Польский язык для продвинутых = Język polski dla zaawansowanych
.pdfdziadkowie byli wdzięczni Polakom za to, że ci nauczyli ich uprawiać pola, zdejmować z nich niespotykany w tych miejscach urodzaj, zajmować się hodowlą bydła, krzewić nawyki higieny osobistej i t.d.
Przecież pierwsze geograficzne odkrycia na tych ziemiach były dokonywane przez badaczy polskiego pochodzenia. Przykład I.Czerskiego i E.Piekarskiego. Już pierwsi zesłańcy barscy i uczestnicy powstania Kościuszkowskiego — ludzie z wykształceniem — zdobyli szacunek u miejscowej ludności tym, że samodzielnie utworzyli pracownie rzemieślnicze, uczyli w nich rzemiosła wszystkich chętnych. Zajmowali się handlem, sprowadzając tak nieodzowne rozmaite towary.
Stary wiarus wojsk Józefa Poniatowskiego zesłany po roku 1812 gen. Broniewski zorganizował w Omsku orkiestrę muzyki kozackiej. Dobra pamięć zachowała się rówież w tym mieście po panu Kwiatkowskim, który założył tam szkołę trębaczy.
Zesłani chętnie uczyli dzieci miejscowej arystokracji języków obcych, zwłaszcza francuskiego; gry na fortepianie, ogłady i etykietu.
Zesłani w związku ze sprawą St.Konarskiego panowie Maszkowski, Bopre, Borowski i Czapski w latach 30.XIX w. założyli za Bajkałem Towarzystwo “Ogół”, która miała piękną biblioteką i prenumerowała polskie i rosyjskie gazety. Zorganizowano tam kasę samopomocy dla wszystkich skazanych.
Podobna działalność była prowadzana i w Wielkim Nierczynskim Zawodzie, polska biblioteka którego liczyła sobie 3 tyś. książek. Rozwijano ogrodnictwo i sadownictwo, dla tego sprowadzano z Polski najlepsze gatunki sadzonek, ziarna i nasiona zbóż, owoców i warzyw. Wykorzystywano miejscowe bogactwa przyrodnicze, a mianowicie, z cedrowego orzecha syberyjskiego, wytapiano wysokokaloryczy olej. Warzono sery, które straciły na swojej jakości po wyjeździe Polaków z tych miejsc [Енисейские губернские ведомости 1891: 2, 1; Енисейские губ. вед. 1891: 6, 10; Сибирский архив 1913: 5, 270275 ; СПб. вед. 1866: 170]. To plusy pobytu Polaków w tych miejscach. Ich ciepło tutaj wspominają, ciepło wspominają Syberię wielu Polaków-syberyjczyków, żyjących już w kraju. Oni z nostalgią wspominają czasy swojego pobytu w Syberii w pierwszej połowie wieku XX. Wszystko pozostałe to minusy, jak to, np., że niestety, ale nie ist-
71
nieje pełnej dokumentacji dotyczącej charakteru wysyłki do Syberii. Bardzo często nie bierze się pod uwagę grupy tych skazanych, którzy początkowo byli ulokowani w europejskiej części Rosji, aby potem byćgnanymi po sibirskim szlakach. Trzeba jednak szczególnie podkreślić, że swoją masowością wysyłka lat 60. XIX w. nie może się nawet równać z przymusową deportacją lat 30.i 40. XX wieku. Należałoby tutaj od razy dodać, że osadnictwo Polaków w Syberii do tego okresu i później był zawsze związany z przymusem. Dobrowolne przesiedlenie się miało miejsce tylko na początku XX w. i było związane z przeprowadzaną reformą Stołypina, która często była wygodna dla polskiego chłopstwa. Zaludnili te ziemie i polscy uciekinierzy w czasach I wojny światowej.
W ten sposób w różnych czasach do 1917 r. rozwijało się polskie osadnictwo w Rosji i Syberii.
