45.Адамдар арасындағы қарым-қатынастар мектебі.

ХХ ғасырдың 20 жылдарында ірі машина өндірістері адамның физикалық мүмкіндігін қолданудың шегіне жетті. Кезекте адамның интеллектуалдық мүмкіндігін қолдану қажет болды. Бірақ адамның физикалық қызметінен гөрі ойлау қызметін басқару қиынға соқты. Сондықтан адамдарды басқаруда жаңа ұстанымдар қажеттілігі туындады. Адамгершілік қарым-қатынас жөніндегі қозғалыс, ұйымның негізгі тиімді элементі ретінде адам факторын толық мойындай алмауынан жауап ретінде туындаған еді.

Осы бағытта маңызды қадам жасаған адамгершілік қарым-қатынас мектебі, ол әр кәсіпорынды, әр фирманы белгілі бір әлеуметтік жүйе деп қарастырды.

Бір американдық компаниялардың басқарушысы Р.Вульф еңбек өнімділігін көтеретін бірқатар материалдық ынталандыруларды енгізді және бірқатар басқару проблемаларын шешуге жұмысшыларды таратты. Ол Тейлордың концепциясына қарама қайшы келетін, жалпы жұмыстың нәтижесіне жұмысшылардың қызығушылығын тудыру қажет деген ұстаныммен жұмыс істеді. 

Гарвард университетінің профессоры Г. Мюнстерберг (1863-1916) еңбек өнімділігі психологиялық факторға тәуелді екенін көрсетті. Ол бірінші тесттің және бірінші индженерлік психологияның жүйелік жазбасының авторы болды, мамандықты таңдаудың ғылыми ұстанымдарының бастамасын енгізді.

Мэри Паркер Фоллет (1863-1933) пен Элтон Мэйо (1880-1949) адамгершілік қарым-қатынас мектебінің жаңа бағытта дамуының негізін салушылар деп есептелінді. Фоллет ханым менеджментке тұңғыш рет «басқа адамдардың көмегімен жұмыстың орындалуын қамтамасыз етуші» деп анықтама берді.

Э.Мэйо «Уэстерн электрик компаниясы» фирмасымен шарқа отырып, Хоторис қаласында адам еңбегінің тиімділігіне психологиялық факторлардың ықпалын зерттеді. Бұл жұмыс кезінде бүкіл АҚШ-қа әйгілі «Хоторенстік эксперимент» деп аталды.

1926 жылы «Фонд Рокфеллер» қаржысына Гарвард университетінде өнеркәсіпті зерттеу бөлімі ашылып, 1927 жылдан бастап Э. Мэйо жұмысын дамытты.

1933 жылы Э. Мэйо «Индустриалдық өркениеттегі адамгершілік қарым-қатынастар» кітабын шығарды. Бұл кітаптағы басты идея – еңбек тиімділігі үшін психологиялық жағдай және жұмысшылардың жақсы көңіл – күйінің қажеттігі туралы. «Бақытты жұмысшы дегеніміз тиімді жұмысшы» деп тұжырымдайды Э.Мэйо. Басқаша айтқанда, жұмысшылардың еңбек өнімділігін барынша арттыру үшін, оны бақытты ету қажет. Демек, жақсы меңгеруші тек өндіріс пен еңбекті ұйымдастыру техникасы туралы ғана емес, жұмыстың психологиялық жағдайларын да, жұмысшылардың көңіл-күйін де ойластыруы тиімді, мұның өзі еңбек тиімділігінің елеулі факторларының бірі. Меңгеруші ұжымдағы жұмыс істейтіндердің кейбіреуін айрықша қамқорлыққа алуы тиіс.

«Адамгершілік қарым-қатынас» мектебінің көрнекті өкілдері К.Арджерис, Ф.Лийкерт, Д.Макгрегор, Р.Блейк және т.б.

, мамандығы жетіле түсетіндігін кәсіпкерлер атап көрсетеді

46.Табыстау, өкілеттілік табыстау түрлері.

Ұйымдастыру қызметі кезінде – табыстау деген түсінік бар. Табыстау деген – міндеттердің орындалуы үшін жауапкершілікті өзіне қабылдайтын тұлғаға міндеттер мен өкілеттілікті бөліп беру. Табыстауда 1-ден көлденен қызмет болғанда, құқығын бөліп бергенде.

Табыстау: - Тапсырма, билік, жауапкершілік беру

Біреудің алдыңа мақсат қою, сол мақсатқа жету үшін құралдарды ұсыну (ереже,әдіс)

Басқарушыны артық жұмыстан құтқару

Қосымша жұмысты қинап міндеттеу.

Табыстаудың ережелері: Атқару және талап етілген іс-әрекеттің деңгейін айқын анықтау;

Нәтижелер туралы есеп уақытын анықтау;

Табыстанатын билікке қатысты ұжымға хабарлау;

Өкілеттілік Табыстау басшының бағынушыға өз жұмысын уақытша белгілі бір тапсырмаға бөлуі. Ал өкілеттілік сол тапсырманы орындаушы, жауапкершілік алушы боп табылады. Өкілеттілік табыстау келесідей түрлерге бөлінеді. Өкілеттілік -ұйымның ресурстарын шектелген құқық ретінде қолдана алады‚ ұйымның кейбір қызметкерлерінің күш-жігерін белгілі-бір мəселені орындауға бағыттай алады. Өкілеттілік жəне билік.

Бұлардың айырмашылығын білген дұрыс‚ себебі көбінесе осы екеуін бір-брімен шатастырып жатады. Өкілеттілік -осы қызметке байланысты ұйымның қорларын‚ ресурстарын қолданудағы шектелген құқық деп анықталады.

Билік -ол жағдайға нақты жасай алатын мүмкіндікпен іс-əрекетті көрсе