39. Сау балаларды диспансерлеу принциптері

Сау балаларды диспансерлеу –бұл баланың күйі мен саулығының даму деңгейіне динамикалық бақылау , орныққан лаболаториялық зерттеулер арқылы баланың денсаулығындағы ауытқуларды ерте тауып,кезінде сауықтыру және түзету шараларын жүргізу және бала дамуына тиімді жағдай жасау.

Деспансеризацияның мақсаты- балалардың денсаулығын сақтау және нығайту ,олардың физикалық және жүйке-психикалық дұрыс дамуын , аурыдың пайда болуы мен дамуына жағдай жасайтын себептерді оку мен жою,патологиялық өзгерістерді жою болып табылады.Дені сау балаларды профилактикалық қарау қорытындысы бойынша балалар екі диспансерлік бақылау тобына бөлінеді.

1.Абсолютті дені сау балалар

2. Дені сау,бірақ қауіп фокторы бар : гестоз, жүктілік анемия, туыстарында созылмалы аурулары бар

Емханада диспансерлік қызмет көрсететін ең басты аймақтық жалпы тәжірибелік дәрігер .Сонымен қатар диспансерлік бақылаумен басқа да маман дәрігерлеррі айналысады.

Амбулаторлы –емханалық этапта сау балаларды диспансерлеу принциптері

• Сау балаларды белсенді диспансеризациялау қатаң мерзімде ,яғни эпикризді мерзімде жүргізіледі.(жасқа байланысты)

• Әр эпикризді жаста денсаулық деңгейін анықтайды және сәйкес медико- педагокикалық кеңестер тағайындалады.

• Дерективті мағулматтарға сай мамандармен деспансеризация (ортопед,окулист,невролог,стоматолог)

• Лаболаториялық зерттеулер 2-12 айларда тағайындалады және әрі қарай жасырын патологияларды анықтауға байланысты әр жыл сайын.

• Терең диспансеризация ( логопед,стоматолог,психолог,зәр анализі,қан,нәжіс зерттеуі) мектепке дейін және мектепке қабылдау алдында өткізілуі тиіс.

• Ауру балаларды қазіргі заманғы диагностика әдістері арқылы зерттеу

Осылайша балаларды диспансеризациялаудағы диагностиканың сапалы өтудің сапасына басты рөлді аймақтық жалпы тәжірибелі дәрігер атқарады.

40. Анемиясы бар науқас балаларды жүргізу ерекшеліктері

Балаларда көбінесе теміржетіспеушілік анемия жиі кездеседі.Статистика бойынша, адамдар арасында ең жиі таралған 98 аурулардан бірінші орынды теміржетіспеушілік анемия алады.Барлық анемиялар арасында 70-80%-ға анықталған, ең кең таралған анемия.ТЖА- қан көлемі бірлігіндегі гемоглобин деңгейінің төмендеуімен, сарысулық темір құрамында бір эритроциттегі гемоглобиннің орташа концентрациясы азаюымен және қан сарысуының жоғары темірбайланыстырушы қабілетімен сипатталатын, яғни организмде темір жетіспеушілігімен байланысты анемия. ТЖАТЖА, басқа анемиялармен салыстырғанда қан көлемі бірлігіндегі эритроциттер саны төмендемеуі де мүмкін.Өмірінің екінші жартыжылдықтарында, шала туылған, шала жетілген немесе ірі салмақты балалар шалдығады. Бала жағдайы өзгеремеген немесе бұзылыстар тек қан анализінде ғана көрінетін жағдайларда анемия латентті формада өтуі мүмкін. Бірақ айқын формаларында бой мен даму қалыс қалу түрінде көрініп, тамақтану бұзылыстары туындайды, инфекция, гиповитаминоз қосылады.

Темір жетіспеушілік анемия диагностикасына жалпы қадам.

Диагностикалық зерттеу процесі шартты түрде келесі кезеңдерден тұруы мүмкін:

1. жеке анемиялық синдромның анықталуы

2. анемияның темір жетіспеушілік түрін нақтылау

3. балада темір дициті негізінде жатқан аурудың себебін іздеу

1)Анемиялық синдромның анықталуы- аурудың клиникалық көріністері бар науқастарда қан сарысу құрамында гемоглобин деңгейінің төмендеуі анықталады. Кейде кездейсоқ скринингтік зерттеу, басқа аурулармен байланысты перифериялық қан анализінде де анықталады. ДДСҰ бойынша гемоглобин төменгі шегі болып 5 жасқа дейінгі балаларда 110г/л және 5 жастан жоғары балалар үшін 120 г/л саналады.

2) Анемияның темір жетіспеушілік түрін нақтылау бұл сидеропенияның клиникалық көріністерінің, эритроциттерде темір дифицитінің морфологиялық өзгерісі, сарысулық темір деңгейінің төмендеуі, организмде темір қорының азаюымен анықталады. ТЖА диагностикасы бұл этабында нақты лабораториялық зерттеулер жүргізіледі.Міндетті зерттеулер:эритроциттер саны, ретикулоциттер саны, гемоглобин деңгейін анықтау, түстік көрсеткіш, гемотокрит, эритроциттердің орташа көлемі (MCV), эритроциттердің көлемі бойынша таралу шекарасы (RDW), эритроцитте гемоглобиннің орташа құрамы (MCH), эритроцитте гемоглобиннің орташа концентрациясы(MCHC), лейкоциттер саны, лейкоцитарлық формула, тромбоциттер саны, жасуша және лейкоциттер санын, гемоглобиннің қанығуы мен эритроциттердің аномальды формаларын анықтау үшін қан жұғындысын қарайды.

