1 Интернеттің шығуы мен тарихы

1961 ж. DARPA (Defence Advanced Research Agensy) –алдыңғы қатарлы зерттеу жобаларының қорғаныс агенттігі АҚШ қорғаныс министрлігінің тапсырмасы бойынша пакеттерді жіберудің экспериментальдық желісін жасау жобасына кірісті. ARPANET деп аталған бұл желі, алдымен ядролық шапқыншылық жағдайында байланысты қалай үзбеуге болатынын үйренуге және зерттеушілерге қорғаныс өнеркәсібінің барлық штаттарда шашырыған зерттеу ұйымдарының арасында ақпарат алмасуына көмек үшін арналды.

ARPANET-пен эксперимент табысты болғаны сондай, тіпті көптеген ұйымдар, деректерді күнделікті жіберу мақсатында қолдану үшін, оның құрамына енгісі келді. 1975 ж. ARPANET экспериментальдық желіден жұмысшы желіге айналды.

1980-ж аяғында Ресей APRANET желісіне қосылды. 1990 ж. APRANET желісі тоқтатылып, оның орнына Интернет пайда болды. Интернет мемелекеттік шекаралар қашықтығына қарамай, ақпаратты еркін алмасуға мүмкіндік берді. Ұлттық масштабтағы бірінші желі ARPANET АҚШ-тың қорғаныс министрлігінде 1969 ж. құрылды. Бұл желі бірнеше ірі ғылыми, зерттеу және оқу орталықтарын байланыстырды. Интернет 1983 ж. пайда болды.

Интернет (ағылш. Internet, Interconnected сөзінен қысқарт. Networks— біріктірілген желілер) — ақпараттық және есептеуші ресурстардың ғаламдық телекоммуникациялық желісі.

Интернет Әлемдік тордың нақтылы негізі болып қызмет етеді. Бүкіләлемдік желі, Ғаламдық желі немесе жәй Желі деп жиі аталады.

Қазіргі кезде, күнделікті тұрмыста «Интернет» дегенде, нақты желінің өзі емес, Әлемдік тор және оның ішіндегі ақпараттар туралы айтылады.

Дүниежүзілік компьютерлік Интернет желісі дербес компьютерлермен бірге, халықаралық «Дүниежүзілік ақпараттық қоғам» концепциясының дамуы үшін, технологиялық негізін құрастырады.

1997 жылға қарсы Интернеттегі компьютерлер саны 10 млн. маңайына жетіп, 1 млн. артық домендік атаулар тіркелді.

Интернет ақпарат алмасудың ең белгілі құралы болып қалыптасты. Дүниежүзілік желі дамыған және дамушы елдері өмірінің ажыратылмайтын бөлігі болды.

2008 жылдың ортасында, Интернетті үнемі қолданатын пайдаланушылар саны 1,5 млрд. жуық адамды құрады (бұл Жер шары халқының ширегіне жуық).

Интернетті пайдаланушылар саны 50 миллионнан асу үшін, тек бес жыл ғана қажет болды. Басқа бұқаралық ақпарат құралдарына мұндай белгілілікке жету үшін, анағұрлым көбірек уақыт қажет болды:

Ақпараттық орта	Уақыт, жыл
Радио	38
Телевизия	13
Кабельдік телевизия	10
Интернет	5

2010 жылдың 22 қаңтарында Интернетке тура кіру мүмкіндігін Халықаралық ғарыштық стансасының экипажы алды.

Қазіргі кезде Интернетке байланыс спутнигі, радио-арналар, кабельдік телевизия, телефон, ұялы байланыс, арнайы оптикалық - талшықты линиялар немесе электр сымдары арқылы қосылуға болады.

Интернет пайдаланушыларының ақпараттық рессуртарға еркін кіру мүмкінді мемлекеттік шекарамен және/немесе ұлттық домендермен шектелмейді, бірақ та тілдік шекаралар сақталуда.

Интернетте басымды болып тұрған тіл, ол ағылшын тілі. Белгілілігі жағынан екінші болып қытай тілі, ал үшіші – испандық тіл.

Интернетті мемлекет, аймақ және бірінші деңгейдегі домендер бойынша бөлумен қатар, оны бөлуде жиі қолданылатын белгінің бірі – ол тіл. Пайдаланыстағы тіл атауын Интернеттің тілдік ортасы алады. Интернеттің орыс тілді ортасы «Орыс Интернет» деген атауға ие болған.

2 Интернеттің теориялық негіздері

Әлемдік тор (ағылш. World Wide Web) — гипермәтінді, дәлірек айтқанда, Интернеттің іздеу ресурстарының гипермедиялы ақпараттық жүйесі және оларға қатынасу.

Әлемдік тор, ақпараттық технологияларға нағыз төңкеріс әкелді және Интернеттің дамуына үлкен серпіліс берді. Көбінесе Интернетті айтқанда Әлемдік тормен шатастырады, бірақ бұлар бірдей нәрселер емес екенін есте сақтаған жөн.

Сонымен қатар, Әлемдік торды белгілеу үшін «WWW» және веб (ағылш. web) сөзі қолданылады.

Әлемдік торды, бүкіл дүние жүзінде орналасқан, Интернет желісінің миллиондаған веб-серверлері құрайды.

Веб-сервер, HTTP протоколын пайдаланып деректерді жіберу үшін, желіге қосылған компьютерден жіберілген программа болып табылады. Қарапайым түрде, мұндай программа, желімен белгіленген ресурсқа (әдетте файлдар немесе олардың бөліктері) HTTP-сұраным алады, жергілікті қатты дискіден сәйкес файлды іздеп табады және оны желімен сұраным жасаған компьютерге жібереді. Бұдан күрделі веб-серверлер, HTTP-сұранымға жауапты, ресурстарды динамикалы үлестіру арқылы ұйымдастырады.

Веб-серверден алынған ақпаратты шолу үшін, клиенттік компьютерде арнайы программа – веб-браузер қолданылады. Веб-браузердің негізгі қызметі – гипермәтінді бейнелеу.

Гипермәтінді жасауды, сақтауды және бейнелеуді жеңілдету үшін, Әлемдік торда дәстүрлі түрде гипермәтінді белгілеу тілі – HTML қолданылады.

Веб-беттер жиыны веб-сайтты құрайды. Веб-беттердің гипермәтініне гиперсілтемелер қосылады. Гиперсілтемелер Әлемдік тордың пайдаланушыларына ресурстар (файлдар) арасында, оның қай жерде, жергілікті компьютерде немесе алыстатылған серверде орналасқанына байланыссыз, жеңіл ауысуға көмектеседі.

Веб-те ақпаратты пайдаланушы тек оқи алады және белсенді түрде бейнеленеді – онда пайдаланушы ақпаратты қосуға және түзетуге мүмкіншілігі болады.

Әлемдік торда ақпаратты белсенді бейнелеу тәсілдеріне жататыны:

• қонақ кітаптары (гостевые книги),

• форумдар,

• чаттар,

• блогтар,

• wiki-жобалар,

• контентті басқару жүйелері.