Mieszane związki małżeńskie były zasadniczą przyczyną rusyfikacji Polaków Syberii, co często utrudniało wyodrębnienie w ludzkiej masie Syberii polskiej etnicznej grupy. (Wiktor Szetela).
Słownik
Bogactwa przyrodnicze — природные богатства. Cedrowe — кедровый.
Jakość — качество. Kaganiec — светильник.
Kasa samopomocy — касса взаимопомощи. Krzewić — прививать.
Niestety — к сожалению. Osadnictwo — поселение. Oświata — просвещение.
Pospólstwo — простонародье.
Prenumerować — подписаться (на периодическое издание). Przymus — насилие.
Sadzonka — рассада. Skazany — приговоренный. Szacunek — уважение. Uciekinier — беженец.
72
Ulokować — расположить.
W/g — według — по.
Wykorzystywać — использовать.
PАБОТА В АУДИТОРИИ
Задания по развитию речи
1.Jaki temat poruszany jest w tym artykule?
2.Do jakich społecznych grup należeli osadnicy Syberii?
3.Za co byli skazani osoby polskiego pochodzenia na osadnictwo w tych dalekich krajach?
4.Proszę podać datę polskiego osadnictwa w Syberii?
5.Proszę nazwać etapy osadnictwa w Syberii.
6.Jakie nazwiska polskiego pochodzenia spotyka się w Syberii?
7.Jakie szlaki wiodły skazanych w głąb Syberii?
8.Czy pobyt inteligencji polskiego pochodzenia zostawił ślad w gospodarce, oświacie Syberii?
9.Proszę wymienić nazwiska osób najbardziej zasłużonych dla tych regionów.
Задания для самостоятельной работы
Proszę dokładnie powtórzyć i głośno przeczytać liczebniki występujące w tym tekście.
ПИСЬМО — LIST
Текст 16
Słupsk, 13 października 2012 r. Witaj drogi kolego!
Chciałem wczoraj zasiąść do pisania tego listu — pisałeś, że odbierasz pocztę w poniedziałki — liczyłem, że dzisiaj go przeczytasz, ale nie wyszło. Zawsze coś się wydarzy — wczoraj wpadł Miłosz z wnu-
73
kami. Nie będę teraz czekał do następnej niedzieli, bo znowu coś nie wyjdzie.
Już ostatecznie prowadzimy z Gosią spokojny żywot emerytów. Jeszcze jakieś kilka godzin w miesiącu uczę, ale to raczej przyjemnościowo, żeby wyjść między ludzi.
Trochę się pokręciliśmy z Gosią po świecie.
W lutym byliśmy w Izraelu — zwiedziliśmy biblijne miejsca: Jerozolima, Betlejem, Nazaret, Jezioro Galilejskie. Długo nie chciałem jechać do Ziemi Świętej, chociaż Gosia naciskała, ale gdy już tam byłem to jestem zadowolony.
Dołączam Ci kilka fotek z tej wycieczki. Najpierw widok na Jerozolimę ze wzgórzem świątynnym, potem po zjeździe 800 metrów w dół, miejsce, w którym na całym świecie jest poziom morza. Jeszcze 400 metrów w dół do depresji i kąpiel w Morzu Martwym, a na koniec Morze Czerwone w Egipcie — bo stamtąd wracaliśmy samolotem go kraju.
Jednak to wyobrażenie terenów biblijnych gdzieś tam w głowie siedziało i dobrze było to wyobrażenie skonfrontować z rzeczywistością. Najbardziej zaskoczyła mnie niezgodność jaką dostrzegłem w wymiarach. O Jeziorze Galilejskim mówi się Morze Tyberiadzkie. Wydawało mi się, że to jezioro musi być ogromne. Tymczasem ono — owszem jest duże, ale takich jezior w okolicy Słupska jest kilka. To samo z miejscem Chrztu Jezusa nad rzeką Jordan. Przejeżdżaliśmy szosą nad jakimś strumykiem, który w dawnych czasach sprawności fizycznej przeskoczyłbym bez większego wysiłku, a przewodniczka mówi, że przejechaliśmy Jordan. Nawet nie mówię, że się rozczarowałem. Po prostu ustawiłem sobie proporcje.
