Польский язык для продвинутых = Język polski dla zaawansowanych

W deszczowych łzach granitów gmach

Rozpłyną się w równinę.

Nie widać nic — błękitów tło

I całe widnokręgi Zasnute w cień, zalane mgłą,

Porznięte w deszczu pręgi.

I dzień, i noc, i nowy wschód

Przechodzą bez odmiany — Dokoła szum rosnących wód —

Strop niebos ołowiany.

I siecze deszcz, i świszcze wiatr, Głośniej się potok gniewa,

Na szczytach Tatr, w dolinach Tatr Mrok szary i ulewa.

(30 lipca 1879 r.)

Słownik

Króluje — царствует. Ołowiany — свинцовый. Paszcza — зев.

Strop — потолок. Szczyt — пик.

Świszczący — свистящий. Ulewa — ливень. Urwisko — обрыв. Widnokręgi — кругозоры.

21

PАБОТА В АУДИТОРИИ

Задания по развитию речи

Внимательно прочитайте данное стихотворение. Попытайтесь ответить на некоторые вопросы.

1.Kiedy był napisany ten wiersz?

2.Co wpłynęło na wybór przez poetę tematyki wiersza?

3.Jakie słowa wykorzystałpoeta, żeby opisaćgórzysty krajobraz

itym samym oddać urodę Tatrr?

4.Jakie słowa oddajądźwięki, szumy, grzmoty charakterystyczne

dla gór?

Вопросы для самостоятельной работы

1.Определите, какими средствами выражения (словами) создан звуковой ряд. Вообще создан ли этот ряд?

2.Как образованы слова widnokrąg — кругозор? Что меняется в словах в форме множественного числа widnokręgi — кру-

гозоры?

3.Proszę nauczyć się ten wiersz na pamięć.

Adam Asnyk “Morskie oko”

Ponad płaszczami borów, ściśnięte zaporą Ścian olbrzymich, co w koło ze sobą się zwarły, Ciemne wody rozlewa posępne jezioro,

Odzwierciedlając w łonie głazów świat zamarły.

Stoczone z szczytów, mchu pokryte korą,

Po brzegach rumowisko swoje rozpostarły;

Na nim pogięte, krzywe kosodrzewu karły

Gdzieniegdzie nagą, wyniesione w chmury,

Rzadko tam żywsze blaski słoneczne dopuszczą...

I tajemnicze głębie kryje cień ponury.

Cisza — tylko w oddali gdzieś potoki pluszczą Lub wichry, przelatując nad zmartwiałą puszczą,

Swym świstem grozę dzikiej powiększą natury. (1876 r.)

22

Słownik

Głaz — валун.

Karły, форма от karzeł — карлик — карликовый.

Kora — кора.

Kosodrzewina — горная сосна.

Odzwierciedlając — отражая.

Olbrzymi — огромный.

Ponury — мрачный.

Posępny — печальный.

Rumowisko — развалины, осыпь.

Szczyt — вершина, пик.

PАБОТА В АУДИТОРИИ

Задания по развитию речи

1.Charakterystyczną cechą tego wiersza jest statyka, czym się i jak wyróżnia się ten wiersz od dynamiki wiersza “Ulewa”.

2.Co sprawia, że odczuwamy stan niepokoju, kiedy czytamy “Ulewę”, i odwrotnie stan spokoju, kiedy czytamy “Morskie oko”?

3.Jak myślisz, dlaczego jezioro położone wysoko w górach nazwano Morskim Okiem? Przecież odległość od Morza Bałtyckiego do Tatr jest olbrzymia, więcej jak pięćset kilometrów! Jaki istnieje związek między nazwą jeziora a legendami Tatr?

4.Jak nazywają się mieszkańcy Tatr, Karpat i Podkarpacia?

5.Czy morski motyw jest uwidoczniony w ludowym stroju górali — mieszkańców regionu Polski?

6.Jakimi słowami opisuje poeta jezioro?

7.Jakie słowa oddają statykę charakterystyczną dla gór i dla tego wiersza?

Вопрос для самостоятельной работы

Proszę odnaleźć w tekście wiersza części mowy, które charakteryzują jezioro.

23

Adam Asnyk “Między nami nic nie było”

Między nami nic nie było!

