәһәд, зү-
ркнь җиг-җиг гиҗ адһҗ цокв.
— Ода чи мини баавһач, — гиҗ Шомпаг келхлә, Киштә терүнә зевтә ноха шүдинь үзәд, улм сүрдәд одв. Дегд әәхләрн өөдән өрк талан хәләв. Киштән хөвәр,
ерк хәрүлһәтә бәәҗ.
— Би һарад өрк бүтәчкәд ирнәв, — гиҗ келәд күү-
кн үүдн тал һарв.
— Шулуһар ира — гиҗ зевшәрәд Шомпа хувцан тәәлв.
Киштә, цаһан ишкә герин эркиг алхҗ һарн, бәәсн чидләрн тег хәләһәд, нарн һарх үзгүр зулҗ гүүв. Кесгтән ардаснь мөртә улс көөлдсн болҗ медгдв. Кедү цагтан гүүсән күүкн медхш. Аш сүүлднь, көлнь тушгдсн мет, нег сер деер түргүл тусв. Унсн ормасн босҗ чадсн уга...
Ода тер тоотан санхла, Киштән махмудар киитн мө* сн ирвлзнә.
Буйнта хөөч өвгн күүкиг Ар Мазргт күргв. Ар Мазр* гас өрүн өрлә һарад, Давсна .худгар орл уга, Киштә Җуургин эк хәләһәд һарв. Хойр хонгтан йовад Сэәни
Экнә деед бийд бәәсн Җовалгин ик өндрин девсцгәр брад ирв.
Ода кенәдән одхв? Бадмиң тал орҗ болшго. Өөрхн элгн-са^н уга. Уга биш, бәәнә. Тедн Киштән зовлңгиг хувацш уга. һә кехмн, ус цацад көөхмн... Яахв, яахв??. Бадм минь, эн тоотым медхнчн... Модна Захтал, эцкин
бәәсн хотнур оч болшго... Э... Тимофей ахин тал одх кергтә... Надя хаҗудан багтах... һәргтә толһа... ода күртл эн тоолвр орл уга альд бәәсмб? Ах Тимофейинүр...
һал цаһан өдрәр Сәәни Экн тал орҗ болшго болад, Киштә харңһу болхиг күләһәд, Җовалгин өндр деер һарад, эргндән тег харвад суув.
Шамд гер орулсна хөөн нег күн дархн Тимофейин шавр герин үүд цокв.
Бүрң-барң гцһәд гегән орлһнла, Бадм Давсна худгас мордҗ һарад, хаалһин хаҗуд бәәсн Ар Мазргар орл уга, деед үзг хәләһәд хатрулад йовна. Үдин алднд Хулхт гидг һазрт ирҗ буув. Энүгәр нег йовһн күүкн давҗ һарсн угаг көвүн, күн болһнас гишң ик генәртәһәр кесг1ән ээрҗ сурна. Үзсн чигн, соңссн чигн күн һархш. Көвүн цааран һарв.
Маңһдуртнь Харухс нутгин цутхлң — Утт гидг хотнд ирхлә, Барун тал зулсң берән некҗ одсн Көклдә байна йовдлас оңгдан зәңг әмтн медхш.
— Тер күүкн альдас альдаран йовҗ йовх күмб? — гиҗ буурл сахлта, һартан хусм мод түшсн өвгн.сурв.
—Деед үзгәс ирх күн билә,—болҗ, эн өвгн нег байрта зәңг келәд оркхмн болвза гиҗ дотран ицҗ хәрү өгнә.
—Кезә һарсн күмби? — гиҗ өвгнә хаҗуд зогсҗасн, Һартан эрк эргүлҗәсн көгшн эмгн сурна.
—Терүгинь медхшв...
Эндәс хәрү эргн гихлә, седклд тачалта болад, уралан йовхла, мел харһн гисн болад бәәнә. Бадм Яшкуль селӘ күрәд, цань өңгәлт уга болхла, хәрү эргв.
9
3.
