Отыз бірінші қарасөзі

Естілген сөзді ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі – көкірек көзі байлаулы берік болмақ керек; екінші – сол нәрсені көргенде, я естігенде ғибрәтләну керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; үшінші – сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек: төртінші – ой кеселді нәрселерден қашық болу керек. Егер ой кеселдері: уайымсыздық, салғырттық, ойыншы-күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе – күллі ақыл мен ғылымды тоздыратуғын нәрселер.

ІV Сұрақ - жауап: - Қане, кім айтады, «Отыз бірінші» қарасөзінде ақын не нәрсені тілге тиек еткен? - Есте сақтаудың, ұмытпаудың 4 түрлі себебі қандай? 1. – сену керек; 2. – үлгі алу керек; 3. – бірнеше рет қайталап отыру керек; 4. – ой кеселді нәрселерден аулақ болу керек; Ой кеселдері: уайымсыздық, салғырттық,, ойыншы-күлкішілдік, қайғыға салыну, қызығу (құмарлану).

V Сөздікпен жұмыс: (дәптерге, тақтаға жазу) Ғибратләну (араб) – үлгілі, өнегелі. «Жақсылық көрсең ғибрәтлі, Оны ойға жисаңыз». Уайымсыздық – еш нәрсеге алаңдамаушылық. Салғырттық – әр нәрсеге жай, салақ қараушылық. VІ Топпен жұмыс: әр топтан бір оқушы мазмұндап шығады. 1-топ: «Отыз бірінші» сөз. Естілген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі - көкірегі байлаулы берік болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибрәтлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек; 2-топ: - төртінші - ой кеселді нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек. Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық, ойыншы - күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе - күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын нәрселер. VІІ Сабақты бекіту:

1. Асыл сөздің жалғасын тап. Жұмысы жоқтық Тамағы тоқтық... (Аздырар адам баласын) Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті... (Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек) Тағы сене бастаймын, Күнде алдағыш қуларға... (Есім шығып қашпаймын, Мен ішпеген у бар ма?!) Баламды медресеге біл деп бердім... (Қызмет қылсын, шен алсын деп бермедім) Талап, еңбек, терең ой... ( Қанағат, рахым, ойлап қой, Бес асыл іс, көнсеңіз) 2. Мәтіндік тапсырма. 1-топқа: Естілген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: ----------------------------------------------------------- болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ---------------------------- керек, көңілденіп, тұшынып, -------------------------------------------- керек;

2-топқа: үшінші — сол нәрсені ішінен ------------------------------------------------------- көңілге бекіту керек; төртінші - ------------------------------------------ --------------------- керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек. Ой кеселдері: --------------------------------------- секілді. Бұл төрт нәрсе - --------------------- мен ------------------------ тоздыратұғын нәрселер.

3. Ой – қозғау сәті. (сұрақ – жауап бойынша) 1. Бұл қара сөздің идеясы қандай? Естіген нәрсені ұмытпаудың, есте сақтаудың жолдарына тоқталған. 2. Бұл шығарманың бас кейіпкері бар ма? Иә, бар. 3. Егер болса, ол кім? Абай. Жеке өз аузынан айтылған пікір. Осындайда кейіпкер ойы мен автор ойының бір жерден шығып отыратынын байқау қиын емес. 4. Абайдың қарасөзі кімнің ойын білдіреді? Абайдың әр қара сөзі жалпы халықтың, қалың жұртшылықтың ойын білдіріп, үлкен ғибратты түйін жасайды. 5. Абай бар асыл ойын кімге арнады? Абай бар асыл ойын замана жастарына, келер ұрпаққа арнады. Оның шығармашылық қызметінің негізгі мұраты – адам тәрбиесі.

