19. Орталық нерв жүйесінің зақымдану қаупі бар балаларды диспансеризациялау.

Мидың зақымдануы мүгедектіктің ең жиі себебі болуына байланысты,ОЖЖ зақымдану қаупі бар баларды диспансеризациялау Қажеттілігін көрсетеді. Құрсақ ішілік, босану кезінде немесе өмірінің алғашқы күндері қандайда болсын ауру (күй) және перзентханадан шыққан соң денсаулығында әртүрлі ауытқулар болған болса, бұндай балалар қауіп топтарына жатқызылады. Мұндай балдарға асфиксияны бастан өткізген, ОЖЖ-ның босану кезіндегі жарақатын алған нәрестенің гемолитикалық ауруы, тума гипотрофия, шала туылғандар, егіз балдар жатқызылады.

Жүйке жүйесі ауруларының дамуында жоғарғы қауіп топтарынан мынандай факторларды бөліп қарастыруға болады:

-асфиксия, яғни тынс алу бұзылысы, өмірінің бірінші минутында немесе туылған соң бірінші минутта тыныс алудың тоқатауы.

-өкпенің жасанды вентиляциясы өткізілген реанимация.

-нерестелік , яғни өмірінің алғашқы 28 күніндегі ауыр жағдай.

-ОЖЖ функциясының бұзылысы.

-Өмірінің алғашқы аптасында құрысу синдромының дамуы.

-бас миын зерттеу кезінде киста табылуы және оның бас миын ошақтық зақымдуы.

ОЖЖ-нің зақымдану қаупі бар баларды диспансерлік бақылаудағы міндеттер:

-ОЖЖ-нің зақымдануына алып келетін қауіп факторын дәл анықтау.

-өмірінің алғашқы кезеңдерінде баланың дамуы мен өсуіндегі қалыс қалуларды ерте анықтау.

-Ерте және үлкен жастағы балаларды нерв-психикалық дамуының адекватты және дұрыс дамуын қадағалау, неврологиялық аурулардығ дамуын алдын алу, нерв жүйесінің ауруына алып келетін күйді анықтау.

-мүгедектікті алдын алу, аурушаңдықты азайту, қайта қалпына келу программасын невролог маманмен уақытылы қадағалап отыру.

Диспансерлік бақылау схемасы ВОП учаскелік поликлиникаларда құрастырылып жүргізіледі. Егер ОЖЖ-де минимальды бұзылыстар анықталатын болса, оны балалар неврологына консультациясына жібереді.

Біріншілік қарау кезінде жцне неврологиялық ауруға күмән болатын болса, маман қажетті зерттеулерді жүргізеді: УДЗ-лық нейросонография, Электроэнцефалография, Электромиография, реоэнцефалография, Эхоэнцефалоскопия.

Неврологиялық патология кейін тағайындалған реабилитациялық іш-шаралармен активті емделеді, негізгі аурудың асқынуын алдын алу мақсатында.

Көрсетіліммен бірге баланың психоневрологиялық птологиясы болса арнайы үй интернатына жіберу сұрақтары қарастырылады.

Еске сақтау керек жағдай, дұрыс дамып келе жтқан бала организмінің өзіне кейбір физикалық немесе химиялық фактор әсерлері , бұл нәрестеге ерекше күтім қажет етеді, қосымша зерттеу әдістерін тағайындау және күнтізбеге сай алдын алу екпелерді алып отыру қажет.

20. Перинатальдық патологиясы бар баларға диспансерлік бақылаудың дифференциялық тәсілі

Анамнезіде қауіп факторның болуы жаңа туылған балалрды ОЖЖ патологиясы бар қауіп тобына жатқызады. ОЖЖ перинатальды зақымдалуы - босану кезінде ми ишемиясынан, ми тініне немесе субарахноидальды қабатқа ұсақ қан толудан балада ауыр асфиксияның пайда болуы.Осы ұрық патологиясының негізгі себебі - гипоксия. Жаңа туылғандардың симтоматикалық тырыспаның ең жиі себептері: ОЖЖ гипоксиялық зақымдалуы (40-48 %), ОЖЖ инфекциялық зақымдалуы(5,5-10,3 %), АҚШ және басқа дамыған елдерде кездесу жиілігі - 1000 нан 2-9. Мерзімінде туылған балаларда неонотальды тырыспа 1000 нан 1-3. Мерзімінен ерте туылғандарда 1000 нан 50-130.