Әйтн ниргәд^гүвр-гүвр, шивр-шивр, хухр-хухр гйл-
дәд бәәнә.
— Ю-у, әәҗәнәв, цаачн Кичгә Хүвтә залуһасн орһҗ
одҗ тинә, соңсвчи?
— Хүрмкеһә бәэтлнь, талдан кү дахад һарч гинә. Үул-үүсрго юмби!..
—■ Тёр» күүкнәс тиим юмн һархмн: орсла толһаһан ХОЛВДГНЬ ИК билә..;
3 Балакавв |
1-- ----- ~■ "7*“| |
33 |
—Сән.болҗ, зулҗ һарснь. Байн улс кениг амрах болһнач...
—Киштәг эцкнь күчәр өгч тәвлә.
—Арвн үкр, тавн мөриәс хулдсн билә...
— Хөрн үкр, арвн мөр өгч гиҗәлә.
—Ноха, авлһ гихлә, нег нүдән хулдх күн...
— Не, тегәд, цугтаһаснь бад авсн күн — Бадм.
—Бадм Киштә хойрчи, залу баавһа кевтә, хамдал унтад,. кевтәд бәәлә...
— Җили цааран... Амндчн хар яр һар... Бадм тиим
көвүн биш.
— Худл гихлә, Шаккаһас сур.
— «Худлч күүнә герчнь — хаҗуднь» гидг үнн чигн.,.
— Не, манахс, Киштә, тегәд, ода яһҗ?
— Зәңг*зә уга...
—Көклдә байн Нохаһас күүкинь некҗ ирҗ гинә.
— Уга, терчн өген үкр, мөрән авхар ирҗ.
—Ноха — нохан сүл. чигн өгш уга.
—Берән күләд авч хәртн гиҗ келҗ.
—Кен?
—Ноха болхгов!..
.— Бернь альдви?
—Кү дахад орһсн, темдг уга чигн...
—Көөркү, көөркү, Киштә сәәхн күүкн билә, ухата
күн билә...
—Ухата күн — хөв тату болдмн.
—Эцкнь түүнә толһад суухар бәәнә.
—Ноха, байҗнав гиһәд, андрад йовҗана...
—Налха усн-цасн уулял кевтнә гинә...
—һанцхн күүкнчн тиим зовлңла харһхла, чи чйгн
һазр элкдәд кевтхч...
—■■ Бадм салгас ирснә Хөөн гертәсн һардгай уурч с-два.
— Әмтнә чирә, көөркү; чйк хәләхш, Киштәг мордснд негл тер көвүн бурута мет.
— Я'һ гинәчи туүг... Хойр йньгиг хаһцулсн улс насндан амрна болһнчи?
- Эн цагтчнь килнц икәр кеснь амрад-җирһәд бәә-
нә.
""" Эн орчлнд җирһв чигн, хөөт төрлдән хар тамд тусх.
- Үкснә хөөн тамд тусснь, таралңгд тусснь йилһЛ бәәнү.
34
—Тьфу, тьфу, килнЦәс әәдго ямараи юмб ЭНЧЙ;
—Көклдә байн Батутын күрә орж оч гинә.
—Яахар?
—Зарһ бәрхәр.
—Байн күн зөвән авчахгов.;.
—Киштәг гемшәхмн болхви?
—Әмд үлдж гихлә — гемшәҗәиә.
—Әмд үлдлго яах билә тер...
~һанцарн орһҗ һарсн болхла, зуурнь чон шуучад
хайчксн ЧИГН бОЛХ;
— Чон кү идхий?
— Күүнә келн дегд әмтәхн болдг чигн. Чон, кемр күүнә кел мдҗ ги.хлә, эн орчлң деер нег чигн кү үлдәш угачн.
—Ду таср, әәмшгтә юм бичә кел;
—Йк-Цоохр гидгнь хол һазрйи?
Түүг кен медх билә.
—Арвн хонга һазр чигн;..
—Уга, сара һазр гиҗәлә.
