Дәріс №15. Архиваторлар. Антивирустік бағдарламалар

Мақсаты: Ақпаратты қорғау мәселелерін қарастыру, ақпаратты архивтеу мәселелерін қарастыру.

Негізгі ұғымдар: вирус, желілік вирус, жүктемелік вирус, файлдық вирус, резидентті вирус, резидентті емес вирус, антивирус, детектор, антивирус.

Жоспар:

1 Архиваторлар

2 Антивирустік бағдарламалар

1 Архиваторлар

Бағдарламалар-архиваторлар дискідегі ақпаратты қысатын арнайы алгоритмдерді қолдану арқылы файлдардың аз көлемдегі көшірмелерін жасауға, сонымен бірге бірнеше файлдар көшірмелерін бір архивтік файлға біріктіруге мүмкіндік береді. Бағдарламалар-архиваторларды қолдану файлдардың архивтерін құрғанда өте пайдалы, үйткені көптеген жағдайда оларды алдын ала бағдарламалар-архиваторлар арқылы сығып алып сақтау едәуір ыңғайлы. Осындай бағдарламалар өкілі –WinRar және WinZip.

Ақпараттың резервтік көшірмелерін жасауға арналған бағдарламалар компьютердің қатты дискісіндегі маңызды ақпаратты қосымша тасымалдауыштарға мерзімді көшіріп отыруға мүмкіндік береді. Резервтік көшіру бағдарламаларының өкілдері – APBackUp, Acronis True Image.

2 Антивирустік бағдарламалар

Вирустардың пайда болу тарихы. Компьютерлік вирустардың өмір циклі былай жіктеледі: 1.Ену; 2.Инкубациялық кезең; 3.Репродуктивтік кезең; 4.Деструктивтік кезең (жоятын функция). Дербес компьютер жадына вирус программамен қоса кіреді. Программа іске қосылғанда вирус та іске қосылады. Вирус программасы активті күйде бола тұрып өзінің деструтивтік функциясын іске асыра алады. Вирустар мына жағдайларға қарай жіктеледі:

• программада орналасу жағдайы бойынша

• есептеу ортасына таралу жағдайына байланысты

• активтену тәсілі бойынша

• шағын келтіру сипаты бойынша

Вирус операциялық жүйеде орналаса алады. Бұл жерде ол жүйелік диск программаларымен тіркеседі де оның ішкі кеңістігін өзгертеді, яғни ол файылдардың орналасу кестесін бүлдіреді.

Компьютерлік вирустар транзитті немесе резидентті түрде тарала алады. Оперативті есте сақтау құрылғысына бола тұрып вирус өзін троизитті түрде дискідегі программаларға жазады. Операциялық жүйе программаларынада бола тұрып вирус резидентті түрде өзін жұмыс істеуге дайын программаларға жұқтырады.

Вирус енген уақыттан бастап қандай да бір анықталған уақыт өткенге дейін активті күйге өте алады ( дата, уақыт, кездейсоқ сандардың датчигі).

Бақылағыш қосынды арқылы салыстыру. Белгілі вирустарды программа – детекторларымен тексеру. Зақымдалған программаны верификациялау. Егер вирус активті күйде болса ,онда жоғаыда көрсетілген басқа мыналар қолданылады. Программалар мен перефершілік құрылғылардың жұмыс уақытын бақылау. Рұқсат етілген (санкциясыз) енуден сақтау мақсатында информациялы және программалық қамсыздандыру сақтау орнату. Вирустарды анықтау үшін мыналар керек: Эталондық программалардың банкілері; Компьютерлік вирустың банкісі программалық және информацияның жабдықтарын қорғау құрылғыларын енгізу; Детектор программаларының және антивирустық программалардың банкісі.

Антивирустік бағдаламалар компьютерлік вирустардың жұғуына жол бермеу және вирустың жұғу салдарын жою үшін арналған. Антивирустік бағдарламалар өкілдері – Kaspersky Antivirus, DrWeb, Norton Antivirus и др.

Коммуникациялық бағдарламалар компьютерлер арасында ақпарат алмасуды ұйымдастыру үшін арналған. Бұл бағдарламалар бір компьютерден екіншісіне, олардың ретті порттарын кабельмен қосқанда, файлдарды ыңғайлы жіберуге мүмкіндік береді. Осындай бағдарламалардың басқа түрі компьютерлер байланысын телефондық желі арқылы (модем болғанда) мүмкіндейді. Олар телефакстық хабарларды жіберуге және қабылдауға мүмкіндік береді. Коммуникациялық бағдарламалар өкілдері – Venta Fax, Cute FTP.

Компьютерді диагностикалау бағдарламалары компьютер конфигурациясын (жад санын, оның қолданылуын, дискілер түрлерін және т.б.) тексеруге, компьютер құрылғыларының жұмысқа қбілеттілігін тексеруге, оның өнімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Компьютерді диагностикалау бағдарламалары өкілдері – Sisoft Sandra, Norton System Information.

Дискілерді оптимизациялауға арналған бағдарламалар дискідегі ақпаратқа, ондағы деректерді тиімді орналастыру арқылы, тез жетуге мүмкіндік береді. Бұл бағдарламалар әр файлдың барлық учаскелерін бір біріне ауыстырып (фрагменттеуді жойып), барлық файлдарды дискінің басына жинайды, одан диск бастарының ауысу саны азайады (яғни деректерге жету жылдамдатылады) және дискінің тозуы төмендейді. Дискілерді оптимизациялауға арналған бағдарламалар өкілдері - Norton Disk Doctor, Microsoft Scandisk.

Экранды басу бағдарламалары экран мазмұнын баспаға шығару үшін графикалық бағдаламаларды қолдануда өте пайдалы, үйткені графикалық бағдаламалардың өз көмегімен мұны жасау оңай емес. Экранды басу бағдарламаларының өкілдері – SnagIt, HyperSnap-DX.

Бақылау сұрақтары:

4. Ақпараттық қауіпсіздік деген не?

5. Ақпараттық қауіпсіздік аспектілерін атаңыз.

6. Архивтеу программалары не үшін қажет?

7. Архивтеу программаларының түрлері

8. Антивирустық программалардың түрлері

Қолданылған әдебиеттер:

[1], [3], [8], [10], [11]