Диагностикалау критерийлері

Аурудың клиникалық көріәнісінде 4 кезеңін ажыратады: жедел кезең ( 7-10 кун, кейде 1 айға дейін), ерте қалыпқа келетін кезең (4-6 айға дейін), кеш қалыпқа келетін кезең(1-2 жылға дейін), қалдық көріністер. Қалыпқа келетін кезеңде байқалатын клиникалық синдромдар: астеноневротикалық, вегетативтівисцеральды дисфункция, қозғалыс бұзылыстары(орталық және перифириялық парездер және параличь), эписиндром, гипертензиялық-гидроцефальды, психоматорлы жцне сөйлеу дамуының кешігу сидромы.

Туа пайда болған және перинатальды патологиясы бар балаларды диспансерлік және катамнестикалық бақылау принципі:

-перинатальды патологиясы бар балаладры ерте анықтау арқылы медико-реабилитациялық комплексті уақытында бастау.

-перинатальды патологиясы бар балаларға курация жасау кезінде дифференциялау

-перинатальды жəне туа пайда болған патологиясы бар балаларға жасалынған алғашқы көмектің ұйымдастыру формасының ең тиімді формасы. Катамнестикалық бақылау кабинеті болып табылады.

Катамнестикалық бақылаудың негізгі міндеті - туа пацда болған немесе перинатальды патологиямен байланысты созылмалы аурудың алдын алу, оларды ерте диагностикалау, баланың қауіпті дамуына жəне өсуіне кедергі жасайтын мəселенің шешімін табу.

Перинатальды ОЖЖ зақымдалған балаларды дəрігер ай сайын екі жыл бақылау алады. Невролог консультациясы өмірінің алғашқы айында үй жағдайында ұйымдастырады. Бірінші жылы 3 ай сайын, екінші жылы 6 ай сайын бір рет бақыланады. Окулист консультациясы 12 айда бір рет. Аудиологиялық скрининг өмірінің бірінші айында жүргізеді, отолоринголог консультациясы 1,4,6,12 айда жүргізеді. Нейросонография жылына бір рет, биохимиялық қан анализі көрсетпелерге байланысты. КТ және МРТ паренхиматозды қан толуға күдік болғанда жасайды. Реабилитациялық шаралардың уақыты ауырлық дәрежесіне және клиникалық көрінісіне байланысты: жеңіл дәрежесінде-2жылға дейін, орташа ауырлықта-3 жылға дейін, ауыр дәрежеде-18 жылға дейін. Медикаментозды емдеу бастауыш синромға байланысты цикл бойынша жүргізеді(изотропты және нейрометаболикалық препараттар, дегидратациялық терапия, милық қан айналымын жақсартатын препараттар, В тобы витаминдері).

Бала 2 жасқа дейін диспансерлік есепте тұрады. Иммунизацияны невролог консультациясынан ке"ін екпе күнтізбесі,графигі бойынша жүргізіледі.

21. ОЖЖ-нің зақымдалу қаупі бар балаларды диспансеризациялау.

Мидың зақымдануы мүгедектіктің ең жиі себебі болуына байланысты,ОЖЖ зақымдану қаупі бар баларды диспансеризациялау Қажеттілігін көрсетеді. Құрсақ ішілік, босану кезінде немесе өмірінің алғашқы күндері қандайда болсын ауру (күй) және перзентханадан шыққан соң денсаулығында әртүрлі ауытқулар болған болса, бұндай балалар қауіп топтарына жатқызылады. Мұндай балдарға асфиксияны бастан өткізген, ОЖЖ-ның босану кезіндегі жарақатын алған нәрестенің гемолитикалық ауруы, тума гипотрофия, шала туылғандар, егіз балдар жатқызылады.

