58)Қылмыстық құқықтың міндеттері

Қылмыстық құқықтың өзгешеліктері мен мазмүны оның алдында тұрған міндеттерімен шарттасып, байланысып жатыр. КР ҚК-нің 2-бабының бірінші болігшдеосы кодекстің мынадаи міндеттері айқындалған: адам мен азаматтың құқықтарын, бос-тандықтары мен заңды мүдделерін, меншікті, уиымдардын қүқыктары мен заңды мүддедерін, қоғамдык тәртіп пен қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, Қазақстан Республикасынын конституциялық қүрылысы мен аумақтық тұтастығьш, қоғлм мен мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін қылмыстық қол сүғушылықтан қорғау, бейбітшілік пен адамзаттың қауіпсіздігін қорғау, сондай-ақкылмыстардың алдын алу. Осы баптың екінші болігіне сәйкес, аталған міндеттерді жүзеге асы-ру үшін Кодекстеқылмыстықжауагггылықнегіздері белгіленіп, жеке адам, қоғам нем£се мемлекет үшін қауіпті қандай әрекет-тер қылмыс болып табылатыны айқындалған жөне оларды жа-сағаны үшін жазалар мен өзге де қылмыстық-қуқьгқтық ыкпал ету шаралары белгіленген.

Сонымен, қылмыстык құқықтың негізгі міндеттері — жо-ғарыда көрсетілген әлеуметтік құңдылықтарды қоргау және қылмыстардың алдын алу (қылмыстарды болдырмау; кылмыс-тардың профилактикасы) болыптабылады. Къілмыстардьш ал-дын алу занда көзделген жеке мақсаттардың бірі — кылмыстан сақтандырумен тығыз байланысты әрі оңьтмен шарттас Осы екі міндеттің мазмұны қоғамдық қатынастарды қорғауды, басқа да жаңа қылмыстарды болдырмауды, қылмыстық-қүқықтык нормалар арқылы жасалған қылмысқа бап келетін белгілі бір ықпал ету шараларын қолдануды сипаттайды.

Заң әдебиеттерінде қылмыстық қүқықтың төрбиелік міндеттерді жүзеге асыратындығы туралы пікірлер айтылған. Біздің мұнымен келісуіміз керек сияқты. Себебі, азаматтардын бойына заң қүрметтеушілік дагдысын, моралъ талаптарына

жауап беретін тәртіп қалыптастыру барлық құқык салалары-ның алдында тұрған міндет. Сондықтан, қылмыстық құкық — азаматтық, әкімшілік тағы басқа да құкық салаларындай тәрбиелік мәні бар әсер ету шараларын қолдануы қажет. ҚК-тің 2-бабында кодекстің осы аталған міндеттері тікелей көрсетілмеген. Алайда, ҚК-тің 38-бабының екінші болігіи тал-дай отырып, қылмыстық құқықта әлеуметгік әділеттілікті қал-пына келтіру, сотталған адамдытүзеу және сотталған адамнын, да, басқа адамдардың да жаңа қылмыстар жасауынан сақтан-дырудан көрінетін тәрбиелік сипаттағьт шаралардың бар екендігін нақты аңғаруға болады. Бұл міндеттердің жүзеге асуы азаматтарға сөзсіз тәрбиелік әсер етеді

59)Қылмыстық құқықтың түсінігі, пәні және әдістері.

Кылмыстық құкық дегеніміз — құкық саласының негізгі түрлерінің бірі ретінде қылмыстың түсінігі мен белгілерін. қылмыс үшін қылмыстық жауаптылықтың негізі мен шектерш, сондай-ақ қылмыстық жауаптылыктан және жазадан босату-дың шарттарын анықтайтын қүқықтық нормалардың жиьпі-тығы. Қылмыстық қүқық баска да құқық салалары сиякты белгілі бір қоғамдық қатынастарды реттейді. Бұлар — мемлекет атынан жүзеге асатын қүқық қорғау органдары және қоғамға қауіпті қол сұғушылық жасаған адамдардың арасын-дағы қоғамдық катынастар.

Қылмыстық қүқық реттеу қызметімен қатар адамды, қоғам мен мемлекетті қылмыстық қол сұғушылықтан қоргау қызметтерін де атқарады. Бүл қызметтер белгілі бір әрекеттер жасауға кьглІҮІыстық-құқықтық тыйым салуды заңда баянды ету арқылы, сондай-ақ реттеу қызметін жүзеге асыру арқылы кыл-мысы үшін кінәлі адамдарға жаза қолдану жолымен іске асы-рыладьг. Қылмыстық қүқық сонымен қатар, жалпы және ар-найы ескерту (превенция), осы сияқты жазаның заңда белгіленген мақсаттарына жете отырьш, қоғамдык катынастарға аса ауыр зиян келтіретін басқа да кылмыстарды болдырмау немесе олардың алдын алу қызметтерін де аткарады (КК-тін 38-бабының екінші бөлігіу. Басқаша айтканда қылмыстық құқықтың реттеуші және қорғаушы қызметтері бір-бірінен тығыз байланыста.

Қылмыстық-күьсықтық реттеу және қоғамдық катьгнастар-ды қорғау — мәжбүрлеуден, яғни кылмыстык заңда көрсетілген ыкпал ету шараларын қолданудан, қылмысы үшін кінәліиі қылмыстық жауаптылыққа тартудан түратын негізгі әдістер арқылы жүзеге асады. Бүларға қоса қылмыстық құкык кыл-мыстық заңмен қайшылыққа келіп қалған адамның, сол қаишылықтан шығыпкету мүмкіндіпн қамтамасыз ететін колдау (көтермелеу) әдісін деколданады. Мемлекет заңмен макулдан-ған реттерде, өз кезегінде кінәлі адамнътң үлгілі тәртібін ескеруді, оны жауаптылық пен жазадан толық немесе ішішра босатуды, немесе оның жазасын жеңілдетуді (қылмыстътқ жау-аптылық пен жазадан босату негіздері көрсетілген нормалар-ды, жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды белгілеу арқылы және т. б.) міндетіне алады¹.