V Үйге тапсырма:

1. Ақынның шеберлік тәсілдері, даралық ерекшеліктері туралы түсінік.

2. Реферат жазу.

VІ Бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.

Күні: 22.04.2015

Пәні: Абайтану

Сыныбы: 11-сынып

Сабақтың тақырыбы: Абай мектебінің қалыптасқан дәстүрі, жаңашылдығы, прогрессивті мақсат-мүддесі

Сабақтың мақсаты:

1. Білімділік: оқушыларға Абай мектебінің қалыптасқан дәстүрі, жаңашылдығы, прогрессивті мақсат-мүддесі жайлы толық түрде мәлімет бере отырып, олардың ой-пікірін қалыптастыру.

2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу.

3. Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас сабақ.

Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.

Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.

Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу..

Сабақтың типтері: ұйымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сұрау, жаңа сабақты түсіндіру, бекіту, бағалау, қорытындылау,

Сабақтың барысы:

І Ұйымдастыру кезеңі:

1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;

2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;

3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;

4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;

5. Cабақтың мақсатымен таныстыру;

ІІ Үй тапсырмасын сұрау:

1. Ақынның шеберлік тәсілдері, даралық ерекшеліктері туралы түсінік.

2. Реферат жазу.

ІІІ Жаңа сабақты түсіндіру:

Абай мектебінің қалыптасқан дәстүрі, жаңашылдығы, прогрессивті мақсат-мүддесі

Абай мектебі деген ұғымды екі мағынада алып қарастыру бар. Бірі – кең мағына, яғни Абайдан кейінгі қазақ поэзиясы өкілдерінің дені ақынның әдебиеттегі дәстүрін ұстанушылар, демек поэзия жолындағы шәкірттері. Екінші – мектеп ұғымы тар, әрі нақты мағынада. Бұл тұрғыдан келгенде Абаймен күнделікті қарым-қатынаста болған, ақынның алдын көріп, тәрбиесін алған ақын шәкірттерге қатысты айтылады. Жалпы «Абайдың ақындық мектебі» концепциясына қатысты 1950 жылдардағы даудың негізгі себебінде саяси астар жатқанмен, әдеби айтыстың өршіп кетуінің екінші бір себебі «Абайдың ақындық мектебі» деген ұғымға қай тұрғыда келу керектігінің нақты межесі анықталмағандығында да жатыр. Дәлірек айтқанда әлгі кең мағына мен тар мағынада қарастырудың ара жігі сақталмай, араласып кетті. Тағы бір әсер еткен фактор «ақындық мектеп» деген батыс пен орыстың әдебиетіндегі ұғымды Абай мен оның айналасындағы ақын шәкірттерге қатысты қоданудан барып туындағанын да ескерте кету керек.

Әдебиеттану ғылымында әдеби мектеп ұғымы жалпы мағынада алынып, оның аясында ағым, бағыт, ұйым, топ, бірлестік категориялары да қарастырылады. Орыс зерттеушісі В.И.Кулешов «бағыт», «ағым», «мектеп» ұғымдарын біртектес ұғым ретінде қарайды. Ағым-бағыт пен мектеп бір ұғымның аясында немесе синонимдік қатарда қоланыла беретіні тағы бар. Абайдың айналасына шәкірт жинауы әлемдік әдебиеттану үрдісінде табиғаты жағынан әдеби топ, үйірмелерге жақын. Әдебиеті әлі де ауызша үлгідегі Абай заманындағы ақын маңына шоғырланған әдебиет өкілдері белгілі бір ағымның тууына себепкер болды деп нақты айту қиын. Бұл тұрғыда М.Әуезов былай деген: «Әрине, қазақ әдебиеті сол күнде баспа жүзіне шығып, сол күнде оқушы тауып отырарлық жайға жетсе, Абай айналасынан, Абай мектебінен шыққан ақындар түгелімен Абайдың ізін баса шыққан үлкен әдебиет ағымын көрсеткен болар еді»