Жүйке жүйесі ауруларының дамуында жоғарғы қауіп топтарынан мынандай факторларды бөліп қарастыруға болады:

-асфиксия, яғни тынс алу бұзылысы, өмірінің бірінші минутында немесе туылған соң бірінші минутта тыныс алудың тоқатауы.

-өкпенің жасанды вентиляциясы өткізілген реанимация.

-нерестелік , яғни өмірінің алғашқы 28 күніндегі ауыр жағдай.

-ОЖЖ функциясының бұзылысы.

-Өмірінің алғашқы аптасында құрысу синдромының дамуы.

-бас миын зерттеу кезінде киста табылуы және оның бас миын ошақтық зақымдуы.

ОЖЖ-нің зақымдану қаупі бар баларды диспансерлік бақылаудағы міндеттер:

-ОЖЖ-нің зақымдануына алып келетін қауіп факторын дәл анықтау.

-өмірінің алғашқы кезеңдерінде баланың дамуы мен өсуіндегі қалыс қалуларды ерте анықтау.

-Ерте және үлкен жастағы балаларды нерв-психикалық дамуының адекватты және дұрыс дамуын қадағалау, неврологиялық аурулардығ дамуын алдын алу, нерв жүйесінің ауруына алып келетін күйді анықтау.

-мүгедектікті алдын алу, аурушаңдықты азайту, қайта қалпына келу программасын невролог маманмен уақытылы қадағалап отыру.

Диспансерлік бақылау схемасы ВОП учаскелік поликлиникаларда құрастырылып жүргізіледі. Егер ОЖЖ-де минимальды бұзылыстар анықталатын болса, оны балалар неврологына консультациясына жібереді.

Біріншілік қарау кезінде жцне неврологиялық ауруға күмән болатын болса, маман қажетті зерттеулерді жүргізеді: УДЗ-лық нейросонография, Электроэнцефалография, Электромиография, реоэнцефалография, Эхоэнцефалоскопия.

Неврологиялық патология кейін тағайындалған реабилитациялық іш-шаралармен активті емделеді, негізгі аурудың асқынуын алдын алу мақсатында.

Көрсетіліммен бірге баланың психоневрологиялық птологиясы болса арнайы үй интернатына жіберу сұрақтары қарастырылады.

Еске сақтау керек жағдай, дұрыс дамып келе жтқан бала организмінің өзіне кейбір физикалық немесе химиялық фактор әсерлері , бұл нәрестеге ерекше күтім қажет етеді, қосымша зерттеу әдістерін тағайындау және күнтізбеге сай алдын алу екпелерді алып отыру қажет.

22. Құрсақішілік инфекциясы бар, іріңді қабыну-аурулардың даму қаупі бар балалрды диспансеризациялау.

Анамнезінде қауіп факторы бар болса жаңа туылғандарды диспансеризацияның ерте этапының бағыты болып табылатын, іріңді-қабынулық ауру және құрсақішілік инфекциялаудың қауіп тобына жатқызады.

Жаңа туылғандарды және емшек жасындағы балаларды реабилитациялаудың негізгі принципі-жеке адамға бағытталған алдын алу және емдеу программасын жүргізу. Ай сайынғы алдын ала қорғаудың міндеті - дұрыс тәртіпті ұйымдастыру және тиімді тамақтандыру, аурудың алдын алу, денсаулық өзгерістерін ерте анықтау және емдеу.

Іріңді-қабынулық ауру қаупінің пайда болуы бірнеше фактормен көрінеді: жасы 35 тен жоғары, әлеуметтік-экономикалық статусы төмен болса, босанғанға дейінгі зерттеу деңгейінің жетіспеуі, қанағаттанарсыз әлеуметтік жағдайы, тамақтану жетіспеуі, зиянды әдеттер, экстрагенитальды аурулар, сонымен қатар инфекциялы этиологиялы: бүйрек ауруы, нейроэндокринді аурулар(қантты диабет), артериальды гипертензия, май алмасуының бұзылысы, қабынулық сипатты бронхөкпе ауруы, аутоиммунды аурулар, созылмалы инфекция ошағы, анемия, иммунодефицитті жағдайлар.

