Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Основы математики. Учебное пособие

.pdf
Скачиваний:
0
Добавлен:
12.08.2026
Размер:
1 Мб
Скачать

§ 6. ПЕРИОДИЧНОСТЬ ФУНКЦИЙ

Определение

Функция y = f ( x ) называется периодической с периодом T ≠ 0,

если f ( x ± T ) = f ( x ) для любых допустимых значений x.

Теорема. Если T – период функции, то n T – тоже период этой функции: f ( x + n T ) = f ( x ), n Є N

Наименьший положительный период функции y = f ( x ) называют основным периодом T0 .

Основные периоды функций:

sin α

и

cos α

 

T0 = 2π

 

 

 

 

 

 

 

tg α

и

ctg α

 

T0 = π

Пример. Определить основные периоды функций:

y = sin wx

T

=

 

2π

 

y = cos wx

 

 

 

w

0

 

 

y = sin 2x

T0 =

2π

= π

 

(сжатие)

2

 

y = cos

x

T =

2π

 

1

2

0

 

 

 

 

 

2

 

= 4π (растяжение)

§ 7. СУММА И РАЗНОСТЬ УГЛОВ

y

 

 

y

 

 

 

A

A2

 

 

 

 

γ ß

 

αß

 

α

o

x

o

 

0 < α <

 

 

 

 

< ß < +

ß = α + 2πk, k = 1,2,3,…

 

или

A1

x

α= γ + ß γ = α - ß

γ= α + ( - ß)

101

Синус (косинус) суммы и разности двух аргументов

sin(α+β) =sinαcosβ+cosαsinβ

sin(αβ) =sinαcosβ cosαsinβ

cos (α+β) =cosαcosβ sinαsinβ

cos (αβ) =cosαcosβ+sinαsinβ

Тангенс (котангенс) суммы и разности двух аргументов

tg(α + β) =

 

tgα + tgβ

 

1

tgα tgβ

 

 

 

 

 

 

 

tg(α β) =

 

tgα tgβ

 

1

+ tgα tgβ

 

 

 

ctg(α + β) = ctgα ctgβ 1 ctgα + ctgβ

ctg(α β) = ctgα ctgβ +1 ctgβ ctgα

Примеры.

1) sin () = sin cos cos sin = 0 · cos (-1) sin = - sin

2)

sin (

) =

sin cos

 

cos

 

sin

=

1· cos

 

0 · sin

=

cos

3)

cos (

) =

 

cos

cos

− sin

sin

= 0 · cos

 

− (−1) sin

= sin

4)

cos 15°

= cos ( 45° − 30°)

= cos 45° cos 30°

 

sin 30° sin 45° =

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

=

 

2

 

3

 

+

1

 

 

2

=

 

6 + 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

2

 

2

 

2

4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5)

cos 25° sin 65°

 

 

sin 25° cos 65°

=

sin ( 25°

65°)

=

sin 90° =

1

 

 

6)

 

tg30o + tg15o

 

 

= tg ( 30o +15o )= tg 45o = 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

o

o

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 tg30 × tg15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7)

( cos t

sin t )2

 

( cos t

sin t )2

= cos2 t

2 sin t · cos t

 

sin2 t

 

 

 

 

 

 

+ cos2 t 2 sin t · cos t

sin2 t

= 2 ( cos2 t

 

sin2 t ) = 2

8)

sin2 t

sin4 t

cos4 t = sin2 t ( 1

 

sin2 t )

cos4 t

=

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

= sin2 t · cos2 t

cos4 t = cos2 t ( sin2 t cos2 t )

= cos2 t

9)

=

=

1 + tg α

tg α 1

 

 

102

§ 8. ФОРМУЛЫ ПРИВЕДЕНИЯ

Сходными тригонометрическими функциями будем называть:

синус угла

косинус угла;

тангенс угла

котангенс угла;

