49.Басқару ғылыми мектебінің қалыптасуы.

Менеджмент ғылым ретінде XIX ғасырдың аяғы XX ғасырдың басында пайда болып, өзінің дамуында бірнеше кезеңці басынан кешірді. Экономикалық әдебиеттерде басқару ойының алғашқы қарқыны «тейлоризм»деген ағыммен байланысты екені айтылады.

Алгаш рет ғылыми менеджмент мектебінің негізін қалаған америка инженері Фредерик Тейлор (1856-1915). Ол өндірісті ғылым түрғысынан басқаруға болады деген пікір айтты. Ф. Тейлор кәсіпорынды басқару ісін өнер ретінде қарастыра келіп менеджер «нені жасауды дәл білуі және соны арзан, әрі ең тиімді тәсілмен қалай жасауға болатынын» зерттеу нысаны етті. Оның теориясын Эрик Эмерсон (1853-1947), Генри Форд (1863-1931), Френк Гилберт (1868-1919), Лилиан Гилберт (1861-1919) т.б. өздерінің ғылыми еңбектерінде одан әрі дамытты. «Басқару ғылымы» мектебінің дамуы корпорация, концерн, концерн-конгломераттар көлемі өсуі әсерімен, өндірістің қүлдырауымен түсіндіріледі.

51.Персоналды бағалау әдістеріне сипаттама.

Персоналды бағалау әдістеріне сипаттама

Персоналдың бағалауы жұмысшының бос немесе жұмсалған жұмыс орнына сәйкестігін анықтау үшін жүзеге асырылады. Бос орынды жұмсау кезінде жұмысшының потенциалын, яғни кәсіби білім мен тәжірибесін, өмірлік және өндірістік тәжірибесін, денсаулық және жұмысқа қабілетін және басқа да ерекшеліктерді анықтау маңызды. Потенциалды бағалау нақты жұмыс орнында адамдардың қабілетін қолдану перспективасы жөнінде ойластыруға мүмкіндік береді. Жұмысшының жұмыс орнына сәйкестігінің талдауы белгілі бір уақыт өткенде қажет және еңбек нәтижелерін ескере отырып, шығармашылық потенциал және жеке салымды бірлесіп бағалау жолымен мүмкін. Персоналды ұйымдастыру олардың потенциалын, жеке салымын жоспарланатын карьера, жас, жұмыс орындарын жұмсау мерзімдерін және кәсіпорынның штаттық кестесінде бос орындардың болуын бағалау нәтижелерінен шыға кадрлардың үнемі қозғалысын қамтамасыз ету керек. Ғылыми негізделген персоналдың ұйымдастырылуы олардың өмірлік қызығушылықтарын ескере отырып, қызметтік карьераның жоспарлануын; жұмысшылар категориялары және кадрлар резервіне тәуелді мақсаты, бәсекелесуі немесе таңдалуының рационалды сәйкестелуін; бағалау нәтижелеріне тәуелді аппарат жұмысшыларының жоспарлы қозғалысын; жұмыс орнын жұмсау мерзімдері және басқару кадрларының жасын анықтауын; жұмыс орнын ғылыми ұйымдастыруын;

52.Ұйымдастырушылық-басқарушылық басқару әдісі. Басқару қызметі ақылменен әкімшілдік әдістерді қолдануынсыз болмайды. Олардың көмегімен тұрақты байланыстар және арақатынастар, басқару аппараты бөлімшелерінің, бөлек қызметкерлердің құқықтарын және жауаптылығын ескеретін жайлар түріндегі басқарудың негізгі жүйелері қалыптасады. Әкімшілік әдістер бастықтардың меншік иелерінің өз қарамағындыларға тура әсер ету жолымен іске асады. Ол жасалған келісімшарттар, әкімшілік бұйрықтар арқылы, әртүрлі жайлар ережелер, нормативтер және басқа құжаттар, қарамағындағы адамдардың ұйымдық қызметін реттейтін, олардың тиісті тәртіп және жауаптылықты қамтамасыз етуші айқын жұмысы негізінде жүзеге аса алады. Әкімшілік әдісті қолдану масштабтары басқарушы орган мақсаттарымен, өндіріс ұйымдары деңгейімен, шешім қабылдаушы қызметкерлердің мамандығы және мәдениетімен анықталады.

Ұйымдастырушылық-басқарушылық әдіс- нақты мақсаттарға жету, ұйымдастыру жағымен әсер ету жүйесі. Әкімшілік тұрғыдан бұйрық беру арқылы шешіледі. Бұл әдіс бір жұмысты орындау кезіндегі ұйымдастырудың әр түрлі жағдайлар, әр түрлі типтерде мүмкін болады.

-Қатаң реттеумен

-Икемділікті бейімделумен

-Жалпы міндеттерді дұрыс қоя білу

-Қызметтің ұйғарылатын шегін біліп алу

-Әкімшілік әдіспен нақты міндеттерін анықтау

Ұйымдастырушы әдістің міндеттері- бағынушылардың іс-әрекетін үйлестіру. Әдісте ұйымдағы нақты тәртіп жұмыс ұжымындағы ережелер қамтылады бұйрық беру, нақты міндеттерді бөлу, оперативті жарлықтар, олардың орындалу арқылы әсер етеді. Осы аталғандар ұйымдастырушылық тәртіпті, нақтылықты көрсетеді. Заңнамалар, ережелер, заңдар, жарғы, қаулы әкімшілік қолданылады. Қатаң тәртіп болады. Басшы-суб.ролін атқарады.

Аталған әдіс 3 формаға бөлінеді:

-Міндетті әдіс-бұйрық,міндет,тыйым

-Келістіруші әдіс-компромис,екі жақты келістіру

-Ұсыныс беру,қалау әдісі- түсіндіру арқылы ықпал ету;

Ерекшелігі басқа әдістерден:

Дерективтері нақты болады

Тәртіпке бағынбаған жағдайда жаза қолданады және жәжбүрлеу;

Маңызды 2 элементтен тұрады:

Басқару құрылымына әсер етеді(кестеленуі нормалануы, түсіндірілуі, жобалануы қызметтің) Рекламенті-кестеленуі кез-келген қызметте болады. Нормалар-құқықтық, эстетикалық, этикалық нормалар жатады. Түсінд-жобалануы –жазбаша, ауызша түсіндірулер.

Басқару процесіне әсер етуі: басшының жарлығы, ережелері, заңы, бұйрығы әсер етеді.