Қозыдырғыштардың улкен спектіріне қарамастан, барлық құрсақішілік инфекциялардың ортақ белгісі бар:

1) латентті немесе байқаусыз ағымды өтеді, ол диагностикалауға және уақытында этиотропты ем бастауға қиындық туғызады.

2)жүкті әйелдегі гемостаз бұзылысның барлығында латентті персистерленген инфекциялар белсенді(анемия, гиповитаминоз, әлсіздік, стресс жағдайы, экстрагенитальды аурулардың декомпенсациясы). Құрсақ ішілік инфекцияның өрлеуші,гематогенді,трансдецидуальды, төмен түсетін, аралас жолдармен жүретіні анықталды. Бактериальды құрсақ ішілік инфекция көбінесе босану жолымен өрлемелі түрде пайда болады.Ұрыққа жұғу механизмінде клиникалық буының құрайтыны анықталды. Әйелдің ұрық маңы суы жүктіліктің кеш мерзімінде антимикробты белсенділікпен ие болады. бірақ шартты патогенді микроорганизмдерге әлсіз әсер етеді, сондықтан тоқтап қалады. Бактериостатикалық әсері ұзақ және ұрық маңы қағанақ суы шартты патогенді микроорганизмдердің жиналу ортасына айналады. Ұрық инфекциялыланған ошақта қалады және оның зақымдалуы инфицирленген қағанақ суының жұтылуы және аспирациялануы кезінде болады. Сонымен қатар ұрықтың инфицирленуі босану жолымен өткенде зақымдалуы мүмкін. Гематогенді инфицирленуге әйел ағзасында экстрагенитальды немесе миометрийге іріңді -ошақтың орналасуы тән. Қоздырғыш планцетарлы барьерді бұзып, ұрықтың қанайналымына енеді. Гематогенді инфицирлену кезінде жиі ұрық организмінің генерализирленген зақымдануы- жатырішілік сепсис туындайды. Инфирцирленудің трансплацентарлы жолына барлық шынайы туа біткен вирусты инфекциялар, сонымен катар листериоз, сифилис және токоплазмамоз сиякты арнайы жатырішілік инфекциялар жатады. Инфицирленудің трансдецидуальды(трансмуральды) жолы реализациясы үшін міндетті түрде эндометрий астында инфекция ошағы болу керек. Ұрық инфицирленуінің бұндай түрі жыныс мүшелерінің іріңді қабынулық ауруларын басынан өткізген науқастарда жиі кездеседі. Ұрық жұмыртқасына қоздырғыштың енуі жатыр түтігі арқылы болатын, жатырішілік инфицирленудің төмендеген жолы клиникалық практикада іш қуысы мүшелерінің жедел хирургиялық патологиясы бар әйелдерде кездеседі. Жатырішілік инфицирленудің көрінісі жүктілікті көтере алмаушылық болып табылады. Және де бақылаудың 70% кеш мерзімде жүктіліктің өздігінен үзілуі мен уақытынан бұрын босану қағанақ қабығының уакытынан бұрын жарылуынан басталауы және тек 30%- жатырдың жиырылу қабілетінің жоғарылауымен көрінеді.