секанс угла

косеканс угла

π

Углы α и β будем называть дополнительными до 2 , если

α + ß = π2 или α = π2 − ß

Теорема. Сходные тригонометрические функции дополнительных углов равны между собой:

sin( π2

α ) = cosα

cos( π2

α ) = sinα

tg ( π2

α ) = ctgα

ctg ( π2

α ) = tgα

Фо́рмулы приведе́ния

 

 

 

π

 

 

 

 

 

3π

 

 

3π

 

 

 

 

 

 

t

 

 

π + α

π – α

 

2 +

 

2π + α

 

2π α

 

 

2

+ α

 

 

 

– α

 

 

2

функции

 

 

 

 

 

 

α

 

 

 

 

 

 

 

 

 

sin t

 

cos α

sin α

sin α

 

 

cos α

 

cos α

sin α

 

 

sin α

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

cos t

 

 

sin α

cos α

cos α

 

 

sin α

 

sin α

cos α

 

 

cos α

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

tg t

 

 

ctg α

tg α

tg α

 

 

ctg α

 

ctg α

tg α

 

 

tg α

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ctgt

 

 

tg α

ctg α

ctg α

 

 

tg α

 

tg α

ctg α

 

 

ctg α

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Примеры.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1)

sin (

135°) =

sin 135° = sin ( 90° + 45°) =

cos 45° =

 

2

 

 

2

 

2)

sin ( 1050 °) =

sin (1050 °) =

sin ( 360°· 3

30°) =

sin ( 30° ) =

3) 2tg y tg (y π) ctg (y = 2tg y + tg (π

 

 

 

 

= sin 30° =

1

 

 

 

 

 

2

 

3π

) =2tg y

tg ( (π y))

ctg ( (

3π

 

 

y)) =

2

2

 

y) + ctg (

3π

y) = 2tg y

tg y + tg y = 2tg y

2

103

§ 9. НЕКОТОРЫЕ ОСНОВНЫЕ ФОРМУЛЫ ТРИГОНОМЕТРИИ

Формулы двойного аргумента

Формулы половинного

 

аргумента

sin 2α = 2sinα cosα

cos 2α = cos2 α sin2 α

α = 2tgα tg2

1 tg 2α

α = ctg2α 1 ctg2

2ctgα

sin

α

= ±

1 cosα

 

2

 

2

 

 

 

 

cos

α

= ±

1 +cosα

 

2

 

2

 

 

tg α = ±

1 cosα

2

 

1 +cosα

 

 

 

 

ctg

α

= ±

1 +cosα

 

2

 

1 cosα

 

 

 

 

Примеры.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Упростить:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1)

sin α · cos 3α cos α · sin 3α = sin (α

 

3α) =

sin ( 2 α) =

 

sin 2α

2)

1 4sin2 α cos2 α = 1

( 2 sin α · cos α ) 2 = 1 ( sin 2 α ) 2 =

cos2 2α

Выразить через половинный аргумент :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 + cos α = 1 + cos ( 2· α2

) = sin 2 α2

 

+ cos 2

α2 + cos 2 α2

 

− sin 2 α2 =

 

 

 

 

 

 

= 2 cos 2

α

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

Формулы преобразования произведения

 

 

 

 

 

 

 

 

тригонометрических функций в сумму

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Следствия:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

cosα cos β =

[cos(α β ) + cos(α + β )]

 

 

α = β

sinα cosα =

 

1

sin 2α

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

sinα sin β =

 

1

[cos(α β )cos(a + β )]

 

 

 

cos2 α =

1 +cos 2α

 

2

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 cos 2α

 

sinα cos β = 1 [sin(α β )+ sin(α + β )]

 

 

 

sin2 α =

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

104

Формулы преобразования суммы тригонометрических функций в произведение

cosα +cos β

 

=

 

2cos

α + β

cos

α β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

sinα +sin β

 

=

 

2sin

α + β

cos

α β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

cosα cos β

 

= − 2sin α + β sin α β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

sinα sin β

 

=

 

 

2cos α + β

sin

α β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

tgα + tgβ

=

 

 

 

 

sin(α + β )

 

 

 

 

 

 

cosα cos β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

tgα tgβ

=

 

 

 

 

sin(α β )

 

 

 

 

 

 

cosα cos β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ctgα + ctgβ

 

=

 

 

 

sin(α + β )

 

 

 

 

 

 

 

 

sinα sin β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ctgα ctgβ

 

= −

sin(α β)

 

 

 

sinα sin β

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 + cosα = 2cos2 α2

1 cosα = 2sin2 α2

( 1 = cos 0 )

Примеры.