No i trochę metafizyki się odczuwa, zwłaszcza gdy się wędruje przez stare miasto w Jerozolimie przez Via Dolorosa.
Potem, już sam, pojechałem do Santiago de Compostela.
Ja tę pielgrzymkę odbyłem już dwa razy. W tym roku chciałem tam jedynie zostawić pamiątkę po moim synku Bartku.
Po drodze jest tam takie miejsce, które nazywane jest Cruz de ferro. Na kamiennym wzgórku ustawiony jest drewniany słup zwieńczony żelaznym krzyżem. Ten kamienny wzgórek jest zbudowany z kamieni, które przez wieki przynieśli pielgrzymi. Każdy pielgrzym powinien
74
nieść od drzwi swojej parafii kamień, który złoży w tamtym miejscu. Kamieńpowinien byćpod względem wielkości proporcjonalny do wielkości popełnionych przez pielgrzyma w życiu grzechów. Zanosząc tam ten kamień pielgrzym zostawia wraz z nim swoje grzechy i otrzymuje odpuszczenie swoich win. Zwyczaj ten jest żywy do dzisiaj. Na drewnianym słupie wielu ludzi wieszają swoje wota.
Ja — ponieważ znałem to miejsce z wcześniejszych peregrynacji — chciałem tam zostawić coś związanego z moim Bartkiem.
Różni ludzie, z różnych powodów chodzą do tej Compostelli. Ja uważam takąwędrówkęza doskonały relaks. Codziennie rano człowiek wstaje, przechodzi 25-30 kilometrów, po drodze spotyka różnych ludzi. Brak kłopotów bytowych — trasa jest bardzo dobrze zorganizowana pod względem infrastruktury — i w sumie niezbyt droga — przez 6 tygodni włączając w to przelot samolotem w obie strony wydałem około 900 euro — a nie byłem zbyt oszczędny.
W każdym bądź razie doszedłem znowu aż do końca — do przylądka Finisterra (co się tłumaczy koniec ziemi). Tutaj jest napisane — “kilometrów 0”.
Potem we wrześniu pojechaliśmy z Gosią na tydzień do Chorwacji. Popływaliśmy w ciepłym morzu — jak pamiętasz w Bałtyku woda niezbyt często miewa 20 stopni, a my uważamy, że woda o temperaturze niższej niż te 20 stopni do pływania się nie nadaje.
W ten sposób zakończyliśmy część życia wypełnioną podróżami — emerytom brak kasy na wojaże nie pozwoli.
Liczę na to, że zimą pojadę na Teneryfę. Tam mieszka syn mojego brata. Mówi, że z powodu kryzysu można tam tanio wynająć mieszkanie — 200 euro za miesiąc. Życie też jest tam tanie, tak, że za pięćset euro miesięcznie licząc żarcie i spanie można się utrzymać. Tyle mnie stać z mojej emerytury. Tanie linie lotnicze istnieją, więc nawet podróż nie jest problemem. Zobaczymy jak będzie — ale byłoby fajnie styczeń, luty przemieszkać w ciepłych krajach.
Na razie jesteśmy zdrowi. Kto jednak wie co nas czeka.
Ostatnio zdobyłem z Internetu cały rosyjski serial “Mistrz i Małgorzata” w oryginale i oglądam sobie. Mówić po rusku może nie umiem, ale rozumiem całkiem nieźle, jak się okazuje.
75
Dobra kolego. Będę kończył. Nie wiem, czy przeczytasz to jeszcze dzisiaj — u was już 14. Jeżeli nie, to nie szkodzi. Poczytasz w przyszły poniedziałek.
Pozdrowienia dla wszystkich Twoich! Andrzej
Słownik
Brak kasy na wojaże — недостаток денег на путешествия. Emeryt — пенсионер.
Fotka, fotografia, zdjęcie — фотографический снимок. Proporcje — соразмерность.