Жоғарыда айтылғандарға байланысты, жүктілікті сақтау үшін жатырішілік инфекциялардың пренатальды диагностикасы маңызды. Аталған патологияның клиникалық көрініс ерекшелігін ескерсек, оның пренатальды диагностикасы көбіне қиын болып келеді. Ең ұтымдысы жатырішілік инфекцияның кезеңді диагностикасы. Бірінші кезеңде, анамнез мәліметтерін жинау мен жалпы клиникалық тексеру негізінде, жатырішілік инфекция дамитын жоғарғы қауіп тобы анықталады. Бұл топқа жататын науқастар: инфекциялық ошақтың экстрагенитальды орналасу бар; жыныстық қатынасқа ерте түскен және жыныстық серіктесін жиі ауыстырған; урогенитальды инфекция эпизодтары болған; жатыр және оның қосалқыларының қабыну ауруларымен ауырған ; спецификалық емес кольпиттер; аборттан кейінгі кезеңдегі асқынуы бар жасанды жүктілікті үзу болған; анамнезінде кез келген мерзімдегі өздігінен жүктіліктің үзілуі; алдыңғы босануларда босанудан кейінгі кезеңде асқынудың болуы; қазіргі жүктілік кезінде истмико-цервикальды жетіспеушілікте хирургиялық коррекция жасаған; суегіздіктің немесе фетоплацентарлы жетіспеушіліктің клиникалық көрінісі бар. Екінші кезеңде комплексті ультрадыбысты зерттеудің көмегімен жатырішілік инфекцияның эхографиялық маркерлерін анықтайды, сонымен қатар фетопланцетарлы жетіспеушілік белгілері мен оның ауырлық дәрежесін бағалайды. Жатырішілік инфекцияны(ЖІИ) көрсететін барлық белгілі эхографиялық белгілерді келесі топтарға бөлуге болады. 1.Амнион мен хорион патологиясы: суегіздік немесе су аздық (жүктіліктің I триместр аяғынан бастап диагностикалануы мүмкін). Қағанақ суының гиперэхогенді өлшемі . Амниотикалық жолақтар. Хорион бүрлерінің патологиясы - бүрлердің гипоплазиясы(жүктіліктің 8-9 аптасында диагностикалануы мүмкін, хорионның барлық аумағының 1-3мм дейін жұқаруы,эхогенділігінің төмендеуі, сыртқы контурының алшақтауы мен тегістелуі). Көріністері ісіну,қалыңдау(71,8%), плацента паренхимасының әр түрлі эхогенділігі, базальды табақша контурының қалыңдауы/қабатталуы, бөлік шеттерінің бұлыңғырлығы, бүраралық кеңістік пен субхориальды кеңістіктің біркелкі емес кеңеюі болып табылатын -плацентит. Плацентаның уақытынан бұрын ескіруі(старение плаценты). 2. Қуыстық және теріастылық ісінулер: иммунды емес ісіну (теріастылық ісіну мен плевральды және/немесе перикардиальды түсік немесе асцит). Гидроторакс(TORCH-инфекциясына тән, лептоспироза, В-19 парвовирус инфекциясы ). Цитомегалия кезінде екі жақты түсік анықталады(себебі гипоальбуминемия б.т.). 3. Сондай-ақ ұрықтың ішкі мүшелерінде, перивентрикулярлы аймақта, ішекте кальцификаттардың болуы цитомегалияға тән. Паренхиматозды бауырлық/көкбауырлық кальцификаттар токсоплазмозға, кызамыққа, цитомегалияға, герпеске, желшешекке, сифилиске тән.

4. Ұрықтың ішкі ағзаларының эхогенділігінің өзгерістері: гиперэхогенді ішек ( белгі 16 аптадан кейін жүктілік кезінде диагностикалық мәнге ие және токсоплазмоз және цитомегалияға сәйкес иелері). Ішек пневматозы ( ВУИ-мен бақыланғандардың 25%-да анықталады). Өт қабындағы газ көпіршіктер, несеп қуықтың қалыпты өлшемдері кезінде гиперэхогенді үлкен бүйрек ( әдетте ұстамды немесе айқын көпсулықпен қосарланады) цитомегалияға сәйкес келеді).Өкпенің эхогенділігінің екі жақты жоғарылауы ( азғантай плевралды түсумен және көпсулықпен қосарлана жатырішілік пневмонияның белгісі болады. 5.Құрылымдық ауытқулар ( ұрықтың ішкі ағзаларының дамуының ақаулары). 6. Гепатомегалия және спленгомегалия.

Осылайша, бұндай балаларды стационардан шығарғаннан кейін күту және реабилитациялық программаға сәйкес жүргізіледі, ол өз кезегінде патологиянық даму қауіп факторларын анықтауға, ЖІИ этиологиясын ( этиотропты емге) байланысты және бөлім меңгерушісі мен мамандардың бақылауымен жүргізіледі.