2 Бағдаламалаудың негізгі құрылғылары

Бағдарламалау жүйелері – бұл, программалау тілдерінің біреуінде жазылған программалармен жұмыс жасауға арналған, аспаптық программалық құралдар кешені.

Программалау жүйелері программалаушыға өзінің компьютерлік программаларын құруға, жасауға қызметшілік мүмкіндіктерін ұсынатын программалар.

Қазіргі кезде, кез келген жүйелік және қолданбалы программалық камтамасыз ету программалары, программалау жүйелерінің көмегімен іске асырылыды, олардың құрамына мыналар кіреді:

• жоғарғы деңгейдегі тілдердің трансляторлары;

• программаларды редакциялау, құрастыру және жүктеу құралдары;

• макроассемблерлік (машиналы-бағытталған) тілдер;

• машиналық программаларды жөндеушілері (отладчики).

Әдетте, программалау жүйелерінің ішіне қоса кіретіні мыналар:

• программаның бастапқы мәтінін жазу және редакциялау қызметтерін жүзеге асыратын, мәтіндік редакторы (Edit);

• директориядан қажет программаның мәтіндік файлын таңдауға мүмкіндік беретін, программалар жүктеушісі (Load);

• программалардың орындалу үрдісін жүзеге асыратын, программаларды жіберуші (Run);

• синтаксистік және семантикалық (мағыналық, логикалық) қателерді диагностикалауымен қатар, программаның бастапқы мәтінінің машиналық кодын түсінуге (интерпретациялауға) және түрлендіруге (компиляциялауға) арналған, компилятор (Compile);

• программаның тестіленуі және жөнделуі бойынша сервистік қызметтерін атқаратын, жөндеуші (Debug);

• файлдармен: сақтау, іздеу, жою және т.б. амалдардын орындауға мүмкіндік беретін, файлдар диспетчері (File).

Джава (Java) – интерактивті веб-беттерін жасау үшін өте тиімді, программалаудың объектілі-бағытталған тұғырнамалы-тәуелсіз тілі.

Бақылау сұрақтары:

1. Бағдарламалау тілдеріне анықтама беріңіз?

2. Процедуралыққа қандай тілдер жатады?

3. Деректерге бағытталған қандай тілдерді білесіз?

4. Объектіге-бағытталған бағдарламалауға анықтама беріңіз?

5. Тіл стандарты деген не?

6. Тіл синтаксисіне анықтама беріңіз?

7. Тіл семантикасына анықтама беріңіз?

8. Деректерге анықтама беріңіз?

9. Меншіктеу операторы деген не?

10. Бағдарламалау ортасы деген не?

Қолданылған әдебиеттер:

[1], [3], [8], [10], [11]

Дәріс №11. Бағдарламалаудың парадигмдері

Мақсаты: Бағдарламалаудың парадигмдері туралы мәлімет алу. Модульдік және құрылымдық бағдарламалау, объектіге-бағытталған тілдерге сипаттама беру.

Негізгі ұғымдар: Модульдер, тіл, редактор, компилятор, кітапханашы, құрастырушы, модульдік, құрылымдық, объектіге-бағытталған тілдер.

Жоспары:

1. Бағдарламалаудың парадигмдері

2. Модульдік және құрылымдық бағдарламалау концепциялары.

3. Объектіге-бағытталған бағдарламалау

1. Бағдарламалаудың парадигмдері

Ішкі бағдарламалар – бұл бағдарламаның әр жерінде шақыруға болатын деректері және орындалатын операторлары жарияланған бағдарлама сегменті. Ішкі бағдарламаларды процедура, функция, ішкі бағдарлама немесе әдістер деп те атайды. Ішкі бағдарламаны шақырғанда оған параметр деп аталатын мәндер тізбегі беріледі. Параметрлер, ішкі бағдарламалар орындалуының әртүрлі варианттарын өткізу үшін, оған деректерді беру және есептеу нәтижесін алу үшін қолданылады.

Ішкі бағдарламаларды қолдау құралдарының пайда болуы бағдарламалық қамсыздануды бірнеше бағдарламалаушыларға параллельді жасауға мүмкіндік берді.

Модульдер. Қазіргі бағдарламалау тілдері деректер мен ішкі бағдарламаларды үлкенірек объектілерге инкапсуляциялау үшін, модуль деп аталатын тағы бір құрылымдау әдісін ұсынады.

Бағдарламалау ортасы

Тіл - бұл таңбалар тізбегінен құрылатын бағдарламаны жазуға қажет ережелер жиыны.

Редактор- бұл бағдарламалау тілінде жазылған бағдарламадан құрылған таңбалық файл болатын алғашқы файлды құру және өзгерту үшін қажет саймандық құрал.

Компиляторт- алғашқы файлдағы таңбаларды нақты компьютер үшін машиналық кодтағы командалардан құрылған объектілік модульге аударады.

Кітапхана - кітапхана деп аталатын объектілік файлдар жиынтығын қолдайды.

Құрастырушы (компоновщик) немесе байланыс редакторы - бағдарлама компоненттерінің объектілік файлдарын жинақтайды, және орындалатын файлды құрастыра отырып, бір компьютерден екіншіге сыртқы сілтемелерді рұхсаттайды.

Жүктеуші - бағдарлама орындалар алдында дискіден орындалатын файлды жадқа көшіреді де, компьютерді инициализациялайды.

Өңдеуші (Отладчик) – бұл саймандық құрал, ол бағдарламалаушыға жеке операторлар деңгейінде қателерді диагностикалау үшін бағдарлама орындалуын басқаруға мүмкіндік береді.

Тестілеу құралдары бағдарламаны тестілеу үрдісінде тестілеу нәтижесін құруды және орындауды автоматтандырады.

Конфигурациялау құралдары бағдарлама жасауды және файлдың бастапқы деңгейіне дейінгі өзгерістерді қадағалауды автоматтандырады.

Интерпретатор бастапқы файлды объектілікке аударатын компиляторға қарағанда, ол бағдарламаның бастапқы кодын тікелей орындайды. Бағдарламалау ортасын жекеленген саймандар құралдарынан құрастыруға болады. Бұдан басқа көптеген жабдықтаушылар интегралданған бағдарламалау орталарын сатады.