Балакан Әлгсә. Алтн бумб

— Кенәнтн чигн гем биш, — гиҗ Дархн ик төвшүнәр келв.

—Одак билхгр гестә Дорҗин Борад ик гүрм бәәнә.

—Тарха дегд уурнь күрхләрн, иудрман атхад, һаран

хүрүләд авб. Көвүнә шүднь шухтнад одв.

Бадмин эк ааһсд цә кев. Эмги дәкәд шуһу талан өкәһәд, илгн дорваһас улан мөңгәр чимксн агч Модн ааһ һарһҗ авб. Түүндән цә кеһәд, дархна һарт бәрүлв. Тимофей сав(иг хәләҗ бәәһәд келв:

—Сәәхн ааһ бәәҗ.

—Мана өвгнәс үлдсн герәсн, — гиҗ Бадмин эк цәәлһв.

—Ээҗ, би йовнав, — гиҗ шимлдҗ эмгнд келәд, күүкн үүдн тал өкәв.

— Цә у.

Бадмин эк, эврәи ууҗ бәәсн ааһдан-деернь цә дусаһад, күүкнд өгв. Кидггә дараһар һурв амсчкад, ааһиг хәрү эмгнд бәрүлв. Үүд секәд һарч йовсн күүкнә ардас дархн '1имофей келв:

•— Киштә, чамаг мана Надя иртхә гилә.

—Кезә?

—Цол бәәхлә, ода чигн од...

Күүкиг һарч одхла, дархн Бадмас сурв:

— Юуһар эмнллһ кеҗ бәәнәч?

— Усар цур бәрҗәнәв, болҗ Бадм арһул хәрү өгв.

—Би чамд заһсна тос авч ирүв. Элкндән уг дәкәд экәрн нурһндан илүл. ,

—Сән, икәр ханҗана.

—Эх, һанцхн экәсн биш, Бораг шааһад алчкад, буһ.- шд суухмн бәәҗ! — гиҗ Тарха аралдҗ келв.

— һанцхн Бораг алсар бәәдл-җйрһл ясрш уга,~— болҗ Тимофей тосҗ келв.

—Не, тегәд, яахмб?

—Харчуд негдх кергтә. — Тимофей, ууҗ бәәсн ааһта цәәһән өмнән девскр деер тәвчкәд, цәәлһв. — Угатьнрин бәәх бәәдл һанцхн үүнд биш, делгү, бүкл Әрәсәд дегд күнд болҗана. Нег байна т.олһа .өсргсәр харчудын бәәдл гиигрщ уга. Негдх кергтә...

Дархн Тимофей нарта-делкә деер болн дәкәд Әрәсәд

■V .

Тймофеййг һарч одсна хеөн, ардёснь зөвәрт хәләҗ бәәһәд, дархниг кедү дүңгәһәр таассн бийнь, Бадмин эк саглҗ келв:

— «Орсла иньглсн күн өвртән чолута бәәдмн» гиҗ келдг. Көвүд, болһатн.

—* Баав, күүнә әрүн седкл тиигҗ бичә бастн, — гиҗ Бадм экән хөрв. — Хар саната Дорҗин Бораһас цаһан седклтә Тимофей ах дола Деер болх,.

Бадмд чинән-күчн дегд удан орв. Намр давад, үвл ирв. Көвүн долан сарин туршарт кевтв. Хаврин дула дахад, көвүн җолминнь һаза һарад ээврлдг болв. Тимофейлә өөрхн таньлдсна хөөн, Бадмин җолмур сө болһн гишң дархна күүкн Надя Киштә хойр ирнә.

Надян, ңеңкр цегән нүднәс эргнднь герл цацгдсн болҗ медгднә. Чееҗ ямр дүңгә зөвүртә бәәсн бийнь, тер күүкиг үзхлә, хавр ирсн мет, уудад одна. Күүкнә җөөлн хәләц, җиңнсн дун, хәәльңһү седкл эргндк улсднь байр үүдәнә.

Хальмгудын бичкдүд гемтхлә, Надя өңгәр эмннә, баһчудт умшдг, бичдг арднь орҗ дасхна. Терүнәснь көлтә эн күүкнд Дорҗин Бора зәәсң Балдра гелң хойр, хорта моһа үзсн мет, дурго болв.