—Би һазрин зах гиҗ соңслав.
.— һазрт зах бәәхйи?
—Бәәлго яах билә. Зах уга юмн бәәх билү чамд;
—■ Икл хол һазр болҗ_анал, хәәмнь...
—Көөркү, тиикләчн Киштә чонла эс харһв чиГн, харһнад үкх.
—Күүкн күүнә тәвсн хөвнь тер болҗана.
—О хәәрхн, деедс өршәтхә...
—Тиим юмн үрнәм үрнд бичә үзгдтхә... Җахн-җахн холаһар йовтха...
—Бадмд чигн ик гем бәәнә: Киштәг буулһад авчкхмн билә...
—Ноха, күүкәрн гер-малан өскҗ авхар бәәсн кун, Бадмд юн Тиим зөв өгх болһначи?.,
—Терчн чигн үнн.
—Бадм шавр гер бәрҗәДг чигн.
—Ю-у әәҗәнәв, маншрин көрс яһад эвдсмби?!.
—Бәәдг бәәрн уга болхла, һазр малтх биш, гелңгин гес суһлҗ авхгов.
—Яһсн шүвтр үгтә күмбчи!..
—Юн болна, юн болна...
— Көөркүс, көөркүс...
Модна Захин, Шикртин, Хар Усйа, Дегдин, С.әәни Экнә әмтн дунд иим күүндвр өдр-сө уга һарв. Зәрмснь
35
күүидврәр шүДнОинь зев һарһад зооган кеиә,
зәрмснь кевүн күүкн хойриг хармнад, теднд сананьзовна, байр-җирһл дурдна.
Зәңг, әмтнә күр, теегин салькн кевтә, негт хүвсхәд, негт номһрад,. негт улм-улм күч авад, һалвлад чигн одна.
Надя үүд секв.
Киштә, хорһлҗрҗ одсн, күнд көләрн эрк әрә алхҗ орв. Надя, орҗ аашсн таньдго күүкд кү үзәд хәрү цух рчкад, генткн уралан теврлдҗ киисәд, байртаһар хәәкрв:
— Киштә, Киштә!!!
Цаад хораһас Тимофей гергтәһән хоюрн һарч ирв.
— Киштә, менд,. — гиҗ келәд Тимофей; күүкнә чидлнь хәрсн һариг хойр ик һарарн хавчҗ бәрәд, Надяг дахад байрлв.
—•_ Бадм харһсн угййи? — болҗ Тимофеййн гергн эгч Даша сурв.
— Тиигҗ сана йовлав...—гйҗ әрә келәД күүкн, чинәнь алдрҗ доран унад, эңсҗ уульв.
Ти.мофей чигн, Надя чигн, эгч Даша чигн Киштәг бичә ууль гйҗ хөрсн, аадрулсн уга. Зәрмдән уульхла күүнд чидл ордмн, чидл эс орв чигн, седклд гиигнболдмн...
Киштәг өргәд Надян орн деер тәвцхәв. Цегрг, шарлҗн хамгт хормань салврҗ одсн цегдгинь үзәд, эгч Даша келв:
—Надя, мини бүшмүд бәәнә...
—Баав, та ус халултн, — гиҗ экдән келәд Надя, <эн хораһас һартн» гисн бәәдлтәһәр, эцк талан хәлэв.
Дархн Тимофей хойр көл деерән мәәмлзҗәһәд, талдан хораһур һарч одв.
Надя Киштән цегдгиг тәәлҗ авйд, маняшкйн товч сулдһхла, күүкнә өрчиг таг-яг кеһәд мегдәлһҗ орксн камзал. өмскәтә бәәҗ. Надя адһн-шидгн тер камзалын боодһас тәәлхлә, Киштәд агчмин зуур серл орад, камзалан шуүрч атхад, шүрүнәр келв:
—Чи энүг бичә көндә!
—Киштә миңь, яһҗ бәәснчн энви. Оошгдан садв гем авхла яһначи?..
36 |
. - |
—Бичә көндә, — гйҗ Кйштә бас нег давтй.
