Практикум по родному языку. Учебно-методическое пособие

Хæслæвæрдтæ хибарæй куыстæн

I. Ныффыссын конспекттæ:

1. «Хъæлæсонты ивддзинæдтæ ныхасы мидæг».

Литературæ:

1.Багаев Н. К. Современный осетинский язык. Ч. I. Орджоникидзе,

1963.

2.Джусойты К. Г., Дзодзыккаты З. Б., Цопанты Р. Г. Нырыккон ирон æвзаг: Ахуыргæнæн чиныг уæлдæр скъолаты студенттæн. Дзæуджыхъæу.: ЦИПУ-йырауагъдад, 2005.

3.Медойты Б. Г. Ирон æвзаджы фонетикæ, графикæ, фразеологи. Цхинвал.: Ирыстон, 1993.

2. «Æмхъæлæсонты ивддзинæдтæ ныхасы мидæг».

Литературæ:

1.БагаевН. К. Современныйосетинскийязык. Ч. I. Орджоникидзе, 1963.

2.Джусойты К. Г., Дзодзыккаты З.Б., Цопанты Р.Г. Нырыккон ирон æвзаг: Ахуыргæнæн чиныг уæлдæр скъолаты студенттæн. Дзæужыхъæу.: ЦИПУ-йы рауагъдад, 2005.

3.Медойты Б. Г. Ирон æвзаджы фонетикæ, графикæ, орфографи æмæ орфоэпи. Цхинвал.: Ирыстон, 1993.

3. «Омонимты проблемæ æвзагзонынады».

Литературæ:

Джусойты К. Г. Ирон æвзаджы омонимты дзырдуат. Дзæуджыхъæу.:

Олимп, 2006.

4. «Лексикографическое отражение новых слов, значений и сочетаний».

Литературæ:

Гацалова Л. Б. Принципы лексикографической репрезентации и языковойадаптациинеологизмов. Владикавказ.: ИздательствоСОГПИ, 2005.

II. Сбæрæг кæнын лæвæрд дзырдты нысаниуджытæ. Зæгъын, лексикæйы кæцы къордтæм хаст цæуынц дзырдтæ æмæ цæмæн.

Фразеологи, акустикæ, алдымбыд, автохæдзарад, агитациондзыллон, арго, артикл, билингвизм, вокализм, вокатив, гамкуыр, гипо-

91

ним, гипоними, графемæ, гилдз, газет, диакритикон нысантæ, дискурс, дифтонг, джидæ, жаргон, дзæнхъа, зæппадз, зест, идеограммæ, идиолект, кърандас, лингвистикæ, кинемæ, кинетикæ, когнитивон лингвистикæ, концепт, къухнæ, къандзол, къазарма, къазна, лакунæ, лигатурæ, оксюморон, парадигмæ, эвфемизм, эллипсис, эпоним.

Литературæ:

1.Гацалова Л. Б. Русско-осетинский, осетинско-русский толковый словарь лингвистических терминов. Владикавказ.: РИО СОИГСИ, 2007.

2.Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат: 4 томæй. М.: Наукæ, 2007. 1 т.

3.Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат: 4 томæй. М.: Наукæ, 2010. 2 т.

Контролон фæрстытæ зачётмæ

1.Цы ахуыр кæны фонетикæ?

2.Цы хонæм: мыр; тембр; артикуляци?

3.Куыд равзæрынц хъæлæсон æмæ æмхъæлæсон мыртæ? Цавæр миниуджытæй хицæн кæнынц сæ кæрæдзийæ?

4.Цал хъæлæсоны ис ирон æвзаджы? Раттут сын характеристикæ.

5.Цал æмхъæлæсоны ис ирон æвзаджы?

6.Цавæр дзырдты æмбæлынц мыртæ ж, ш, щ?

7.Цæмæ гæсгæ дихгонд цæуынц мыртæ æвиппайдонтыл æмæ зыхъхъыронтыл?

8.Цавæр æмхъæлæсонтæ сты сонорон? Цæмæй хицæн кæнынц иннæ æмхъæлæсонтæй?

9.Куыд равзæрынц зылангон æмæ æзылангон æмхъæлæсонтæ? Кæцытæ дзы аразынц къæйттæ?

10.Цы хонæм фонемæ?

11.Цы у уæнг? Куыд арæзт фæцæуы?

12.Цæмæй хицæн кæнынц кæрæдзийæ гом æмæ æхгæд уæнгтæ?

13.Уæнгты цавæр хуызтæ ис ирон æвзаджы?

14.Цавæр æгъдæуттæм гæсгæ дих кæнынц не ’взаджы дзырдтæ уæнгтыл?

15.Цы хонæм цавд?

92

16.Цавæр æгъдæуттæй аразгæ у цавды бынат дзырдты æмæ дзырдбæстыты?

17.Цавæр æгъдæуттæ ис цавдæн акцентуалон комплексты?

