61)Қылмыстың қайталануының түсінігі және түрлері.

Қайталану — қылмыстың бірнеше мәрте жасалуының бір түріболыптабылады. ҚК-тің 13-бабының біріншібөлігінесәйкес қылмыстардың қайталануы бұрын қасақана қылімысы үшін сот-тылығы бар адамның қасақана қылмыс жасауы ретінде түсіндіріледі. ҚК-тің осы бабының төртішиі бөлігіндеон сегіз жасқа толмаған адамның жасаған қылмысы үшін соттылығы, сондай-ақ Кодексте белгіленген тәртіп бойынша алынып тас-талған немесе жойылған соттылық қылмыстың қайталануын тану кезінде ескерілмейді делінген. Қылмыстардьщ қайталануьт қылмыскердің қоғам үшін қауіптілігінің жоғары екендігін білдіреді, себебі бұл — оған алғашқы қылмысы үшін қолданьгл-ған жазаның мақсатының орындалмағандығы. Қылмыстың қайталануының орын алуы, кінәлі вдлмыстық жауаптылыққа тартылар кезде міндетті түрде ескерілуі тиіс.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы 25 мамырдағы "Соттардың қайталанған қылмыстар туралы қылмысты істерді қарастыру тәжірибесі туральГ № 1 қаулы-сында бұрын болған соттылық, бұған деиін тағайывдалған және шын мәнінде өтелген жазалар, жазадан босатылу негіздері ту-ралы мәліметтер жан-жақты және мұқият тексерілуі керектігі, сонымен қатар, сотталушының жеке басы туралы басқа да деректерді анықтап, білу керектігі атап көрсеттілді.

Жасалатыи қылмыстардың сипатына қарай қаиталану — ж а л п ы және а р н а й ы болып бөлінеді.

Жалпы қайталану — бұрын соттылығы бар тұлғаның кез-келген жаңа қылмыс жасауы. Мысалы, алаяқтық үшін соттал-ған тұлға бұзақылық жасауы мүмкін.

Жалпы қайталанудың завдылық тұрғысынан маңыздылығы — оның қылмыстардың саралануына әсерін тигізбестен, жеке жауаптылықты анықтау мен жаза тағайындау кезінде ескерілетіндігі (ҚК-тің 54-бабының бірінші бөлігіиіц "а" тармағы бойынша жалпы қайталану жауаптылық пен жазаны ауырла-татын жағдай болып табылады). Егер де қылмыстың қаіітала-нуы бұрынғы жасалған қылмыс үшін жазаны өтеу кезінде орын алса, жаза. ҚК-тің 60-бабымен үкімдердің жиынтығы үшін бекітілген ережелер бойынша тағайындалады. Егер бұрын жа-салған қылмыс үшін сотталушы бас бостандығынан айъгру жазасын өтеген болса, қайта жасаған қылмыс үшін бас бос-тандығынан айыру қатаң режимдегі түзеу колониясына тағай-ындалады.

Соттылығы бар тұлғаның үқсас немесе біртекті жаңадан қьтлмыс жасауы арнайы қайталану болып танылады.

Арнайы қайталанудың занды тұрғыдан алғандағы мәні мы-нада: біріншіден, ол заңмен қарастырылған жағдайларда сара-лаушы немесе ерекше саралаушы жағдай болып табылады (ҚК-тің 170-бабының екшші бәлігі, 175-бабының ушінші болігі, т.б.)- Екіншіден, жалпы қайталану сияқты, арнайы қайталану-ды да егер ол ҚК-тің Ерекше белімінде саралаушы белгі ретінде көрсетілмесе, сот жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлар ретінде ескереді. Және де, үшіншіден, егер де арнайы қайталану сотталушының бұрын жасаған қылмысы үшін жа-засын өтеу кезінде болса немесе алғашқы қылмыс үшін субъект бас бостандығынан айыру түрійДе жазасъш өтеген болса ар-найы қайталану да жалпы қайталану сияқты салдарға әкеліп соқтырады.

Қогамдық қаутпшігтің деқгейі бойынша қайгалану қ ар а л а й ым, қ а у і п т і және ө т е қ а у і п т і болып бөлінеді.

Қарапайым қайталану — бұл қауіпті және өте қауіпті қаита-ланудың белгілеріне сәйкес келмейтін каиталану

ҚК-тің 13-бабының екінші бөлігіне сәйкес қылмыстың қай-талануы төмендегідей жағдайларда қауіпті қайталану деп та-нылады:

а) егер адам бұрын қасақана жасаған қылмысы үшін екі рет бас бостандығынан айыруға сотталған болса, осы адам қасақа-на жасаған қылмысы үшін бас бостандығынан аиыруға соттал-ған жағдайда;

ә) егер адам бұрын ауыр қылмыс жасағаны үшін сотталған болса, ол ауыр қылмыс жасаған жағдайда.

Қылмыстың қайталануы ҚК-тің 13-бабының ушінші болігіне сәйкес мынадай жағдайларда өте қауіпті қайталану деп таны-лады:

а)егер адам бұрьш ауыр қылмъгс немесе ауырлығы орташа қасақана қылмыс жасағаны үшін кемінде үш рет бас бостанды- ғынан айыруға сотталған болса, осы адам қасақана жасаған қыл- мысы үшін бас бостандығынан айыруға сотталған жағдайда;

ә) егер адам бүрын ауыр қылмыс жасағаны үшін екі рет бас бостандығынан айыруға сотталса немесе аса ауыр қылмыс жасағаны үшін сотталған болса, осы адам жасаған ауыр қыл-мысы үшін бас бостандығынан айыруға сотталған жағдаида;

б)егер адам бұрын ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасағаны үшін сотталған болса, ол аса ауыр қылмыс жасаған жағдаида.

Қылмыстың қайталануының қарапайым, қауіпті және өте қауіпті болып бөлінуінің заң тұрғысынан алғандағы мағынасы — ҚК-тің 59-бабының екінші бөлігінесәйкес, қайталанудыңкан-дай да бір түрі орын алғанда, соттың жазаның мерзімі мен мөлшерін осы жасалған қылмыс үшін заң жүзінде көзделген ең қатаң жаза түрінің ең жоғарғы мерзімі мен мөлшерінің шегінен төмен тағайындай алмайтындығында.