—Ю келҗәхән медҗәнчи, Киштә. Хәләһә бәәҗ күн
бийән иигҗ алдви. — Надя угзрад, үр күүкнәннь зууньрҗ атхҗах камзалыг һар дораспь суһлад, тәәлхәр седв.
— Үкв чИгн тәәлшгов.
— Яһад?
*— Йос эвдш угав.
— һәргтәч,—гиҗ уурлад Надя'Киштән атхлдсн һариг камзалас суһлҗ хаяд, тәәләд авад оркв. Камзал ӨхМСкәтә бәәсн орм, сү доракнь илҗрәд, ик улан шарх болад, чееҗ нурһн хойртнь улан,, көк утр орад, камзалын эд махмудлань ширлдәд, көлснәс зулрад, дагтар мет, хатурҗ оч.
— Йос эвдхшв? — болҗ Надя керлдҗәнә. — Хальмг күүкд хәрд һарчкад хәрдго йосиг чи эвдвчи? Эвдвә! Тиигхлә эн камзал зүүдг йосиг бас эвдх кергтәч. Чи, Киштә, цуг хуучна хаҗһр йосиг эвдх, хамх цокх зөвтәч...
Бййән уһаһаД, цевр хувц өмсәд орксна хөөн, Киштәд геедрҗ одсн чидлнь хәрү делврҗ ирсн болҗ медгдв.
Байр гидг юмн келҗ ирдго бәәҗ.
Ьадм ик генәртә кевәр Киштәг хәәв, аш сүүлднь, иц-
. лнь чиләд, хәрү ирв. Му җолминнь үүдит секәд орлһнла, көвүнә эк Цаһан эмгн келв:
— Чамаг одак көк нүдтә нойхн хәәҗ ирлә.
Бадм, хальмгин авъяс эвдш уган кергт, җолмурн орад, һулмтын көвәд өвдгләд,. көлән дарҗ сууһад, экиннь өгсн ааһта цә амсв. Адһн-шидһн гертәсн һарад, Тархан мөриг күргҗ өгн, дархн Тимофейин тал гүүхәрн гишң ирв.
Нульмсн мелмлзҗәсн Киштән төгрг хар нүдн, Бадмиг үзәд, һал асад, цәс гиһәд одв. Гер дотр бәәсн өлгэд ормасн иөндрәд, харачас өлгсн хурсн кевтә, иигәнхТиигән ңәәхлчкәд, генткн, доочка мет, дуһрад-эргәд бәәв. Кңштә, һалвла харһсн оңһц деер йовх күүнлэ әдл, •теңшәһән гееһәд, бичкн күүкд кевтә, хойр һаран сарвлзад, нүдән ан.яд унн алдв. Бадм цаглань күүкиг теврәд авб.
Ах Тимофей,. эгч Даша, үр күүкн Надя эдн эн хойриг үлдәчкәд, хот кедг хора талан һарцхав.
37
— Әмд-менд йовҗ ирвчи?-Бадм Киштән толһаг өоч.
дән шахв. |
1 |
Иигҗ харһхмн бәәҗлмн, — гиҗ әрә дууһар келч-
кәд, күүкн, кинь давхцад, хахад-цахад уульв. Чама гиһәд араһан зууһад бәәсн бийнь Бадмд бас болҗ өгхш: ик-ик умшмуд Киштән күзүн деер тусна.
Эврән бийән эс бәрҗ чадсн хөөн кү хөрәд керг уга: Бадм зуг күүкнә чирә деегәр делврәд һооҗад һарч ирсн нульмсиг шүрүн һарарн арч*ад бәәнә.
— Би чамаһан ода кенд чигн өгшгов, — гиҗ көвүн келнә.
— Мини эцкин зангиг меднәлмч. Мини зовлң ода чигн чиләд уга, — гиҗ күүкн экрнә.
—йоснд күрәд болвчн зөвән.авхув.
—Йосн байн күүнә һарт бәәнә. Шомпан эцк нертә
байн.
