4. Socjologia filmu

• Początek sztuki filmowej – 1895 – Kinematograf (z gr. Zapisywanie ruchu) – „Przyjazd na stację” Braci Lumiere.

• Wraz z rozwojem filmu pojawiła się nauka zajmująca się badaniami nad filmem – filmoznawstwo ( Bolesław W. Lowicki uważa, że wiedza o filmie to zespół różnorodnych nauk, które tłumaczą teoretycznie film w szeroko pojętym rozumieniu:

- konstrukcję i działanie kinematografu od momentu jego powstania - konstrukcję filmów - procesy psychologiczne jakie zachodzą w momencie odbioru filmu -jak oddziałowuje na społeczeństwo (tym szerzej zajmuje się socjologia filmu)

4.1 Zadania socjologii filmu

• między innymi zajmuje się: (wszystko w kontekście socjologicznym) -krytyką filmową -uwarunkowaniami społecznymi i kulturowymi twórczości filmowej i jej odbioru -tym jak twórcy filmowi oddziałowują na społeczeństwo -socjologią publiczności kinowej - rolą instytucji filmowych w społeczeństwie i ich działaniem i warunkami rozwoju -analizą dzieła filmowego innym elementem związanym z socjologią wizualną filmu są analizy ikonograficzne Ponofsky’ego, które: wykrywają treści dzieł sztuki jako zjawiska historyczne odzwierciedlające sytuacje polityczne, społeczne, ideologiczne i artystyczne

Jak można wykorzystać tą analizę zbadał Wiesław Godzic – pytał on w latach 70’ o możliwości wykorzystania metody Ponofskiego w badaniach nad filmem. Wywnioskował, że tylko w kilku przypadkach można wykorzystać tradycyjne badanie ikonograficzne:

-dzieł dawnych, silnie skodyfikowanych, które operują sztucznie stworzoną a powszechnie przyjętą symboliką -badań określonych serii gatunkowo - rodzajowych, których materiał fabularny jest ukształtowany przez funkcjonujące w danej społeczności kulturowe historie mityczne, bajki itp. -dzieł z wywodzących się z innej kultury

• Socjologia filmu rozwijała się w latach 70 XX wieku, i wtedy wielu teoretyków filmu sięgało do teorii Jacquesa Lacana, czyli potocznie nazwanym „artykule o stadium lustra” – pozwolił on na przemyślenie problemów ideologicznych nieodłącznie związanych z oglądaniem filmu. Uważali: - widz zajmował pozycję dziecka patrzącego w lustro (panował i zajmował wygodną dla siebie pozycję) -Christian Metz(jeden z teoretyków tej teorii) uważał, że dzięki filmowi widzowie mogą choć na chwilkę przezwyciężyć poczucie braku, którego doświadczyli w normalnym świecie. - oglądanie filmu dostarczało przyjemności - powstawało doświadczenie ze stadium lustra: gdy oglądamy film nie zdajemy sobie sprawy z procesu produkcyjnego, który wytwarzał obraz, w ten sposób doświadczenie filmowe wywodziło odbiorcę w polce i widz stawał się podatny na zawartość filmu.