Темір жетіспеушілік анемия кезінде түстік көрсеткіш 0,85 төмен болады. Түстік көрсеткіш есептегенде, қателік бірінші кезекте гемоглобин мен эритроцит санын дұрыс есептемегендікпен байланысты.Кей кездері қанның анализдерін бақылау кезінде түстік көрсеткіш қалыпты болады, бірақ эритроциттер құрамында гемоглобин деңгейі төмен.

Эритроциттегі гемоглобин құрамын нақты бағалау үшін эритроциттерді морфологиялық зерттеу қажет. ТЖА кезінде гипохромия анықталады, ол эритроцит ортасында сақина тәрізді ақшылдауну(анулоцит).Эритроцитте орталық "ақшылдану" және перифириялық "қараю" кезінде мынадай қатынаста 1:1, ал гипохромия кезінде 2-3:1. ТЖАнауқастың қан жұғындысында микроцит-эритроциттердің төмендеуі және анулоцитоз, пойкилоцитоз анықталады.Сонымен қатар нысана түрдегі эритроциттер болады, олар жасушаның жалпы 0,1-1% құрайды. Қалыптыға қарағанда сидероциттер(арнайы бояу арқылы байқалатын темір жетіспеушіліктері бар эритроциттер) саны тез төмендейді.Қан кетуде(мұрыннан және жатырдан қан кету) және темір препараттарын қолданған жайғайлардан басқа кездеретикулоциттер саны қалыпты болады.Лейкоциттер және тромбоциттер саны өзгеріссіз. Кейбір науқастарда анемияны коррекциялағаннан кейін тромбоцитоз байқалуы мүмкін.

Анализ қорытындыларын ескере отырып, сарысудың тәуліктік ауытқуы(таңғы уақытта темір деңгейі жоғары) және бөгде әсерлерден(тамақтану рационы, қыздарда менустралды цикл) темір концентрациясы нақтыланады.

3) Ерте жастағы балаларда темір жетіспеушілік себептері, антенатальды, интранатальды кезеңдегі қолайсыз жағдайлармен байланысты(ерте жасанды тамақтандыру, үйренбеген қоспаларды пайдалану) теңгерілмеген диета, ет тағамдарын мөлшерден тыс пайдалану.

Өсу қарқыны жоғары балаларда темірге қажеттіліктің жоғары болуы (шала туылғандар, артық салмақпен туылғандар, дене конституциясы лимфатикалық типті, 6айдан жоғары және 2жастағы) да маңызды орынға ие.

Кейбір жағдайларда ерте жастағы балаларда ішектің сіңірілу қабілеті бұзылыстары(тұқым қуалайтын және жүре пайда болатын мальабсорбция синдромы, ішектің созылмалы аурулары) салдарынан көп салмақжоғалту да темір жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін.

Анасының жүктілік және лактация кезінде темір дифициті әсерінен жаңа туған және емшек жасындағы нәрестелерде анемия дамиды.ТЖА жоғары қаупі бар балалар(жанұяның социалды-экономикалық жағдайы төмен, туғандағы салмағыи 2500гр төмен балалар) және алғашқы жылдары сиыр сүтімен қоректенген балаларды 6 және 12 ай сайын гемоглобин деңгейін тексеріп отыру керек.

Бірінші рет анықталған темір жетіспеушілік анемия кезінде қан кету көзін анықтау үшін лабораториялық-иснтрументалды зерттеу: рентгенологиялық және эндоскопиялық зерттеу асқазан ішек жолдарын тексеру және т.б. жүргізіледі.Бұл науқастарды тексеру протокол бойынша жүргізіледі.

ТЖА еміндегі ерекшеліктер:

• Темірдің тапшылығын темір бар препараттарсыз толтыру мүмкін емес, диетасыз темір жетіспеушілік анемияны емдеу мүмкін емес

• патогенетикалық анемияның вариантына сәйкес емдік препараттарды қабылдау, яғни темір препараттарын қолдану

• ішуге арналған препараттарды қолдану

• сарысулық темірді және ретикулоциттерді анықтамай тұрып, темір препараттарын тағайындамау керек, егер бала ұзақ уақыт темір препараттарын қолданса, оны 5-7 күнге қолданбайды, сосын сарысуда темірді анықтайды

• гемоглобинді қалыпқа келтірген соң , сүйемелдеуші терапия міндетті, яғни темір препараттарын ұзақ қолдану(3+3=6 ай)

• гемоглобинді қалыпқа келтіру процесінде "физиологиялық иілістерді" ұмытпау керек, ол темірдің депоға жиналған гемоглобин деңгейін төмендетеді.