— Терчн үнн.
— Яһсн сән |
болх? |
ч |
— Ханьцад авчкхмн. Эндрин бийднь,— гиҗ Бадм кн |
||
давхцҗ келнә. |
■ |
» |
—Уга. Ю келҗәснчн энви. Би түрүләд Шомпала яс хаһцх зөвтәв, — болҗ Киштә -зөв-учран цәәлһнә.
—Яс хаһцх гисн?
—Би түүнә гергнь эс болсн болвчн, Шомдаһас йо-
сар салх учртав.
Зүркнь негдсн эн хойр баһчудын хоорнд Ик-Цоохр нутгт, Гилгр гидг хотнд бәәсн Көклдән Шомпа. шаанцг болҗ медгднә.
— Чи түүңә нер бичә кел, —■ гиҗ көвүн, арһ ядҗ, эрнә.
— Намаг амрад келҗәнә болһнчи.
Бадм күүкнә толһаг өрчәсн суһлад, хойр һарарн ха* вчҗ бәрн, ширтәд хәләнә.
Киштән хо цаһан чирә эцәд,, шанань хавчгдад, зеег тә төгрг хойр нүдиь оңһаһад үлдҗ. һунна сар мет күм* сгнь улм харлсн болҗ медгднә. Бадм күүкнә чирәг, наснаинь туршд тодлҗ авхар бәәх мет, генәртәһәр ширтнә.
Ки-штә саналдҗ келнә: |
‘тәвхәр |
— Намаг ода эдичн дәкәд хәрү күчәр өгч |
|
седх. |
|
— Энүнәс зулхмц болвза? |
|
— Альдаран? |
|
— Саллур, мини көдлҗ йовсн һазр тал. |
* |
38 I
—һанцхн экән яһначи?
—Ик үүл түүнд бәәнә, — болҗ Бадм шуукрна.
—Өссн-боссн һазрасн чамд салад керг уга. Ах-дүү-
һин улс дунд бәәхлә, көгшн эмгнә бийнь тусан хальдадмн, — гиҗ Киштә цецн үг келнә. — Тимофей ахла зөвшәлх кергтә.
Бадм герин эзиг дуудв.
—- Киштә ода деерәи манад бәәтхә, — болҗ дархн Тимофей ш<иидв. — Цааранднь хәләҗәһәд медхмн. Бадм, герән шүлуһар бәрҗ дуус.
— Намаг зарһла харһүлхн угайи?—гиҗ күүкн әәмҗ сурв.
— Байн улсас ю болвчн күләх кергтә, — гиҗ келәд,
дархн нигт сахлан илв. — Эн йовдлыг Манҗд |
зәңглх |
кергтә. |
; : |
— Манҗ хама бәәнә? — болҗ Бадм сурв. |
|
-- Әәдрхнд. |
|
Модна Захд җиркләд зәңг һарв. Ноха, дүлә күн мет, тагчг ^бәәнә. Нег дәкҗ Налха, тесҗ эс чадад, залудан келв:
— Мана Хүвтә ирҗ гинә, герәдән дуудҗ ав.хмн болвза?
— Мини чикнд тер андн элмрин нериг бичә соңсх!— болҗ Ноха уурлв. — Геримм эрк алхдг болвза!
—һарһсн үрнәсн бас цөкрдв-и. Мана элк җөөлдүлҗ бәәсн һанцхн үрнлм тер, — гиҗ Налха саглҗ уульңнв.
—Би тиим андн үр һарһсн уга биләв. Мини медәд, зөвчләд өгсн күүнәс зүлх, терчн юн хатн билә? Би түүг
нүдндән үзгдҗ гихлә, нәәмәр гүрсн маляһар таалсв.— Ноха, нурһан кирсләд үүрчксн, батхин шар нульмсиг амнасн- цалд-цалд гилгҗ гер дотр энд-тендән, темән кевтә, цацад, нааран-цааран шурглад гүуһәд бәәнә.
