1.4.3. Koncepcja kodów Romana Jacobsona

Jacobson, przedstawiciel praskiej szkoły językoznawczej i językoznawstwa strukturalnego (synchronicznego) był jednym z inspiratorów Moskiewskiego Koła Językoznawców, w którym współpracował z wybitnym rosyjskim językoznawcą N.S. Trubieckim. Wykładał na Uniwersytetach m.in. w Brnie, Nowym Jorku. Dorobek naukowy Jacobsona jest ogromny i bardzo różnorodny.

Jacobson opracował model strukturalny aktu mowy pod względem pełnionych przez niego funkcji semantycznych. Składa się z 6 elementów (szczegóły we wcześniejszym podrozdziale).

Model ten różni się od klasycznego schematu komunikacyjnego, znanego w semiologii, tylko szczegółami natury terminologicznej: medium (u Jacobsona kontakt) i odniesienie- reference (u Jacobsona kontekst).

Wyróżnia się 6 funkcji schematu komunikacyjnego (funkcje elementów relacji):

1. Emotywna- stosunek nadawcy do komunikatu

2. Konatywna- stosunek odbiorcy do komunikatu

3. Denotatywna (przedstawieniowa)- stosunek kodu do rzeczy

4. Fatyczna- podtrzymywanie lub przerywanie kontaktu, stosunek obiektywny komunikatu względem siebie samego

5. Metalingwistyczna- stosunek komunikatu do kodu, dodatkowe wyjaśnienie sensu kodu

6. Poetycka- forma estetyczna przekazu, stosunek estetyczny komunikatu względem siebie samego.

1.4.4. Strukturalizm jako nurt I metoda

Od wyrazu struktura pochodzi termin STRUKTRURALIZM, który w dzisiejszej humanistyce posiada co najmniej 4 różne znaczenia:

1. Strukturalizm- zasada metodologiczna, zasada systemowości lub relewancji. Badacz powinien traktować świadomie i otwarcie opisywany przez siebie zespół zjawisk jako system. Należy uznać za istotne (relewantne) pewne cechy tych zjawisk, a nieistotność innych, z punktu widzenia wspólnego dla całego badanego zespołu.

2. Strukturalizm klasyczny- zespół doktryn językoznawczych, które powstały począwszy od lat I wojny światowej, a dominowały w lingwistyce w latach 1930-60.

3. Strukturalizm- jedna z klasycznych doktryn strukturalistycznych, nazywanych deskryptywizmem, dystrybucjonizmem, taksonomizmem, strukturalizmem amerykańskim. Jego charakterystyczną cechą jest tzw. asemantyzm- dążenie do abstrahowania w opisie językoznawczym od znaczenia znaków i do zajmowania się nimi tylko jako zjawiskami fizykalnymi.

4. Nazwę strukturalistów nadają sobie przedstawiciele różnych współczesnych kierunków badawczych w naukach nielingwistycznych: w teorii kultury wraz z teorią sztuki, w socjologii, psychologii, filozofii. Łączy je podstawa strukturalistyczna (jako zasada metodologiczna) oraz dążenie do stosowania we własnych dziedzinach badawczych aparatu pojęciowego językoznawstwa.

1.5. Dekodowanie przekazów medialnych

Koncepcja: kod- komunikat- kontakt- kontekst znalazła zastosowanie m.in. w brytyjskich studiach kulturowych w Ośrodku Współczesnych Studiów na Uniwersytecie w Birmingham, której przedstawicielem jest Start Hall. Jego koncepcje wywarły wpływ na badania masowych mediów.

W latach 70. I 80. XX wieku rosło zainteresowanie badaczy nad tym, jak ludzie wykorzystują media w codziennym życiu. W latach 60. Nastąpił wzrost popularności telewizji, stąd też sporo badań nt. jej oddziaływań oraz telewizyjnej widowni.

W 1980 r. Hall opublikował pod swoją redakcją książkę „Kultura i język mediów”, której napisał, że badacze powinni się skupiać na analizie kontekstu społecznego i politycznego, w którym powstają dane treści (kodowaniu) oraz konsumpcji przekazu medialnego (dekodowaniu).

Hall podkreślał, że badacze powinni prowadzić badania, które pozwolą im na ostrożną ocenę kontekstu społecznego i politycznego, w którym tworzy się przekaz medialny oraz kontekstu życia codziennego, w którym odbywa się konsumpcja.

Precyzując swoje poglądy dot. procesu kodowania Hall przedstawił koncepcję badań odbiorców, którą nazwano badaniem lub analizą odbioru (recepcji). Główną cechą tego podejścia jest skupienie uwagi na tym, jak różne grupy odbiorców nadają znaczenie różnym rodzajom treści.

Hall uznał, że większość tekstów można odczytać na różne sposoby, jednak tworząc dany komunikat, jego nadawcy mają na myśli pewne preferowane lub dominujące odczytanie. Preferowane odczytywanie większości popularnych treści medialnych wzmacnia status quo. Możliwe jest jednak, że oprócz tego dominującego odczytania członkowie publiczności dokonują innych interpretacji. Mogą nie zgodzić się z pewnymi aspektami komunikatu lub błędnie je zinterpretować i stworzyć negocjowane znaczenie, które będzie w znaczny sposób różnić się od odczytania dominującego. Zw niektórych przypadkach interpretacje odbiorców mogą być z tym odczytaniem bezpośrednio sprzeczne- wtedy mówi się o dekodowaniu opozycyjnym.

Koncepcja Halla opiera się na francuskiej teorii semiotyki (zakładającej, że każdy przekaz medialny można traktować jako składający się ze znaków tekst; aby odczytać kontekst należy mieć zdolność interpretacji tych znaków i układu; należy nadać sens całości) oraz z założeń Jacobsona, opierających się na językoznawstwie strukturalnym.