VІІІ Сабақты қорытындылау: Абай – ұлы ақын, ғалым, философ, көркем әдебиеттің темірқазығы. Абай насихаты – ынтымақшыл, арлы, адал, еңбекқор, иманды, талапты, үлкен жүректі кісі болу. Абай «Жиырма тоғызыншы» қарасөзі арқылы кез келген нәрсені сол қалпында қабылдай бермей, сын көзбен қарауға, өзіңе керекті нәрсені танып, талғап ала білуге шақырады. Абайдың өз сөзімен айтсақ: Терең ойдың түбінде теңізі бар, Тесіле көп қараса, көңіл ұғар. ІХ Бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.

Х Үй тапсырмасы:

1. «Абай қарасөзін оқығаннан кейінгі түйген ойым» эссе жазу.

2. «Отыз бірінші» қарасөзін жаттау.

Тексерілді:

Күні: 05.10.2016

Пәні: Абайтану

Сыныбы: 11-сынып

Сабақтың тақырыбы: Осы мен өзім – қазақпын

Сабақтың мақсаты:

1. Білімділік: оқушыларға Абайдың қара сөздері, тоғызыншы қара сөз жайлы толық түрде мәлімет бере отырып, олардың ой-пікірін қалыптастыру;

2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу;

3. Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: лекция сабақ.

Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.

Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер, «Қарасөздер» жинағы.

Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу.

Сабақтың барысы:

І Ұйымдастыру кезеңі:

1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;

2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;

3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;

4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;

5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.

ІІ Үй тапсырмасын сұрау:

1. «Абай қарасөзін оқығаннан кейінгі түйген ойым» эссе жазу.

2. «Отыз бірінші» қарасөзін жаттау.

Сұрақтар қою арқылы өткен сабақты сұраймын.

1. Бұл қара сөздің идеясы қандай? Естіген нәрсені ұмытпаудың, есте сақтаудың жолдарына тоқталған. 2. Бұл шығарманың бас кейіпкері бар ма? Иә, бар. 3. Егер болса, ол кім? Абай. Жеке өз аузынан айтылған пікір. Осындайда кейіпкер ойы мен автор ойының бір жерден шығып отыратынын байқау қиын емес. 4. Абайдың қарасөзі кімнің ойын білдіреді? Абайдың әр қара сөзі жалпы халықтың, қалың жұртшылықтың ойын білдіріп, үлкен ғибратты түйін жасайды. 5. Абай бар асыл ойын кімге арнады? Абай бар асыл ойын замана жастарына, келер ұрпаққа арнады. Оның шығармашылық қызметінің негізгі мұраты – адам тәрбиесі.

ІІІ Жаңа сабақты түсіндіру:

Осы мен өзім қазақпын

Бүгінгі жаңа сабақта оқушыларға Абайдың қара сөздері, тоғызыншы қара сөзі жайлы түсіндіремін. Абайдың бұл қара сөзі 1892 жылы жазылған.

Халқының өткеніне қиналған, қазіргісіне күмәнданған, алайда келешегінен үміттеніп, «шиыршық атып толғанған» Абай: «Осы мен өзім – қазақпын. Қазақты жақсы көрем бе, жек көрем бе? Егер жақсы көрсем, қылықтарын қостасам керек еді... Ондайым жоқ. Егер жек керсем, сөйлеспес ем, мәжілістес, сырлас, кеңестес болмасам керек еді, тобына бармай, «не қылды, не болды?» демей жата беру керек еді... бұлардың бәрі де жоқ... Мен өзім тірі болсам да анық тірі емеспін... Сыртым сау болса да ішім өліп қалыпты. Ашулансам, ызалана алмаймын. Күлсем, қуана алмаймын...» деп, халқының қамын ойлап қиналады, қапаланады, халқының мінін, кемістігін көрсетіп, бетіне баса сынайды. «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым, Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың. Жақсы менен жаманды айырмадың. Бірі қан, бірі май боп енді екі ұртың» деп бір жағынан қатты қиналса, екінші жағынан «Дүниеде еш нәрседе баян жоқ екені рас, жамандық та қайдан баяндап қалады дейсің? Қары қалың қатты қыстың артынан көгі қалың, көлі мол жақсы жаз келмеуші ме еді?» деп, үміттенеді.