Выразить через половинный аргумент :

 

 

 

 

 

 

 

 

+α

 

 

 

0α

 

 

 

 

 

1 + cos α = cos 0 + cos α = 2 cos

 

0

 

· cos

 

 

 

 

= 2 cos α2 · cos (

α

)=

 

2

 

 

2

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

= 2 cos 2

α

Упростить:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

sin( π6 +α) cos( π3 +α )

 

=

sin( π6 +α) sin( π6 α)

=

 

 

 

 

sin( π +α ) +сos( π

+α)

 

sin( π

+α) +sin( π

α)

 

 

 

 

6

3

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

=

 

2cosπ6 sinα

 

=

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

π

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2sin

6

cosα

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

cos(π3 +α) =sin[π2

(π3

+α)]=

 

 

 

= ctg π6 tgα =

3 tgα

 

 

= sin (π6 α)

105

§ 10. ГРАФИКИ ТРИГОНОМЕТРИЧЕСКИХ ФУНКЦИЙ

y= sin x

 

 

 

 

 

синусоида

 

 

 

 

y

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-2π 3π

π

0

π

π

x

2

 

2

2

 

2

2

 

 

 

 

 

 

 

-1

Cвойства функции :

1.D (y) = R

2.E (y) = [ ]

3.Функция периодическая ( период Т = 2 ).

4.Функция нечетная (график функции симметричен относительно начала координат).

5.

sin x = 0

при

х = kπ , k Є Z

 

6.

sin x

0

при

x Є ( 2kπ ; π + 2kπ ),

k Є Z

7.

sin x

0

при

x Є ( 2kπ – π ; 2kπ ),

k Є Z

8. Функция монотонно возрастает от () до 1

при х Є [

π

2kπ;

π

+ 2kπ ] , k Є Z

 

2

 

2

 

9. Функция монотонно убывает от 1 до ()

при х

[

π

2kπ ;

3π

+ 2kπ ] , k Є Z

2

2

 

 

 

 

y = cos x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

y

1

 

 

 

 

-2π 3π

π

0

π

π

x

2

 

2

 

2

 

2

2

 

-1

106

y = tg x

y

-3π

0

2

2

 

 

Ось

y1

 

 

тангенсоида

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

асимптота

 

y

 

I • М( x1 ; y1 )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

x

π+ α α

 

 

 

y1 = tgα

 

 

 

 

=1

 

π

π

 

0

 

x1

 

x

2

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

III

 

 

 

ось

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

rr

 

 

x = 1

 

 

тангенсов

 

 

 

 

=1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

tgα =

y1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

tgα = y1

 

 

 

 

 

 

x1

 

 

 

Oy параллельна оси тангенсов

tg 90° и tg 270°

не существуют;

0 тангенсы углов I и III четвертей положительны.

y

y = ctg x

 

 

x1 =ctgα

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

y

 

 

 

 

 

 

 

ось

 

М( x1 ; y1 )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

котангенсов

 

 

I

 

 

 

 

 

 

 

 

y1

=1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

x

 

 

 

π+α

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

α

 

 

0

π

π

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0

 

x

2

 

2

2

 

III

rr

 

 

 

 

 

 

 

=1

y = 1

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

ctgα =

x1

 

 

 

ctgα = x

 

 

y

 

 

 

1

 

1

Ось Ox параллельна оси котангенсов ctg 0°; ctg 180°

и ctg 360° не существуют; x1 0 тангенсы углов I и III четвертей положительны.