Нарн суүхин өмн Ноха һалзурн алдв. Батутын кү- •рә орсн Көклдә өөрән гель{ үрядник хойр дахулсп, теднә һаза ирҗ 'буүв, Ноха эн саамд, тедниг ирҗ бууҗахиг герин тотхар үзәд бәәсн бийнь, худөвгнәннь өмнәс тосҗ һарсн уга.
Көклдә‘удң иштә ташмгарн Нохан герин үүдиг түлкв, болв деерк тотхнь теегтә бәәсн үүдн. секгдсн уга. Тииклә худ өвгн дегд уурлхларн, һоста көләрн үүдиг
девсв.
— Мини герин уүдйг хамхлх юн дәәсн ирвчи! — бо-
&
лҗ Ноха, тедниг ирсиг эс медсн бәәдлтәһэр, -уурлҗ су. рад, үүднә теегиг тәәләд оркв.
— Кен ирҗ йовхиг медҗәхшвчи} — |
болҗ |
Көклдо |
! |
|||
сүрәлкв. |
|
|
|
|
|
|
— Худ өвгн, таннг гиҗ медсн угав, — болад, дуу« |
|
|||||
һан соляд, нрҗ йовх улсиг уралан һархинь эрҗ, |
Ноха |
|
||||
һульдрв. Тедүкнд бәәсн көөтә ишкә,гер тал хәәкрв:— |
! |
|||||
Налха, гиичнрт хот кех билә. |
|
|
|
|
||
— Бурхн-шаҗна элчин өмн үүдн секәтә бәәх зөвтә, I |
||||||
— болҗ гелң хамр доран һуңньҗ келв. |
|
|
|
|
• |
|
— Геңгән зергәс, ммни буругтәвҗ хәәрлтн, — болҗ : |
||||||
Ноха буруһан эрв. |
|
|
|
|
|
|
— Гер дотртн буйн-кишг делгрх болтха, —гиҗ һуң- |
|
|||||
няд гелң, лавшгиннь өврәс мирд һарһад, Нохан толһад |
|
|||||
әдс өгв. |
|
|
|
|
|
|
— Тиигтхә, о хәәрхн, олн бурхд евәл өршәтхә,— гиҗ |
|
|||||
герин эзн, хойр һаран намчлҗ зальврв. |
Цәәһин |
сүүрт, |
|
|||
Ирсн гиичнр барун бий эзләд суув. |
|
|||||
ундан хәрүлсн Көклдә келҗәнә: |
|
|
келдгән |
|
||
— Не, Ноха, чи ода намаг х-уд өвгн |
гиҗ |
|
||||
март. Би чини худ бишв. Цүүгән, шууган угаһар |
мини |
|
||||
өгсн малмудыг хәрү өг. Өлг-эднь һәәд одггкерго. Нанд |
|
|||||
мал-аһрусн үнтә. Хәрнь, тер. |
. |
|
|
|
( |
|
— Хәәмнь, Көклдә, негдвәр болхла, |
би |
таниг мини |
! |
|||
күүкнд үг орултн гиҗ дуудсн уга биләв. Хойрдхла, нанд |
|
|||||
күүкнәнм орчд түдү мал өгтн гиҗ эрсн угав.— гиҗ Но- |
|
|||||
хаг |
зөв-учран күргҗәтл, терүнә үгиг цааранднь келүлл |
|
||||
уга, Көклдә барун нүдән, дарад, хар күрңтҗ уурлв: |
|
|||||
— Арвн үкр өгәд, тавн мөр унулхла* |
терүг |
әәлһәд, |
' |
|||
хөрн |
үкр, арвн мөр сурсн кен билә?.. Чи биш билчи?.. |
|||||
Чйни үксн сүмсн бәәсн болвза?!,. |
|
|
|
|
I |
|
Көклдә ууртан бүтхләрн, хаҗудан бәәсн |
удн ишта |
|
||||
ташмган татҗ авад, өмнәнхүруләдорксн,һулмтын үмсн |
|
|||||
бүтрәд, гер дотр тоорм болад одв. Худ өвгңг дахҗ ирсН |
|
|||||
хойр |
баахн залусин негнь, дун-шун угаһар, Көклдән һа* |
|
||||
рас ташмгинь татҗ авад, зәмлҗ Суусн һуй доран ТӘВӘД |
|
|||||
оркв. |
|
|
|
|
|
|
— Әмд кү авчах залу арвн мөр, хөрн үкр харМлх биЛ’ |
|
|||||
чи?.. |
Би түүгичн арвн долан җилин туршарт асрад, |
өс- |
|
|||
кәд Һарлав. Түүг чи, Көклдә, бичә Март, — болҗ Ноха худ өвгнәннь чи-биид ОрЛДВ.