Żadnych zwierzeń, wyznań żadnych, Nic nas z sobą nie łączyło

Prócz wiosennych marzeń zdradnych;

Prócz tych woni, barw i blasków,

Unoszących się w przestrzeni,

Prócz szumiących śpiewem lasków

I tej świeżej łąk zieleni;

Prócz tych kaskad i potoków,

Zraszających każdy parów,

Prócz girlandy tęcz, obłoków,

Prócz natury słodkich czarów;

Prócz tych wspólnych, jasnych zdrojów, Z których serce zachwyt piło,

Prócz pierwiosnków i powojów

Między nami nic nie było! (5 kwietnia 1870 r.)

Słownik

Girlanda — гирлянда.

Marzenie — мечта.

Pierwiosnek — подснежник.

Powój — вьюнок.

Tęcza — радуга.

Zdradny — предательский.

Zwierzenie — признание.

24

PАБОТА В АУДИТОРИИ

Задания по развитию речи

Tematyka tego wiersza różni sięod poprzednich wierszy — wierszy “tatrzańskiego” cyklu. Proszępokazaćtęróżnicęna przykładzie użytych słów i związków wyrazowych. Kiedy był napisany ten wiersz? Proszę porównać daty napisania tego wiersza z datami napisania “Ulewy”.

Самостоятельная работа

Proszę nauczyć się ten wiersz na pamięć.

ПРОЗА — PROZA

Текст 7

Henryk Sienkiewicz (1846—1916)

Powieściopisarz, nowelista. Studiował na wydziale prawa, potem na filologiczno-historycznym i filozoficzno-historycznym Szkoły Głównej i na Uniwersytecie Warszawskim. Był reporterem w prasie warszawskiej. Jako korespondent pracował parę lat (1876 — 1878) w AmerycePłn.ZmarłwSzwejcarii.Jegoprochyod1924rokuspoczywają w krypcie katedry Św. Jana w Warszawe. Pisał na tematy społecznie aktualne, np., “Szkice węglem”, “Za chlebem”, “Janko Muzykant” i inne. Wielką poczytalność zyskała jego powieść dla młodzieży “W pustyni i puszczy”, a oprócz innych jego historyczny cykl — “Trylogia” („Ogniem i mieczem”, “Potop”, “Pan Wołodyjowski”). Za powieść “Quo vadis” uzyskał w 1905 roku Nagrodę Nobla.

PАБОТА В АУДИТОРИИ

Задания по развитию речи

1. Co możecie powiedzieć o życiu i twórczości Henryka Sienkiewicza.

25

2. Proszę uzupełnić powiedziane wyżej dodatkowymi faktami z życia poety. Proszę wykorzystać materiały Internetu i inne źródła.

Henryk Sienkiewicz “Ogniem i mieczem” (fragmenty)

Rok 1647 był to dziwny rok, w którym rozmaite znaki na niebie i ziemi zwiastowały jakoweś klęski i nadzwyczajne zdarzenia.

Współcześni kronikarze wspominają, iż z wiosny szarańcza w niesłychanej ilości wyroiła się z Dzikich Pól i zniszczyła zasiewy i trawy, co było przypowiednią napadów tatarskich. Latem zdarzyło się wielkie zaćmienie słońca, a wkrótce potem kometa pojawiła się na niebie. W Warszawie widywano też nad miastem mogiłę i krzyż ognisty w obłokach; odprawiano więc posty i dawano jałmużny, gdyż niektórzy twierdzili, że zaraza spadnie na kraj i wygubi rodzaj ludzki. Nareszcie zima nastała tak lekka, że najstarsi ludzie nie pamiętali podobnej. W południowych województwach lody nie popętały wcale wód, które podsycane topniejącym każdego ranka śniegiem wystąpiły z łożysk i pozalewały brzegi. Padały częste deszcze. Step rozmókł i zmienił się w wielkie kałuże, słońce zaś w południe dogrzewało tak mocno, że — dziw nad dziwy! — w województwie bracławskim i na Dzikich Polach zielona ruń okryła stepy i rozłogi już w połowie grudnia. Roje po pasiekach poczęły się burzyć i huczeć, bydło ryczało po zagrodach. Gdy więc tak porządek przyrodzenia zdawał się być wcale odwrócony, wszyscy na Rusi oczekując niezwykłych zdarzeń zwracali niespokojny umysł i oczy szczególniej ku Dzikim Polom, od których łatwiej niźli skądinąd mogło się ukazać niebezpieczeństwo.

Słownik

Dziwny — странный.

Jałmużna — datek, подношение. Jakoweś — jakieś — какие-то. Łożysko — łoże — корыто реки. Niźli — niż — чем.

Popętać — сковать.