18.Цы хонæм лексикæ?

19.Цы ахуыр кæны лексикологи?

20.Цыстыдзырдыконцептуалонæмæ коннотативоннысаниуджытæ?

21.Цавæр хуызтæ ис дзырды бирæнысаниуæгадæн?

22.Цы хонæм: омонимтæ; синонимтæ; антонимтæ; неологизмтæ; зæронд дзырдтæ; терминтæ æмæ профессионализмтæ; диалектон æмæ сусæг дзырдтæ?

23.Ирон æвзаджы лексикæйы сæйраг фæлтæртæ.

24.Ирон æвзаджы лексикæйæ пайда кæныны сферæтæ.

25.Куыд хуыйнынц сæрмагонд предметты нæмттæ иумæ? Æвзагзонынады кæцы хай сæ ахуыр кæны?

26.Цы хонæм фразеологизмтæ?

27.Цавæр къордтыл дихгонд цæуынц фразеологион дзырдбæстытæ?

Методикон амындтытæ

Методикон амындтытæ ахуыргæнджытæн

Ахуыргæнæджы хæс у суанг фыццаг ахуыры рæстæг базонгæ кæнын бакалавырты, практикон ахуыртæ куыд цæудзысты, цавæр домæнтæ æвæрд цæудзæн сæ зонындзинæдтæ æмæ сæ арæхстдзинæдтæм, уыимæ. Хъус æрдарын хъæудзæн, программæмæ гæсгæ канд аудиторон ахуыртæ арæзт кæй нæ цæудзæн, фæлæ ма сын лæвæрд кæй цæудзæн хæдзармæ æмæ контролон куыстытæ, фысдзысты диктанттæ дæр.

Бакалавыртæм хъуамæ уа дыууæ тетрады – иу практикон хæслæвæрдтæ æххæст кæнынæн, иннæ та контролон куыстытæн.

Практикон ахуырты рæстæг æнæмæнг куыст хъуамæ цæуа бакалавырты арæхстдзинæдтæ орфографи æмæ пунктуацийæ фидардæр кæныныл, алыхуызон литературæимæ (наукон, методикон, дзырдуæттæ æ. а. д.) кусыны арæхстдзинæдтæ рæзын кæныныл дæр.

«Ирон æвзаджы практикум» арæзт у 2 модулæй: 1-аг – «Фонетикæ»; 2-аг – «Лексикологи æмæ фразеологи». Алы модулы фæстæ дæр арæзт

93

цæуы контролон куыст. Бакалавыртæ ахуырты рæстæг æмæ контролон куыстæн цы баллтæ райсой, уый сын дæтдзæн зачетмæ бацæуыны бар (кæнæ та «автоматон» зачет райсын).

Бакалавырты зонындзинæдтæ бæрæг кæныны уагæвæрд

Бакалавырты зонындзинæдтæ семестры дæргъы бæрæггонд цæуынц куыд дзургæ, афтæ фысгæ бафарсты руаджы дæр. Арæзт цæуынц практикон ахуыртæ æмæ контролон куыстытæ, консультацитæ æмæ индивидуалон куыст. Ахуырты рæстæг бæрæггонд цæуынц, хибарæй куыстæн цы темæтæ лæвæрд цæуы, уыдон дæр.

Бахыгъдон бæрæггæнæн куыст: зачет. Бæрæггонд цæуынц бакалавырты зонындзинæдтæ фонетикæ, лексикологи æмæ фразеологийы теорийæ, сæ арæхстдзинæдтæ дзырды фонетикон æмæ лексикон æвзæрст кæнынæй. Уый тыххæй сын лæвæрд цæуы алыхуызон практикон хæслæвæрдтæ.

Бакалавырты хибарæй куыст

Бакалавыртæн хибарæй куыстæн лæвæрд цæуынц хæслæвæрдтæ: фонетикæ æмæ лексикæйæ теоретикон æрмæг сахуыр кæнын; конспекттæ ныффыссын; дзырдуæттимæ куыст; контролон куыстытæ сæххæст кæнын.

Методикон амындтытæ бакалавыртæн

Методикон амындтытæ контролон куыстытæм

1.Контролон куыст сæххæст кæнын хъæуы амынд æмгъуыдмæ.

2.Куыст сæххæст гæнæн ис куыд компьютерыл, афтæ къухфыстæй дæр (ахæм варианты текст хъуамæ уа аив фыст ручкæйæ, сау кæнæ цъæх пастæйæ).

3.Куыст хъуамæ фыст уа орфографи, пунктуаци æмæ стилистикæйы домæнтæ æххæстгæнгæйæ.

4.Бакалавыр контролон куыст афоныл куы нæ сæххæст кæна, уæд ын нæй зачетмæ бацæуыны бар.

5.Контролон куысты ис 3 хæслæвæрды; æххæст сæ кæнын хъæуы амынд уагмæ гæсгæ, ома фæд-фæдыл.

94

95