Намрин, үвлин ут сөөһәр Бадм/Тарха, Кишто болн талдан чигн баһчуд, көвүнә му җолмд хурчкад, умшдг, бичдг дасад бәәв. Шишлң школ ү1 а болвчн, эн баһчуд орс күүкнә нилчәр, медрлин захас шүүрәд авб. Шин ноһа хазсн нилх хурһд өвснә шимд яһҗ дурлна, тер мет тедн сурһулин үндснд ямр күчн-шим бәәхиг медчкәд, баһ насни әрүн сёдвәрәрн ухан-седклән номин көрңгд өгв. Зәрмдән баһчуд тал дархн Тимофёй ирнә.

Нег дәкҗ көвүд, күүкд Надяң өгсн даалһвриг күцәһәд, герүрн хәрхәр бәәтл, Тимофей орҗ ирв. Күүкн талан докъя өгәд, дархн нүдән чирмәд оркв. Терүг Бадмас талдан күн медсн уга. Кев-янзта цогцлань ирлцсн бүшмү-

диннь өврәс Надя нег бичкн дегтр һарһҗ авад, үүрмүд* тән келв:

— Манахс, кемр буру эс гихләтн, эн дегтр у.мшҗ өгнәв.

— Сө ут, ~ болҗ энД-тенДәснь- келцхәв.

Бичкн дегтрин сүүлин .халхиг хаахла, баһчуд негйегн талан хәләлдәд, амндан ус балһсн кевтә^ тагчг сууцхав. Тимофей сурв:

—Не, ямаран?

—Пролетарь гисн юн улсви?— гйҗ Бадм сөрүд сур-

вр өгв.

—Уга-яду улс, — болҗ дархн хәрү өгв.

—■ Цуг орн-нутгудын прблетармуд, негдцхәтн! —гй- җәнә. Тиим негдлһн болхий? — гиҗ дәкнәс Бадм сурв.

—Ашднь негдцхәх.

—Кен эн дегтритн бичҗ? —гиҗ Тарха соньмсв.

—Маркс Энгельс хойр, — болҗ' Тимофей цәәлһв. Иигҗ Хальмгин баһчуд түрүн болҗ «Коммунисти-

ческ манифестлә» таньлдцхйв. Генткн Бадм сурв:

— Бичсн улснь орсмудйи?

Дархн Тимофей пролетарск вождьнрин тускар цәәлһж; өгәд, сүүлднь Келв:

— Эднә сурһульч, ода Әрәсән большевикүдин парть толһалҗах күн — Ленин.

—Әмд бәәнү? — гиҗ негнь сурв:

—Ода толһалҗ бәәхлә, әмд боллго яах билә! — Тарха үр талан гемшәсәр хәләв.

—Терчнь үнн, —> гиж; цаадкнь зөвшәрв.

—Ленинә тускар келҗ өгтн, — болҗ Бадм сурв.

Эн саамла, җолмин һаза мөртә күн ирҗ бууснь соңсгдв. Баһчудһартан бәәсн цаасн, карандаш хамган хавтхдан дүрәд, өвр заагтан бултулчкад, хойр әңгрәд билиг бултулад наадҗаон бәәдл һарад, шууглдад одв.

һазаһас баахн нурһта залу, җолмин деесн эркиг алхад орҗ ирчкәд, сурв:

— Геслә Бадмин гер эн мөнйи?

—Мөн, — гиҗ Бадм алң болҗ хәрү өгв.

—Би Бадмла кергтә йовлав. ТаДнас кентн Бадмви?

—гиҗ сурад, маштг хар залу баһчудыг эргүлҗ хәләв.

—Бадм гидг күүнтн эн, — болҗ Тарха үр талан

заав.

Эн саамла баһчудын ард, девскр деер суусн дархн Тимофей байртаһар келв:

— Манҗ, менд!

— Тимофей!?

Хойр залу теврлдв. Баһчуд улм алц болв.

Дархн Тимофейии өгсн дегтр бол'һн Бадмин өмн шнн орчлң секнә. Ода куртл сохр бәәҗв гиҗ көвүн бийән гемшәнә. Тер дегтрмүдт бичәтә тоот Бадмин уханседкллә ирлцнә.