Porządek przyrodzenia — установленный порядок в природе.

26

Rozłogi –ползучие побеги.

Ruń — молодые всходы трав.

Skądinąd — skądś — откуда-то.

Wyroić się — народиться.

Zdarzenia — событие.

Zjawisko — явление.

Zwiastować — принести весть.

PАБОТА В АУДИТОРИИ

Задания по развитию речи

1.Dlaczego Henryk Sienkiewicz uważa, że rok 1647 był dziwnym rokiem?

2.Jaki kraj opisuje Henryk Sienkiewicz pod rokiem 1647?

3.Czego zwiastunem była szarańcza?

4.Jakie jeszcze przyrodnicze zjawiska zwiastowały nadchodzące nieszczęścia, wojnę? Gdzie widziano te znamiona?

5.Proszę przypomnić sobie, w jakich jeszcze utworach polskich, a zwłaszcza rosyjskich pisarzy kometa zwiastuje nieszczęście, wojnę? Jaki to był rok w tych utworach?

6.W jakich miastach widziano kometę? Na te dwa ostatnie pytania odpowiedź proszę dać pisemnie.

7.Jak ludzie starali się zapobiec nieszczęściom?

8.Jaka była zima tego roku? Czy taka lekka zima to dobrze, czy

źle?

9.Jak bydło, pszczoły reagowały na klimatyczne zmiany?

Вопросы для самостоятельной работы

1.Jakie mogą być zdarzenia? Proszę stworzyć odpowiednie związki wyrazowe z tym słowem.

2.Proszę określić znaczenie słówa popętać? Proszę stworzyć odpowiednie związki wyrazowe z tym słowem.

3.Przy pomocy słowników proszę określić pole znaczeniowe wyrazów rój, łożysko. Proszę użyć je w zdaniach. Proszę zapisać te zdania.

27

4. W tekście proszę znaleźć wyrazy z naj- . Proszę określić znaczenie tych wyrazów. Proszę użyć je w zdaniach.

Текст 8

Czarownica znad Bełdan. Mazurska legenda

Внимательноспониманиемпрочитайтеданныйтекст. Накарте Польши найдите Мазуры, местность Миколайки, Висуны, озера Снярдвы и Белданы.

Na łęgu mikołajskim mieszkała czarownica. Widywały ją czasem kobiety zbierające jagody i grzyby w lesie.

Miała bardzo długie włosy. Kiedy zaplątała je czasem w sitowiu, przez trzy dni musiała je rozplątywać. Jezioro burzyło się wtedy. Chichot czarownicy słychać było aż w zatoce koło wierzby. Mówili rybacy: “Czarownica myje włosy w Bełdanach”. I nie wypływali na jezioro, nie zarzucali sieci.

Kiedyś jednemu chłopu z Wisun urodziła się dwunasta córka. W Wisunach wszyscy już byli kumotrami, więc wyszedł na drogę, aby zaprosić w kumy pierwszego przechodzącego człowieka.

I oto na ścieżce prowadzącej do jeziora natknął się na czarownicę. Poznał ją po długich włosach. Siedziała na kamieniu i liczyła paciorki. Ominął ją z daleka i na kumę nie poprosił.

Czarownica rozłościła się. Potrząsnęła koralami i zawołała:

—Miałam już dla twojej córki podarunek, ale żeś mnie na kumę nie zaprosił, nie zazna ona szczęścia.

Czarownica dotrzymała słowa. Anna wyrosła na bardzo brzydką, najbrzydszą dziewczynę w Wisunach. Dokuczano jej i wyśmiewano. Nikt nie chciał z nią przebywać, żadna z dziewcząt nie chciała się z nią przyjaźnić.

Zaczęła kryć się przed rówieśnicami. Uciekła do lasu, przysiadła nad strumykiem lub nad jeziorem i długo wpatrywała się w odbicie swojej szkaradnej twarzy.

Powtarzała za innymi.

—Jestem córką czarownicy. Gdzie jest moja matka?

28

Pewnego razu, gdy tak siedziała nad leśnym strumykiem i płakała gorzko nad swoją dolą, ujrzała w wodzie obok odbicia swojej twarzy twarz czarownicy. Usłyszała jej głos: — To prawda, że jesteś bardzo brzydka. Kto spojrzy na ciebie, odwraca się ze wstrętem — przypominasz im mnie. A przecież na mój widok kobiety bledną, a mężczyźni spluwają. Krowom odbieram mleko, rybakom plączę sieci, pijanych wodzę na manowce. Nocą przecieżgam się w puchacza i krążę wokół wsi. Ale tobie nie uczynię nic złego. Nazywają cię córką czarownicy, więc dam ci wiano jak córce. Weź sobie te korale. Przeznaczyłam je dla ciebie, kiedy byłaś jeszcze dzieckiem. Ale i teraz ci posłużą. Włóż je na szyję i spojrzyj do strumienia.

