14. Вакцинадан кейінгі күрделі реакциялар және асқынулар: жіктелуі, клиникалық өтуі. Себебі. Емі және алдын алуы

Вакцина- инфекционды қоздырғыштар антигенін көрсетеді – организмде белгілі өзгерістер шақыратын, иммунобиологиялық активті препарат, мақсаты егілушінің берілген инфекцияға қабылдамаушылықты құру болып табылатын қажетті және вакцинацияның асқынуы болып табылатын қажетті емес өзгерістер. Вакцинациядан кейінгі реакцияларға және асқынуларға егуден кейін белгілі бір уақытта дамитын , вакцинациямен этиологиялық және патогенетикалық байланысты және вакцинациялық процестің қалыпты ағымына сәйкес емес барлық патологиялық процестер жатады.

Екпеге патологиялық реакция- бұл вакцинальды препараттың токсикалық әсері нәтижесінде жүйелер мен мүшелердің функциональды қызметінің бұзылысы немесе организмнің өзгерген реактивтілігінің адекватты емес реакциясы. Патологиялық реакцияның көрінісінің сипатына қарай токсикалық, аллергиялық және жүйке жүйесінің зақымдалуы болып бөлінеді.

Екпенің асқынуы деп вакцинациядан кейінгі кезеңде пайда болған мүшелер мен жүйелердің айқын функциональдық бұзылыстарын және патоморфологиялық өзгерістерін сипаттайтын патологиялық процесс есептеледі.

Вакцинациядан кейінгі асқынуларға келетін болсақ, бұндай патологиялық процестер, соның ішінде вакциноассоцирленген полиомиелит (ВАП), генерализацияланған БЦЖ-инфекциясы, қызылша екпесінен кейінгі энцефалит, тірі паротитті вакцинадан кейінгі менингит миллион вакцинацияланғандарға келгенде бір немесе одан да төмен жағдайда кездеседі.

Вакцинадан кейінгі асқынуларының өте сирек жағдайда даму фактысы егілушінің сол немесе басқа вакцинаға жағымсыз әсерінің реализациясының организмдегі жеке реактивтілігінің мағынасы дәлелдейді. Әсіресе бұл тірі вакциналарды қолданғаннан кейінгі асқынулар анализінде ерекше көрінеді.

Вакциноассоцирленген полиомиелит (ВАП) жиілігі 1 жасқа дейінгі біріншілік иммунодефициті бар балаларда солжақтағы иммунокомпонентті бар балаларға қарағанда 2000 есе жоғары(10 млн егілушіге 16,216 және 7,6 жағдай сәйкесінше). Полиомиелитке қарсы инактивтелген вакцинаны жүргізу ВАП-тың мәселесін шешті.

Генерализацияланған БЦЖ-инфекциясы сияқты ауыр асқыну 1 млн біріншілік егілушілерге кем дегенде 1 жағдай жиілігінде кездеседі, әдетте жасушалық иммунитеттің ауыр бұзылыстары бар балаларда дамиды(комбирленген иммунодефициттер,жасушалық иммунитет жетіспеушілік синдромы, созылмалы грануломатозды ауру). Сондықтан барлық біріншілік иммунодефициттер тірі вакцинаны егуге қарсы көрсеткіш болып табылады.

Паротитті вакцина егуінен кейін вакциноассоцирленген менингит әдетте вакцинадан кейінгі 10-шы куннен 40-шы кунде дамиды және эпидемиялық паротит вирусымен шақырылған серозды менингит ауруынан айырмашылығы аз. Сонымен қатар церебральды синдромнан(бас ауруы,құсу)басқа әлсіз көрінетін менингеальды симптомдар(шүйде бұлшық етінің ригидтілігі, Кернинг,Брудзинский симптомдары) анықталуы мүмкін. Жұлын сұйықтығы анализінде қалыпты немесе аздап жоғарылаған белок саны , лимфоцитарлы плеоцитоз болады. Өзге этиологиялы менингиттермен дифференциальды диагноз жүргізу үшін вирусологиялық және серологиялық зерттеулер жүргізіледі. Еміне вирусқа қарсы, дезинтоксикациялық және дегидратациялық заттарды тағайындау жатады.

Тромбоцитопения қызамық вакцинасын егуден болатын мүмкін асқынулар қатарына жатады.

Тромбоцитопенияның құрамында қызылша вирусы бар вакцина препараттарын енгізумен себеп-салдарлық байланыс дәлелденген.

АҚҚ тез тусуі (анафилактикалық шок) вакцинаның белгілі бір компонентіне дереу аллергиялық реакция көрінісі, құрысулар, неврологиялық бұзылыстар, әр түрлі ауырлық дәрежесіндегі аллергиялық реакциялар және пр.

Екпеден киінгі асқыну аз мөлшерде кездеседі: қызылшада дамитын энцэфалит 5-10млн. екпенің 1-нде БЦЖ екпесін дұрыс енгізбеген кезде 1-млн. 1-нде, екпе сүйемелдеуші поллиамилит-1-1,5 млн. екпенің кездесу жиелігі 1-нде,яғни қоздырғыштар шақыратын аурулар эпидемиологиясымен салыстыруға келмейді.

Сонымен қатар екпеден кейінгі кезеңде болатын қатарласқан инфекция әсерінен латентті және созылмалы инфекция ошағының өршуінен пайда болатын екпелік процестің ауыр ағымды патологиялық жағдайын айта кету керек.