Урднь альхн дуңгәд тоолгддг орчлң ода аһу ик өнрөргн болҗ медгднә. Эврәннь төлә бңш, олн-әмтнә төлә туста йовдл кех дурн күрнә. Күн кезә болвчи гесән асрх, ээмән бүтткх зөвтә, болв тер нег үлу талдан улст, өөрк әмтсдән байр үудәх учрта, тусан хальдах йоста. Дархн Тимофей тиим, терүнә куүкн Надя, Манҗ...

Манҗ... Халь.мг әмтн дунд тиим гүн медрлтә, цецн ухата, өмнән әрүн төр тәвсң улс бас >бәәҗг Казань балһснд сурһуль дасҗ. «Угатьнр йосан һартан авх зөвтә»,

—гиҗ Манҗ келнә. Тимофей бас тиигҗ келнә...

Бадмд ода йосндан чинән-күчн орв, чидлнь өмнк

кевтән һарв. Дорҗин Бора зәәсң приказчикән илгәһәд дуудулҗ, көвун одсн уга. «Нойнла ңаадхла — толһа уга, нохала наадхла — хорма уга» гидг, юн болҗ һарДг чигн... Тәвн маля өгснь — болад бәәх...

Тимофей селвг өгв:

— Чи дәкҗ Борад бичә көдл. Салгт од. Көвүн зөвшәрв.

Зәәсңгин приказчик хойрдад некҗ ирхлә, Бадм, арһнь уга, дахад һарв. Буру эс һарһсан медсн күн — зөргтә болна. Бадм зәәсңгин чинрәс чигн, түүнә засгас чигн ода әәҗ йовхш.

Дорҗин Бора ик гериннь барун бийд, бараңа өмн, чиндһн цаһаи ишкә ширдг деер, зәмләд сууна. Орҗ ирсн көвүг колыҗ хәләчкәд, билхгр гиҗгән альчурар арчад, җөөлнәр сурв:

— Не,, Бадм, му экчн ямаран бәәнә?

Түрүн дуудснд эс ирснд тачм-талхм татад керлдх гиҗ санҗ йовсн көвүн алң болв. Зәәсңгин сурвриг эс

соңссн бәәдл һарад, гер дотркиг эргүлҗ хәләһәд, үүдн хоорнд зогсад бәәнә.

18*

бульчңгуд негчн чичрл уга, урдк кевтәң, герин өрк, туурһ, терм, унь һәәхәд бәәнә,

~ Энчн дүләрҗ одсн болвза, — гиҗ маһдлад зәәсң

нер>н уга хурһарн дуудад, көвүг бий талан өөрдтхә гиҗ закв.

Бадм өөрдв' Зәәсң көвүнүр өкәһәд, хәәкрҗ келв:

—Хот-хоолар түрү уга бәнчи?

Маиа үкр туһл хайчкла, — болҗ Бадм зөрц хаҗ-

һр келв.

Удл уга хаврин, зуна көдлмш эклн гиҗәнә. Түрү бәәхләг тавн, арвн арслң авад эдл.., Хөөннь көдлсн көлснәсн бәрүлчкхч, — гиҗ Дорҗин Бора күчңдҗ, ик дууһар хәәкрв.

— Би үкрән хулдхар бәәхщв.

Дорҗин Боран теслтнь тас тусв. Зәәсң үүдн тал зааһад хәәкрв:

һарч уга бол, нүдндм дәкҗ бичә үзгд!..

Бадм хәрҗ ирв. Зәәсңгинд һарһсн аалян келхлә, дархн элк хатҗ ңнәв. Тимофей келв:

—Салгт одхларн чи, Бадм, тенд көдлмш кехч.

—Кадлмш кехән меднәв.Бадм төгрг хар нүдәрн дархн тал хәләв.

'— Чамд талдан даалһвр өгхәр бәәнәвдн. Шүүгүлд көдлх улс дунд цаас, дегтр умшад, әмтнд үн цәәлһҗөгх

кергтә...

— Би чадхий? — болҗ көвүн бийән маһдлв.

—> Чадхч! — гиҗ мткүлҗ дархн келр. — Манҗ бас чамд ицҗәнә.

—Манҗ хамаһас намаг таньсмб?

—Би келләв.

—- Медгдҗәнә. Бадм мусг гиҗ инәв.

Әмтнд тустаһан медсн кун — җивртә болна. Әмтнд

Р