Anna włożyła korale na szyję i spojrzała do strumienia.

—Widzę piękną dziewczynę, patrzy na mnie. A jak cudnie błyszczą jej korale!

—Dotknij tylko korali, a przekonasz się, kto to jest ta piękna dziewczyna.

—Ona także dotknęła korali! Czy to naprawdę jestem ja?

—Ty, ty, moja córko! Kto cię teraz zobaczy, zakocha się w tobie.

—Tylko pamiętaj — nie wolno ci zdjąćkorali. Kiedy je zdejmiesz, staniesz się taką, jaką byłaś, i wszyscy odwrócą się od ciebie. Wracaj do wsi i zażywaj szczęścia.

Kiedy Anna odeszła, czarownica mruknęła do siebie:

—Nie zaznasz ty długo szczęścia i nie przyniesiesz go nikomu. Wraca Anna brzegiem jeziora, zatrzymuje się co krok i zagląda w

zwierciadło wody.

—Wodo, wodo, powiedz mi, czy ja naprawdę jestem piękna? Zobaczyły ją siostry, otaczają kołem.

—Jakie cudne masz włosy! Jakie piękne masz oczy!

Z zazdrością dotykają korali na jej szyi.

—Skąd je masz, Anno? — pytają — Gdzie byłaś? Kto cię tak hojnie obdarował?

Anna uśmiecha się, nie chowa do nich urazy, ale pomna przestrogi czarownicy nie chce zdjąć korali ze swojej szyi.

—Byłam w lesie nad strumykiem, tam gdzie rośnie jarzębina, jarzębinie się skłoniłam, o korale poprosiłam.

29

Biegną dziewczęta do lasu, szukają strumyka i jarzębiny. Jest strumyk, jest i jarzębina. Zrywają jarzębinę, czerwone jagody nanizują na nitkę, jarzębinowe korale zawieszają na szyi.

Piękna jest jarzębina, piękne są korale jarzębinowe, ale korale na szyi Anny są o wiele piękniejsze. Piękne są dziewczęta w Wisunach, splatają długie warkocze, ale najpiękniejsza z nich jest Anna. Jej włosy błyszczą jak złoto, jej oczy są głębokie jak jezioro, jej usta jak korale jarzębiny.

Siedzi Anna na ławeczce przed domem, dziewczęta otaczają ją kołem.

— Anna to czy nie Anna?

Schodzą się chłopcy, patrzą na Annę i wzdychają. Odchodzą smutni, śnią o Annie i budzą się z radością, że ją znowu zobaczą. W czasie połowu nad jeziorem zamyślają się nagle, spoglądają z tęsknotą na brzeg.

Na brzegu siedzi Anna, rozplata długie włosy, uśmiecha się i zamyśla na długo.

W południe przychodzi czarownica, siada obok Anny nad brzegiem jeziora, zaplata jej włosy i przestrzega:

—Nie wolno ci się zakochać, moja córko. Żal mi cię, ale inaczej być nie może.

—A jeśli się zakocham? — pyta Anna i myśli o pięknym Eryku, który kiedyś, gdy była jeszcze brzydka, poprosił ją do tańca. On jeden nie dokuczał jej wtedy i nie mijał.

—Zgubisz jego i siebie — odpowiada czarownica.

Chodzi Eryk za Anną, zagląda jej w oczy i prosi:

—Zostań moją żoną, Anno, a uczynię wszystko, czego zechcesz. Biegnie Anna do czarownicy i pyta:

—Co mam uczynić? Żal mi go, był zawsze dla mnie dobry. Zlituj się nad nim, nade mną, poradź.

Zamyśliłasięczarownica,zajrzaładoczarodziejskiegozwierciadła.

—Jeśli ci przyniesie najpiękniejsząmuszlęz jeziora bełdańskiego, możesz zostać jego żoną.

Wraca Anna przez las, zrywa kwiaty leśne i wpina we włosy. Ptaki śpiewają, wiewiórki skaczą z drzewa na drzewo, ale Annie nie wesoło. A jeśli nie uda się Erykowi zdobyć muszli?

30