—Кемр зөвтән багтад, сән дурар Мал-аһруоим хәрүэе
40
ёгхләчн,. — бй күчәр авДг күмб. Кемр түүнәс даваД, ка^ раглхар седхләчн, би чамаг, Ноха, андһаран өгчәнәв, Әәдрхнә Ик Цаһана буһшд суулһсв, — болҗ Көклдә аралдад, ууртан бүтәд тесҗ эс чадхларн, хаҗудан ташмган шүүрч хәәһәд, эс олдхлань, һарарн һуян ташад авб.
Худ өвгнәннь ичр-һутр үга үг соңсчкад, Ноха һалзурҗ одв. Хатуч күүнд, һазаһан бәәсн малас арвн мөрн, хөрн үкр салһҗ өгнә гидг, эврә махмудасн һучн тасм сур керчүлҗ өгснлә әдл юмн. Тер Көклдән ам бөглхии кергт, суусн сүүрәсн, туула мет, өсрҗ босад,. деед үзгүр Сәәни Экн гидг хотн тал зааҗ хәәкрв:
— Тенд, тенд ирсн бәәнә. Чи, кишго домбр, мини мал-гер эвдхәр бичә сед! Чи терүгән оч ав! Би чамд нег чигн ямана ишк өгш угав. Чи намаг Әәдрхнә Ик Цаһана буһшар бичә әәлһ!.. Тер элмрән авч хәр!,..
Ода күртл тагчг суусн гелң хорлан ясад, ааһта цәә-: һәр ундан хәрүлчкәд, тедниг хөрв:
—Эвдрлдснә — эркнәс, эвин — адг гидг биший. Эвдрлдәд керг уга. Ноха, чи бийән татад, ууран дарад, тогтунар кел. Кен, тенд ирсмб?
—Кең, кен? Киштә, үүнә бер хәрү ирсн, орс дархна герт бәәдг чигн, — брлҗ Ноха нег кииһәр келәд оркв.
-— Әмд-менд ирснь үннйи? — болҗ Көклдә, дарчксн барун нүдән хәрү секәд,, һулмтын өөр, көлән чөклҗ суусн Налхаһас бас нег батлҗ сурв.
— Үнн, — гичкәд эмгн бир тәвәд орклад уульв. Көклдә хаҗудан суусн әмтсд толһаһарн докъя өгв.
Тедн цүврлдәд һарад одв.
Нохаң ээм деерәс ик чолун унсн мет гиигрәд одв.
Зовлң гидг юмн, теңгрин боранла әдл, күүнә толһа деер генткн унҗ ирдг юмн бәәҗ.
КйШТән зовлң дархн Тимофейин үүдиг ирәд цокв. Гер дү-үргәд орҗ ирсн урядник, гелң, хәрин улс үзчкәд, күүкнә зүркн мөсн бодҗ одв. Тер, эрлг үзсн кевтә, бешин ард орад бултхар седв, болв күүк-иг хадм эцкнь һараснь чирәд, герин тал дунд һарһад авад ирв. Надя Бадмиг дуудхар гүүһәд һарад одв..
— Тадн күүнд күч үзүлх зөв угат, — гиҗ дархн Тймофей күүкиг харсв.
41