Peregrynacji — посещение. Przyjemnościowo — для удовольствия. Relaks — отдых.
Wędrować — путешествовать. Wota — дар, жертва на алтаре. Wycieczka — экскурсия.
PАБОТА В АУДИТОРИИ
Задания по развитию речи
1.Na jakie części można podzielić tekst tego listu. Z czego składa się ten list? Proszę dać plan listu. Gdzie postawiona jest data jego napisania?
2.Jaką najważniejszą informację zawiera list.
3.Jak jest opisana Ziemia Święta. Krótko proszę streścić ten opis.
4.Jaki film lubi oglądać pan Andrzej?
5.Czy pan Andrzej dobrze zna język rosyjski?
6.Na podstawie tekstu tego listu opisz sylwetkęjego autora. Jakim jest pan Andrzej? Jakim jest jego kolega — adresat listu?
Вопросы для самостоятельной работы
1. Jakie formu ustnego etykietu są wykorzystane w tekście tego listu. (Какие формы речевого этикета использованы в данном тексте).
76
2.Proszę wymienić słowa z nosowymi samogłoskami, które były użyte w tekście tego listu. (Выделите в тексте слова с носовыми гласными).
3.Proszę porównać wyrazy z nosówkami tego listu z podobnymi wyrazami poprzednich tekstów. (Сравните употребление слов с но-
совыми гласными у предыдущих авторов).
4.Proszę po polsku napisać list do bliskiej Ci osoby.
АФОРИЗМЫ — AFORYZMY
Текст 17
В трех-четырех предложениях изложите на польском языке смысл следующих афоризмов, использованных разными авторами.
Czy możecie cokolwiek powiedzieć o autorach tych aforyzmów.
1.Dobrzewychowanyczłowieknieobrażadrugiegozniezręczności przypadkowo. On obraża tylko specjalnie. (А.Ахматова)
2.Beletrystyka to prywatna historia narodów. (Бальзак)
3.Przyszłość narodu jest w rękach matek. (Бальзак)
4.Czas — to kapitał robotnika pracy intelektualnej. (Бальзак)
5.W prozie my stoimy na twardej ziemi, a w poezji powinniśmy wzlecieć na nieosiągalną wysokość.(Бальзак)
6.Wszystko w swoim czasie przychodzi tym, którzy umieją czekać. (Бальзак)
7.Głupota bywa dwóch rodzajów: milcząca i gadatliwa. (Бальзак)
8.Zmartwienie — najtrwalsze z wszystkich naszych uczuć. (Баль-
зак)
9.Idealna piękność, zachwycający wygląd nic nie jest wart, jeśli nikt ją się nie zachwyca.(Бальзак)
10.Idea jest ważniejsza od faktu. (Бальзак)
11.W tym świecie bogatymi nas czyni nie to, co my otrzymujemy, a to co my oddajemy. (Beecher Henry Word)
12.Współczucie wybawi od większej ilości grzechów niż osąd. (Beecher Henry Word)
77
13.Filozofia jednego wieku — to zdrowy rozsądek następnego. (Beecher Henry Word)
14.Ogłoszenia gazetowe zawierają więcej prawdy o tym, co zachodzi w kraju, niż artykuły z pierwszej strony gazety. (Beecher Henry Word)
15.Dusza bez wyobraźni — wszystko jedno, co obserwatorium bez teleskopu. (Beecher Henry Word)
16.Ze wszystkiej muzyki ziemi najbliżej do niebios dociera bicie prawdziwie kochającego serca. (Beecher Henry Word)
17.Nie ma zwycięzcy mocniejszego od tego, który dał radę przezwyciężyć samego siebie. (Beecher Henry Word)
18.Zwycięstwo, które zdobywa się lekko, jest niewiele warte. Tylko z tych można byćdumnym, które sąrezultatem uciążliwej walki. (Beecher Henry Word)
19.Egoizm to taka wstrętna wada, którą nikt nie wybaczy w innej osobie i nikt nie przyzna się do niej w sobie. (Beecher Henry Word)
