§4. Кәмелеткетолмағандарды жазаны өтеуден

ІПАРТТЫ ТҮРДЕ МЕРЗІМІНЕН БҮРЫН БОСАТУ.

СОТТЫЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЖОЙЫЛУЫ

Кәмелетке толмағандарды жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен бүрын босатудың белгілі бір аныкталған ерекшелік-тері ҚК-тің 84-бабында белгіленген. Жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын босату кәмелетке толмаған жаста кылмыс жасап бас бостандығынан айыруға немесетүзеу жұмыстарына сотталған адамдарға:

а)кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін тағайындаған жаза мерзімінің кемінде үштен бірін;

б)ауыр қылмысы үшін сот тағайындаған жазаның кемінде жартысын;

в)аса ауыр қылмысы үшін соттағайындаған жаза мерзімінің кемінде үштен екісін нақты өтегеннен кейін қолданылуы мүмкін.

Жазаны өтеуден шарттытүрде мерзімінен бұрын босатудың негізгі болып, соттың адамның түзелуі үшін тағаиынндалған жазаны толық етеуді қажет ешейді деп табуы болады. Жасқа толған адамдарға қарағанда, кәмелетке толмағандарға қолда-нылатын жазаны өтеуден мерзімінен бүрын — шартты түрде босатуда, заң қылмыс санаттарына байланысты жазаны отеудің ең төменгі мерзімін белгілейді. Жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен бүрын босатуды кәмелетке толмағандарға қолдан-ған жағдайларда, ҚК-тің 70-бабының жетінші балігшдегпалап-тар қолданылады.

Кодекстің 69 және 75-баптарында көзделген ескіру мерзімінің кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылық-тан немесе жЯзаны өтеуден босату кезінде мерзімнің тен жар-тысы қьісқартьілады, яғни кішігірім ауырлыктағы кылмыс үшін — бір жыл; орташа ауырлықтағы қылмыс үшін — екі жарьтм жыл; ауыр қылмыстар үшін — бес жыл; аса ауыр қылмыстар үшін — жеті жыл, алты ай болып есептеледі.

ҚК-тің 86-бабына сәйкес он сегіз жасқа толғанға деиін қыл-мыс жасаған адамдар үшін Қылмыстық кодекстің 77-бабында көзделген соттылықты жою мерзімдері қысқартылады және тиісінше

а)бас бостандығынан айыруға карағанда жазаньщ неғүрлым жеңіл түрлерін өтегеннен кейін төрт айға;

б)кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін бас бостандығы айыруды етегеннен кейін бір жылға;

в)ауыр және аса ауыр қылмысы үшін бас бостандығьтнан айыруды өтегеннен кейін үш жылға тең болады. Сонымен қатар, ҚК-тің 13 бабының төртітиі болігіне сәйкес он сегіз жасқа толмаған адамның жасаған қылмысы үшін, сондаіі-ақ Қылмыстық кодексте белгіленген тәртіп бойъшша соттылығы алынып тасталған немесе жойылған жағда^ідағы қылмыстың қайталануын тану кезінде ескерілмейді.

Тағыда бір ескеретін жәйт ҚК-тің 87-бабына сәйкес он сегіз бен жиырма жас аралығында қылмыс жасаған адамдардың жа-саған әрекетінің сипатын және олардың жеке басын ескере отырып, сот ерекше жағдайларда, оларға кәмелетке толмаган-дарға арналған арнаулы тәрбие немесе емдеу-тәрбиелеу Чіекемесіне орналастыруды қоспағанда, осы болімнің ережелерін қолдана алады. Он сегіз жастан жиырма жасқа дейінгі аралықтағы жас шамасында қылмыс жасаған адамда-рға арнаулы тәрбие немесе емдеу-тәрбиелеу мекемесше ор-наластыру колданылмайды.

19)Кінәнің екі нысанымен жасалған қылмыстар үшін жауаптылық.

КІНӘНІҢ ҚОСАРЛАНҒАН (АРАЛАС) НЫСАНЫ

Субъективтік жағынан алғанда қылмыстық занда көздел-ген бір қылмыстар тек қасақана, екіншілері тек абайсызда, ал үшіншілері — бір жағынан қасақана, бір жағынан абайсызда жасалуы мүмкін.

Осы сияқты жасалуында бірден кінәнің екі нысаны (каса-қаналықжәне абайсыздық) болатын бірқатар қшшыстар бар. Бір қылмыстың езіндеғана кінә нысандарынын осылай бірігуі әдебиетте кінәнің қосарланған (аралас), не күрделіъысты деп аталады.

ҚР ҚК-нің 22-бабында кінәнің қосарланған нысаны қьтл-мыс салдарынан келген зардаптарға қарай қасақана жасалған әрекешен және абайсыздықпен сипатталады.

Кінәнің қосарланған нысаны, атап айтқанда, қандай да бір арнаулы ережелері бұзылған және соның нәтижесінде зиянды зардаптар болған қылмыстарда орын алуы мүмкін (ҚК-тің 265-бабының екінші болігі; 267, 277, 281, 282, 286, 289, 293, 295, 296 жәнет.б. баптары).

Арнаулы ережелерді бұзуға байлагіысты қылмыстарда кінәнің қосарланған нысаны сол ережені бұзу фактісіндегі қасақаналықта және болған зардаптарға қатыстьт абайсыздықта көрініс табады. Зардаптарға қатысты қасақаналық болмайды. Зардабының екеу болуы мүмкін қылмыстарда кінә, біріншіден онша ауыр емес зардапқа қатыстықасақаналықта, ал екіншіден ауырырак зардапқа қатысты абайсыздықта көрініс табады. Бүл жағдайда ауырырақ зардапқа қатысты қасақаналық болмайды.

Негізінен, жәбірленушінің қаза табуына апарып соғатъш-дықтан денсаулыққа ауыр зиян келтіру кінәнің қосарланғай нысанының бар екендігін көрсетеді (ҚК-тің 103-бабынъщ ушінші болігі)] мұның қасақана адам өлтіруден айъірмашылығы осында (ҚК-тің 96-бабы). Қандай да бір арнайы ережесі бұзыл-ған, кінәнің қосарланған нысаны бар қылмыс, жалпы алғанда, абайсызда жасалған қылмыстар санатына жатады, ал болуы мүмкін екі зардап көзделген және олардың біреуіне (ауырлау-ына) заңда қатаңырақ жаза қарастырылған, кінәнің қосарлан-ған нысаны бар қылмыс — қасақана қылмыстар санатына жа-тады.

Егер адамның әрекетке және оның зардаптарына психика-лық қатынасы қасақаналықта немесе абайсыздықта бірдей көрініс тапса, онда кінәнің қосарланған нысаны да жоқ бола-ды. Бірінші жағдайда қылмыс — қасақана ал, екінші жағдайда абайсызда жасалған деп саналады.