• W latach 70’ prace a temat socjologii filmu napisali m.in.: -J.P. Meyer uważając przy tym, że socjologia filmu jest tym co socjologia publiczności kinowej. To co pokazuje ekran daje widzowi poczucie totalności życia, którego nie w świecie realistycznym, dlatego film pełno ważną rolę w życiu ludzi, bez niego panowałaby pustka i osamotnienie. Filmy mają wpływ na kształtowanie opinii publicznej -A Tudor uważał, że socjologia filmu powinna „ formułować stwierdzenia o roli instytucji filmowych w społeczeństwie, ich istocie, działaniu, kontekście organizacyjnym w których działają, postawach i wyborach społeczeństwa oraz relacjach między innymi czynnikami: -Dieter Prokop (niemiecki socjolog) uważał, ze socjologia filmy to raczej socjologia publiczności. Dokonywał on analiz struktur przemysłu filmowego w ramach poszczególnych modeli ekonomicznych PODZIAŁ NA 4 OKRESY MYŚLI FILMOWEJ wg. niego 1. Problem „żywych obrazów” i fizjologicznych podstaw ich postrzegania 2. Rozwój i usankcjonowanie krytyki filmowej, która powoli zajmuje miejsce w czasopismach 2. Działania (Niemcy) o charakterze propagandowo-agitacyjno-obronnym 3. Uniwersalistyczna formuła fotograficznej natury kina -Joffre Dumazedier – Podejmował tematykę motywacji chodzenia do kina i wyboru filmu, zastanawiając się czy publiczność najpierw oczekuje wyzwolenia czy informacji

- Największa ilość prac dotyczących socjologicznych aspektów filmu powstała w USA, gdzie m.in. Garth Jowett zajmował się badaniami jak film zdobył akceptacje, jakie czynniki SA potrzebne aby doszło do kontaktu filmu i społeczeństwa, jakie czynności opóźniały okres akomodacji. Zwracał uwagę na 3 zagadnienia: 1.zmiana składu publiczności 2. Przemiany reakcji na film 3. Organy kontroli medium

4.2 Analiza filmu i badania publiczności

• Kazimierz Żygulski uważał: socjologia filmy powinna być: - czytelna „z zewnatrz” - mieć charakter publicystyczny, bez trudnej terminologii W jego ocenie duży wpływ na rozwój tej dyscypliny mają: - zmiany jakie zachodzą w kinie (światowym i lokalnym) -w jaki sposób upowszechnia się film Wysunął on tezę, że celem socjologa zajmującego się filmem, jest podanie treści analizy filmu w sposób obiektywny, opisując treści o wymowie społecznej , określone sytuacje ludzkie oraz środowiska społeczne. Na sposób analizy filmu duży wpływ ma język jakim dzieło operuje.

• Edgar Morion uważał, że w filmie istnieje jeden język, ponieważ jest przeznaczony dla oczu. Jeżeli język byłby niezrozumiały dla odbiorcy, to niemożliwa byłaby analiza. Socjologia filmu to nie tylko analizy, ale również badania nad odbiorcami. W Polsce jednym z pierwszych, który przeprowadził badania był:

• Henry Depta – na temat filmu i jego wpływu na wychowanie młodzieży. Jego zasadniczym pytanie było: Dlaczego młodzi ludzie tak często i chętnie oglądają filmy? – badania wskazały, że film fabularny niesie rozrywkę oraz wartości poznawcze.

• Tadeusz Osiński – wyodrębnił funkcje filmu: -Rozrywkowa -Poznawcza -emocjonalna -wzorotwórcza -komunikatywną -estetyczną

Głównym celem filmu jest dostarczenie rozrywki, ale także może pełnić funkcję emocjonalną, występują te procesy w trakcie z procesami poznawczymi i mogą być subiektywnymi odczuciami wartości: moralnych, społecznych lub estetycznych.

Socjolodzy uważają, że funkcja wzorotwórcza filmów powoduje, że mając kontakt z filmem odbiorca nakłaniany jest samodzielnych przemyśleń moralnych.

Funkcja komunikatywna – sprawia, że film nakłania widzów do dzielenia się wrażeniami i spostrzeżeniami. Skupia odbiorców wokół pewnych wartości i sprzyja formułowaniu się więzi społecznych.

Funkcja estetyczna – ma wywołać reakcje na obraz. Oddziałowuje na sferę doznań i uczuć odbiorcy.

Dzisiaj kino nabrało innego wymiaru oraz w inny sposób zaczęło oddziałowywać na kulturę masową. Antonia Kłosowska uznała, że film postawił kulturę masową pod znakiem obrazu oraz bezpośredniej publiczności.