20.Poczucie humoru — wielka rzecz. Iśćprzez życie bez poczucia humoru równie nie ma sensu, jak jechać w dorożce bez resor. (Beecher Henry Word)
21.Czasami wygodniej mieć w wielkiej ilości wrogów, niż w wielkiej ilości przyjaciół. (Достоевский)
22.Cała istota tkwi w momencie. Ona określa życie.(Кафка)
23.Większośćludzi sąszczęśliwi na tyle, na ile oni uważająsiebie za szczęśliwych.(Линкольн)
24.Czas — jedyne, gdzie skąpstwo się chwali. (Томас Манн)
25.Nasz strach jest źródłem odwagi dla naszych wrogów. (Томас
Манн)
26.Pisarz — to człowiek, któremu jest pisać trudniej, niż pozostałym ludziom.(Томас Манн)
27.Człowiek jest młodym i starym w zależności od tego, jakim się on czuje.(Томас Манн)
78
ДОПОЛНИТЕЛЬНЫЕ УПРАЖНЕНИЯ —
ĆWICZENIA DODATKOWE
Упражнение 1
1.Как произносить правильно rz после звонкой согласной? Вспомните правило. Составьте предложения с этими словами.
Brzoza, brzeg, brzuch, brzydal, brzdąc, brzęczeć, brzęk, brzmieć, brzoskwinia, drzewo, drzazga, grzejnik, grzać, grzyb, grzywa, grzebień…
2.От данных существительных образуйте форму именительного падежа множественного числа.
Księgowy, tabela, rok, dyrektor, inspektor, kurator, konduktor.
Составьте предложения с этими словами.
Упражнение 2
1.Как произносить правильно rz после глухой согласной? Вспомните правило. Составьте предложения с этими словами.
Chrzan, chrzcić, chrząstka, chrząszcz, krzak, krzew, krzyk, trzy, przyjaciel, przejazd, przyjazd, trzmiel, trzepak, trzonek, trzepotać, trzymać…
2.От данных существительных образуйте форму именительного падежа множественного числа.
Urlop, port, ślusarz, tenor, tort, szofer, kierowca, kierownik, kotwica, inżynier. Составьте предложения с этими словами.
Упражнение 3
1. Как произносить правильно rz в конце слова? Вспомните правило. Составьте предложения с этими словами.
Cmentarz, lekarz, masarz, żołnierz, tokarz, stolarz, piekarz, piłkarz, malarz, ślusarz.
79
2. От данных существительных образуйте форму родительного падежа множественного числа.
Pomarańcze, Buriaci, wafle, hektary, husarze, skarpety, ręczniki.
Упражнение 4
1.Как произносить правильно ż в конце слова? Вспомните правило. Составьте предложения со следующими словами.
Bandaż, też, już, jeż.
2.От данных существительных образуйте форму родительного падежа множественного числа.
Ręczniki, szyny, buty, świece, pończochy, jabłka, żłobki.
Упражнение 5
1.Какпроизноситьправильноrz иżмеждугласными? Вспомните правило. Составьте предложения с этими словами.
Barbarzyński, burza, chorąży, ciąża, ciążyć, ciężar, ciężki, husarze.
2.Отпредложенныхсуществительныхобразуйтеформуединственного числа и согласуйте с ними подобранные определения.
Żyrafy, stepy, jabłka, medale, gęsie, klawisze, kotary, idiomy.
Упражнение 6
1.Составьте предложения с межъязыковыми омонимами и паронимами:
батерея — bateria, наглый — nagły, година — godzina, дель-
ный — dzielny, младенец — młodzieniec. Составьте предложения
сэтими словами.
2.Отпредложенныхсуществительныхобразуйтеформуединственного числа и согласуйте с ними подобранные определения.
Szyny, sandałki, grona, sanatoria, sale, odciski.
Упражнение 7
1. Составьте предложения с межъязыковыми омонимами и паронимами: уродивый — szkaradny, наглый — nagły, шина — szyna. Составьте предложения с этими словами.
80