107

§ 11. ОБРАТНЫЕ ТРИГОНОМЕТРИЧЕСКИЕ ФУНКЦИИ

 

y =sin x

 

 

 

 

y

 

 

 

 

 

 

 

 

 

y [1;1]

 

1

 

 

 

 

π

;

π

π

x

x

2

2

 

1 y 1

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

π

π

x

π

 

 

 

1

 

 

 

2

2

2

 

 

sin x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Функция монотонно возрастает от ( −1 )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

до ( + 1) в интервале

x [π2 ; π2 ]

Введём обратную функцию:

y = arcsin x

По свойству обратной функции:

1 x 1

π2 y π2

arcsin x

y

π

2

-1

x

0 1

π2

Если sin α = m,

 

sin (arc sin m ) = m

то α = arc sin m

 

arc sin (sin α) = α

Примеры. arcsin 0 = 0 arcsin 12 = π6 arcsin 1 = π2

 

2

 

= −

π

arcsin

 

 

 

 

 

2

 

 

4

 

 

 

 

 

3

 

= −

π

arcsin

 

 

 

 

 

2

 

 

3

 

 

 

 

arcsin ( m ) = arcsin m

Графики взаимно обратных функций симметричны относительно биссектрисы I и III координатных углов

108

y = cos x

0 x π

1 y 1

cos x

cos (arccos m) = m

arccos (cos α) = α

Примеры.

arccos 1 = 0

arccos 0 = π2 arccos 12 = π3

y = tg x

π

< x <

π

− ∞ < y < +∞

 

2

 

2

 

 

 

 

 

tg x

tg (arctg m) = m

arctg (tg α) = α

Примеры.

arctg 0 = 0

 

 

 

arctg 1

= arctg

3

=

π

3

 

3

 

6

arctg1 =

π

 

 

 

 

4

 

 

 

Введем обратную функцию:

y = arccos x

1 x 1

0 y π

arcos x

Если cos α = m, то α = arccos m

arccos ( m ) = π arccos m

arccos (1) =π arccos1 =π 0 =π

 

 

1

 

=π arccos

1

=π

π

=

2π

arccos

2

 

2

3

3

 

 

 

 

 

 

Введем обратную функцию:

y = arctg x

− ∞< x < + ∞

π

< y <

π

 

 

2

 

2

arctg x

Если tg α = m, то α = arctg m

arctg ( m ) = arctg m

arctg(1) = −arctg1 = −π4

arctg(3) = −arctg 3

= −

π

 

 

3

109

 

y = ctg x

 

Введем обратную функцию:

 

 

 

 

 

0 < x < π

− ∞ < y < +∞

 

y = arcctg x

 

 

 

ctg x

− ∞< x < + ∞

0 < y < π

ctg (arcctg m) = m

arcctg (ctg α) = α

arcctg x

Если ctg α = m, то α = arcctg m

arcctg ( m ) = π arcctg m

Примеры.

 

 

 

 

 

 

arcctg 0 =

π

arcctg(3) =π arcctg

3 = π

π

=

5π

2

6

6

arcctg 1 =

π

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

§ 12. ПРОСТЕЙШИЕ ТРИГОНОМЕТРИЧЕСКИЕ УРАВНЕНИЯ

sin x = m

m 1 m [1;1]

cos x = m

m 1 m [1;1]

x = (1)k arcsinm + kπ, k Ζ

Частные случаи:

m = 0

x = kπ,

k Ζ

 

m = 1 x = π

+ 2kπ, k

Ζ

 

2

π

 

 

 

m = −1 x = −

+ 2kπ

,

k Ζ

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

x = ±arccos m + 2kπ,

k Ζ

 

 

 

 

 

 

 

 

Частные случаи:

 

 

m =0

x = π

+kπ,

k Ζ

 

2

 

 

 

 

m =1 x = 2kπ, k Ζ

 

m = −1 x =(2k +1)π,

 

k Ζ

110

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]