Абайдың ақындық мектебі. Мұхтар Әуезов зерттеу еңбектерімен де, көркем шығармадағы бейнелерін суреттеп жеткізуімен де Абайдың шәкірттерін танудың жолдарын қарастырды. Бірақ мұндай танымдық кезқарасты тұрақтандыруға жасаған әрекеттері қатты сынға ұшырады. 1953 ж. қаңтар айында «Правда» газетіңде «Сынау орнына мадақтау» деген мақаланың жарық көруі Әуезовті «Менің қателерім жайында» деп аталатын түсініктеме хатын жазуға итермеледі. Бұл хатта ол әдеби беталысы мен Абайдын ақын шәкірттеріне қатысты мынадай еріксіз мойындауларға барды: «...бірінші Кенесары Қасымов қозғалысына байланысты мәселеде, екіншісі Абай мектебі дейтін мәселеде және үшінші осы аталғандарга жалғас патриархалдық-феодалдық салт-сананың кейбір адамдарын дәріптеу меселесінде... Абайдың ақындық мектебі бар деген өзімнің көптен келе жатқан, кейін анықталған аса бір теріс түсініктерім бойын­ша, «Абай» романына жалғастыра «Ақын аға» деген кітап жаздым. Осы кітапта романның жағымды адамының бірі етіп, Көкбай деген реакцияшыл кертартпа ақынды бейнеледім. Осы айтылғандарға байланысты «Абай мектебі» дейтұғын мәселе жөніндегі өз (кателерімнің тамырын ашу кажет деп білемін» (папка №464, 3-5-беттер). Сейтіп «Правда» газетіндегі макаланың жарға жығарынан қауіптенген жазушы өзінің өмір бойы зерттеуі нәтижесінде тапқан танымдары мен кейбір туындыларынан бас тартуға дейін барды. 40-жылдардың аяғы мен 50-жылдардың басындағы теріс саясат Көкбайды ескішіл, молда, Тұрағулды байшыл, алашордашыл десе, Әріп, Әсет тағы басқаларын айыптар міндері дайын тұрды. Ал Мұхтар Әуезов бұл кезде Абай шәкірттерінің әдебиет тарихынан алар орнына қарап, олардың өзіндік ерекшеліктерін айқындарлық пікір калыптастырған еді. «Шәкірт» деген сөз аталған жерде «ұстаз» де­ген сөздің тұратынын, олай болса, аға акындар мен іні акындардың буыны құралатынын айтты. Аға ақын Абайдын беталыс-бағыты, стилі, идеясы, өз халқының әдебиетіне енгізген жаңалықтары ұстаз боларлық дәрежеге көтерілгенін, таланты да, ағартушылық, елеуметтіқ көркемдік масштабтағы деңгейі де жоғары екенін, қай жағынан алып кара­ғанда да, ол шәкірт ақындарга аға боларлық тұлғалық бітімін дәлелдеді. Абайдың айналасындағы ақындарды ауызға алғанда, алдымен Кекбай есімі бұрынырақ түседі. Тағы бір ауыз толтыра айтатын шәкірттің бірі Шәкәрім болса, оның шығармаларын талдаудың, сол кездің бағасы өлшемімен атын атаудың өзі жақсылыққа апармайтын. Мұсылманшылықты біршама жақсы оқыған Көкбай әншіліктің, ақындықтың жолына түсіп кетеді. Оны Абайға жақын еткен де осы өнері. Шәкірттер арасында ол суырып салып айтқыштығымен де ерекшеленді. Абайдың сенім артқаны сонша, өзінің алғашқы жазған өлендерін де соның атынан жазды. Ұстазы дуниеден қайтқаннан кейін ғана, Көкбай ауылда медресе ашып, бала оқытуға ауысады. Абай өмірін толықтыратын деректердің көпшілігін Мұхтар Әуезов осы Көкбайдан алған-ды. Бұдан сон ұлы суреткер Абай мектебіне жататын ақындардан Ақылбай мен Мағауияны ерекше бөліп атады.

ІV Сабақты бекіту:

1. Абай мектебінің қалыптастырған дәстүрі.

2. Жаңашылдығы мен прогрессивті мақсат-мүддесі не?

3. Абай мектебінің шәкірттері.