Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
УМКД инф Иняз.doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
10.04 Mб
Скачать

Дәріс №6. Операциялық жүйелердің негізгі концепциялары

Мақсаты: Операциялық жүйелердің даму тарихымен, олармен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру

Негізгі ұғымдар: Программа, программалық жабдықтама, интерфейс, операциялық жүйе, файл, каталог.

Жоспары:

1 Операциялық жүйелердің даму тарихы

2 Операциялық жүйелердің негізгі концепциялары

1 Операциялық жүйелердің даму тарихы

ОЖ тарихы жарты ғасырдай уақытты қамтиды. Ол көбінесе есептеуіш аппаратураның және элементтік базасының дамуымен байланысты анықталады.

Бірінші сандық есептеуіш машиналар 1940 ж. басында пайда болып, операциялық жүйелерсіз жұмыс істеді, ұйымдардың есептеу процессіндегі барлық есептері бағдарламалаушымен басқару пультімен, қолмен істелінді. 1950 ж. ортасынан мониторлық жүйелер пайда болды, олар тапсырмалар пакетін орындауда операторлар жұмысын автоматтандырды. 1965-1975 ж. интегральды микросхемалардың пайда болуы компьютерлердің келесі ұрпағына жол ашты, олардың өкілі IBM/360. Осы кезеңде қазіргі ОЖ – лерге қатысты барлық коцепциялар: мультипрограммалау, мультипроцесстеу, көптерминалды іс-әрекеттер, виртуальды жад, файлдық жүйелер, қол жетуді шектеу және желілік жұмыстар жасалды.

1960-ж. аяғында ARPANET глобальды желісін жасау жұмыстары басталды, ол Интернет желісінің бастау нүктесі болды

1970-ж. ортасына қарай мини-компьютерлер кең тарала басталды. Мини-компьютерлердің архитектурасы мэйнфреймдармен салыстырғанда қарапайым болды, бұл олардың ОЖ –лерінде де кескінделді.

1970-ж. ортасынан бастап UNIX ОЖ-ні қолдану компьютерлердің әртүрлі типтеріне жеңіл түрде көше бастады. ОЖ UNIX алдымен мини-компьютерлерге жасалған болса да, оның икемділігі, элеганттылығы, қуатты функционалдық мүмкіндіктері және ашықтығы компьютерлердің барлық класстарында орнықты позицияда болуына жағдай туғызды.

1980-ж. басы операциялық жүйе тарихында дербес компьютерлердің пайда болуымен айрықша мәнді болды. 80 жылдарда коммуникациялық технологияларға локальдық желілер үшін негізгі стандарттар: 1980 жылы — Ethernet, 1985 — Token Ring, 80ж. аяғында — FDDI қабылданды. Бұл төменгі деңгейдегі желілік ОЖ үйлесімділігін, сондай-ақ желілік адаптер драйверлерімен ОЖ интерфейсін стандарттауды қамтамасыз етті.

1990-ж. басында барлық ОЖ-лар әртекті клиенттер және серверлермен жұмысты қолдай алатын қабілеті бар желілік ОЖ айналды. Тек қана коммуникациялық есептерді (Cisco Systems компаниясының IOS жүйесі) орындауға арналған мамандандырылған желілік ОЖ-лер пайда болды..

Соңғы онжылдықтар ішінде корпоративтік желілік ОЖ-лерге ерекше көңіл бөлінді, олар үшін масштабтаудың жоғарғы дәрежесі, желілік жұмысты қолдау, қауіпсіздіктің дамыған құралдары, гетерогендік орталықта жұмыс істеу мүмкіндігі, орталықтан әкімшілік ету және басқару құралдарының болуымен сиптталды.

2 Операциялық жүйелердің негізгі концепциялары

Операциялық жүйе құрамы аппаратпен тікелей қатынас қажеттілігінен тәуелсіздендіретін программалық қамтамасыздандыру деңгейінен тұрады. Операциялық жүйе әртүрлі қолданбалы программалар арасындағы компьютердің аппаратты жабдықтарын қолдануды басқарады және координаттайды. Операциялық жүйенің компьютерлік құрылымы: жүйелік және қолданбалы программалар, операциялық жүйе, аппараттық қамтамасыз ету.

Операциялық жүйе концепциясы:

1. Компьютерлік жүйе процессордан, оперативті жадыдан, дискілерден, пернетақтадан, монитордан, желілік интерфейстен және басқа да құрылғылардан тұрады. Барлық құрылғыларды компьютерде тиімді және оптимальді қолдану мақсатында операциялық жүйе деп аталатын арнайы программамен қамтамасыз етеді.

2. Кеңелтілген машина есебіндегі операциялық жүйе. Қолданушы көру нүктесінен, операциялық жүйе аппаратпен қамтамасыздандырылған, нақты компьютерде жұмыс жасауға қарағанда кеңейтілген машина есебінде программалау және жұмыс жасауға ыңғайлы және тиімді функцияларды атқарады.

3. Менеджер есебіндегі операциялық жүйе. Компьютермен бірнеше қолданушылардың жұмыс жасауын және белгісіз тәртіппен жұмыс жасауын ескерсек, жадыны, «енгізу – шығару» құрылғысын, басқада ресурстарды басқару және қорғау өте қажет. Операциялық жүйенің негізгі жұмысы: кім қандай пайдалануда, қолданушылардан және программалардан түскен әртүрлі дау-дамайды шешу, ресурстарға сұраныстарды өңдеу, есеп бойынша сұраныс коэффициенті.

4. Мэйнфремдік операциялық жүйе. Ерекшеліктері: тікелей бірлесіп жұмыс жасайтын пайдаланушы-компьютердің жоқтығы, бірдей жұмыстардың көп мөлшерінің бірігуі, басқару жұмысының автоматты кезекпен басқарылуы, операциялық жүйе функциялары.

5. Серверлік операциялық жүйе. Серверлік операциялық жүйелер төменгі деңгейде орналасқан. Бұл жүйелер серверлерде жұмыс жасайды, қолданушылардың аппараттық және программалық ресурстарын өзара бөлісуіне жол береді, көптеген қолданушыға бірмезгілде қызмет жасайды. Серверлер Интернетпен немесе файлдармен, баспа құрылғыларымен жұмыс жасау мүмкіндігін туғызады. Интернет – провайдерлері көптеген клиенттердің бірмезгілде желіге кіруін қамтамасыз етуі үшін бірнеше серверлер жұмысын ұйымдастырады. Серверлерде web-сайт парақтары және енгізілген қолданушы сұранысын өңдейді.