Қорытынды

Циклдар бір құлдыраудың (дағдарыс) басынын екінші құлдырау басына дейінгі кақыт интервалын анықтайды. Экономика ғылымында экономикалық циклдардың интегралды теориясы болмайды. Әртүрлі мектептердің экономистері циклділіктің әртүрлі себебтеріне көңіл қояды. Мысалы, циклділікті сыртқы факторларымен (экстерналды) байланыстыратын теориялар себептерінің ішінен соғыс, төңкеріс, бағалы ресурстардың ірі кен орнын табуды, технологияны өзгертетін жаңалық ашуды және өнер табысын атап өтеді. Циклділіктің себебтерін экономика үшін ішкі мән-жайлардан деп білетін тұжырымаларды: негізгі капиталдың ұсталу мерзімі секілді, ақша массасының тұрақсыз мөлшері, инвестициялар, жинақтау, тұтыну, мемлекеттің экономикалық саясаттағы өзгерісі секілді факторлар бөліп шығады. Инфляцияға қарсы саясат деген бұл инфляцияны төмендетуге бағытталған мемлекеттік реттеу құралдарының жиынтығы. XX ғ. 60 жылдарынан бастап бағаны тікелей және жанама түрде реттеу мақсатымен барлық экономикаға ортақ шаралар қолданыла бастады.

Жұмыссыздық – бұл еңбек ұсынысының еңбекке деген сұраныстан артып кетуі; еңбекке жарамды халықтың жұмыс таба алмауы немесе жұмыспен қамтылмауы. Еңбек нарығында тепе-теңдік орын алғанда экономикада толық жұмысбастылық қалыптасады. Бірақ ақпараттың жетілмегендігінен еңбекке қабілетті халықтың белгілі бір бөлігі жұмыс таппай қалады.

Әдебиеттер

1. Әубәкіров Я, Нәрібаев Қ және т.б Экономикалық теория негіздері. Оқулық, Алматы. «Санат», 1998 – 479 бет

2. Әубәкіров Ж. Ә, Байжұманов Б.Б, Жақыпова Ф. И, Табеев Т.П. Экономикалық теория. Оқу құралы. Алматы: Қазақ университеті 1999– 280 бет

3. М.Ы.Жүкібай «Экономикалық теория». Оқу құралы, Астана 2009 ж.

4. Ким П. Г, Капекова Г. А. Экономическая теория. Оқу құралы. Алматы. 2001

5. Крымова В. Экономикалық теория. Кестелі оқу құралы. Алматы, Аркаим 2003 ж. 117бет

6. Макконнелл К.Р, Брю С. Экономикс. 2 томдық. Таллин. 1995 ж.

7. Шеденов Ө.Қ, Сағындықов Е.Н, Жүнісов Б.А және т.б. Жалпы экономикалық теория. Ақтөбе «А - Полиграфия» 2004 - 453 бет

Тақырып бойынша талқылау сұрақтары:

1. Циклдың мәні, оған әсер ететін факторлар

2. Экономикалық цикл фазалары, типтері

3. Экономикалық өсуге техникалық прогресстің әсерін талдаңыз

4. Инфляцияның пайда болу себептері, түрлері

5. Инфляция мен күресудің мемлекеттік бағдарламасы .

6. Инфляцияны болдырмаудың негізгі әдістері

7. Жұмыс күші, жұмыссыздық көрсеткіштері

8. Жұмыссыздықтың түрлері

9. Жұмыссыздықтың зардаптары

10. Жұмыссыздарға жәрдемдердің активті және пасивті бағдарламалары

11. Филлипс қисық сызығы

12. Оукен заңының маңызы

Осөж және сөж тапсырмалары:

1. Экономикалық өрлеу түрлері (интенсивтік,экстенсивтік)

2. Экономикалық өрлеу қарқынын мәселелері.

3. Қазақстан Республикасында экономикалық өсуге жетудегі міндеттер.

4. Қазақстандағы инфляция мен жұмыссыздық мәселелері.

Тақырып бойынша тест тапсырмалары:

1. Экономикадағы кезеңдік (циклдық) ауытқуларға әсер ететін сыртқы факторлардың қатарына не жатпайды:

A) Саяси оқиғалар.

B) Соғыс.

C) Халық санының өсуі.

D) Технологиялық өзгерістер.

E) Монетарлық саясат.

2. Экономикадағы кезеңдік (циклдық) ауытқуларға әсер ететін ішкі факторлардың қатарына не жатпайды:

A) Тұтыну.

B) Инвестициялау.

C) Соғыс.

D) Үкіметтің қызметі.

E) Кәсіпорын қызметі.

3. Экономикалық кезеңнің (цикл) фазалары:

A) Дағдарыс, тоқырау, жандану, өрлеу.

B) Тұтыну, өрлеу, кәсіпорынның жабылуы.

C) Экономикалық құлдырау.

D) Кәсіпорындардың саясаты.

E) Мемлекеттік шаралар түрлері.

4. Ұшқыр инфляция (гиперинфляция) кезінде:

A) Бағаның өсуі жылына 10–20 процентке дейін.

B) Бағаның өсуі жылына 100 проценттен асады.

C) Баға өзгермейді.

D) Бағаның өсуі жылына 5-10 процентке дейін.

E) Баға ауытқымалы.

5. Жұмыссыздық пен инфляция арасындағы байланыс бұл:

A) Лоренц қисық сызығы.

B) Филлипс қисық сызығы.

C) Энгель қисық сызығы.

D) Жеке сұраным сызығы.

E) Ұсыным қисық сызығы.

6. Жұмыссыздық - бұл:

A) Еңбекке қабілеті жоқ адамдардың жұмыс істемеуі.

B) Жұмыс істейтін жұмысшылар саны.

C) Студенттер мен мектеп оқушылары.

D) Еңбекке қабілетті адамдардың жұмыс істемеуі.

E) Шет елдік азаматтардың жұмысқа орналаспауы.

7. Толық жұмысбастылық ұғымы қандай жұмыссыздықтың болмауымен байланысады:

A) Уақытша.

B) Кезеңдік.

C) Құрылымдық.

D) Апталық.

E) Жаппай.

8. Экономикалық құлдырау кезінде пайда болатын жұмыссыздық түрін көрсетіңіз:

A) Уақытша.

B) Кезеңдік.

C) Құрылымдық.

D) Апталық.

E) Жаппай.

9. Қазақстан Республикасындағы өтпелі кезеңдегі инфляция себептеріне төмендегілердің қайсысын жатқызуға болады:

A) Ұлттық экономикада өндірістің терең құлдырауынан болған тауар тапшылығы.

B) Өндірілген өнімдерге энергетиканың, еңбектің аз мөлшерде жұмсалуы.

C) Мемлекеттегі фискалды саясаттың ықпалы.

D) Тауар бағасының тұрақтылығы.

E) Ақшаға деген тапшылық.

10. Экономикалық өсу – бұл:

A) Кәсіпорын өндірісінің тұрақтылығы.

B) Макрокөрсеткіштер тұрақтылығы.

C) Ақша және қаржы нарығының өсуі.

D) Ұлттық өнімнің сандық көбеюі және сапалық тұрғыда жетілуі.

E) Капиталдың экономикада шоғырлануы.

13-тақырып