Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Магистерская диссертация.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
08.11.2026
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

Uchinchi bob bo’yicha xulosalar

  1. O‘zbekiston sharoitida innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha choralar ishlab chiqishda ishlanmalarni uzatish va tijoratlashtirish xarajatlarini moliyalashtirishga alohida e’tibor berish lozim. Davlat-xususiy sheriklik orqali startaplarni dastlabki bosqichda qo‘llab-quvvatlash, ularni xorijiy investorlar va hamkorlar bilan bog‘lash hamda bozorga kirish imkoniyatlarini kengaytirish mumkin. Bunda moliyalashtirishdan tashqari, huquqiy himoya va loyiha boshqaruvi bo‘yicha maslahat xizmatlari ham zarur.

  2. Kichik biznesni tartibga solishning asosiy vazifasi barqaror huquqiy va institutsional muhitni yaratish, tadbirkorlar huquqlarini himoya qilish va faoliyat uchun tushunarli qoidalarni ta’minlashdan iborat. Shu bilan birga, moliyalashtirishning innovatsion usullarini rivojlantirish soliq tizimi, kredit bozori va boshqa moliyaviy instrumentlardan samarali foydalanish bilan birgalikda olib borilishi kerak. Ana shunda davlat siyosati korxonalarning mustaqil moliyaviy salohiyatini kuchaytirishga xizmat qiladi.

  3. Ichki va tashqi moliyalashtirish vositalarini mos ravishda qo‘llash kichik biznesning rivojlanish imkoniyatlarini oshiradi. Imtiyozli muddat, kafillik yoki subsidiya korxonaning pul oqimiga mos tarzda tashkil etilsa, moliyaviy bosim kamayadi va investitsiya loyihalarining amalga oshish ehtimoli ortadi. Ushbu instrumentlardan foydalanish korxona holati va kreditni qaytarish salohiyati bilan bog‘liq mezonlarga asoslanishi lozim.

  4. Kichik biznesni moliyalashtirish va davlat ko‘magining innovatsion mexanizmlari asosida 2030-yilgacha mahsulot ishlab chiqarish hajmi uchun prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilishi mumkin. Bunday prognozlar resurslarni rejalashtirish, ustuvor yo‘nalishlarni ajratish va moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni bosqichma-bosqich tashkil etishda foydalaniladi. Natija korxonalar investitsion faolligi, eksport salohiyati va bandlik dinamikasini yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlar bilan bog‘liq.

XULOSA

Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni moliyalashtirishning innovatsion usullarini takomillashtirishga bag‘ishlangan tadqiqot natijalari asosida quyidagi asosiy xulosalar shakllantirildi:

  1. Davlat tomonidan tartibga solishning samaradorligi kichik biznes uchun barqaror huquqiy muhitni yaratish va moliyalashtirishga kirishni yaxshilash orqali namoyon bo‘ladi. Innovatsion moliyalashtirish vositalarini rivojlantirishda soliq tizimi, moliya bozori hamda kredit institutlari bir-birini to‘ldirishi lozim. Bunday yondashuv korxonalarga uzoq muddatli reja tuzish va moliyaviy resurslardan maqsadli foydalanish imkonini beradi.

  2. Kichik biznesni moliyalashtirishda ichki resurslar, bank krediti va muqobil instrumentlarni birgalikda qo‘llash moliyaviy imkoniyatlarni kengaytiradi. Kafillik, subsidiyalash va imtiyozli muddatlar korxonalarning mavjud cheklovlarini yumshatishi mumkin, biroq ularni tanlashda korxonaning pul oqimi va real ehtiyoji asosiy mezon bo‘lishi kerak.

  3. Innovatsion faoliyatning rivojlanishi uchun moliyaviy mahsulotlar haqidagi axborotni tizimlashtirish, loyihalarni ekspertizadan o‘tkazish, intellektual ishlanmalar qiymatini baholash va texnologiyalarni tijoratlashtirish bo‘yicha mutaxassislar tayyorlash zarur. Ushbu yo‘nalishlar innovatsion g‘oyani bozor mahsulotiga aylantirish jarayonida moliyaviy va institutsional tayanch yaratadi.

  4. Aylanma mablag‘larni to‘ldirish uchun ajratiladigan kreditning 50 foizigacha, lekin 10 mlrd so‘mdan oshmagan qismiga kafillik berish mexanizmi garov ta’minoti yetishmaydigan kichik biznes uchun kredit olish imkoniyatini kengaytirishi mumkin. Kafillik bankning ehtimoliy yo‘qotishlarini qisman qoplaydi va kreditni baholash jarayonida riskning bir qismini boshqa institut bilan taqsimlashga sharoit yaratadi.

  5. Faktoringni amaliyotga kengroq joriy etish debitorlik qarzlarini tezroq pul mablag‘iga aylantirish orqali kichik biznesning likvidligini yaxshilashi mumkin. Mazkur vosita garovga asoslangan kreditdan farqli ravishda, to‘lov talabining sifati va xaridorning to‘lov qobiliyatiga tayanadi. Shu sababli u aylanma kapital taqchilligini kamaytirish va ishlab chiqarish jarayonining uzluksizligini qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi.

  6. Kompensatsiya to‘lovlarini “2+3” tamoyili bo‘yicha tashkil etish kredit xarajatlarini bosqichma-bosqich qoplashni ko‘zda tutadi. Dastlabki ikki yilda qo‘llanadigan ko‘mak korxonaning loyiha boshlanishidagi moliyaviy bosimini kamaytirishi, keyingi uch yilda esa belgilangan tushum shartlari bajarilganda davom ettirilishi mumkin. Bunday mexanizmni joriy etishda shartlar, monitoring va to‘lovlarni hisoblash tartibi aniq belgilanishi zarur.

  7. Xorijiy tajriba kichik biznesni moliyalashtirish usullarini takomillashtirishda milliy sharoitga mos tanlovni talab qiladi. Germaniya va Fransiyada qo‘llanadigan bonifikatsiya mexanizmlari, Bangladeshdagi Gramin banki tajribasi va Rossiyadagi yirik davlat banklari orqali kreditlash amaliyoti qiyosiy o‘rganilishi mumkin. Ushbu modellardan foydalanishda huquqiy muhit, moliyaviy infratuzilma va tadbirkorlarning ehtiyojlarini hisobga olish lozim.

  8. Startaplar va innovatsion subyektlarni qo‘llab-quvvatlashda ishlanma transferi va tijoratlashtirish xarajatlarini moliyalashtirish alohida ahamiyatga ega. Davlat-xususiy sheriklik mexanizmi xususiy investorlar, ilmiy muassasalar va davlat dasturlari o‘rtasidagi hamkorlikni yo‘lga qo‘yishga xizmat qilishi mumkin. Dastlabki bosqichda startaplarga nafaqat kapital, balki bozorga chiqish, xorijiy hamkorlar topish va biznes modelini rivojlantirish bo‘yicha ko‘mak ham zarur.

  9. Xorijiy amaliyotdan milliy tizimda foydalanishning istiqbolli yo‘nalishlari sifatida Germaniya va Fransiyaning bonifikatsiya asosidagi kreditlash yondashuvlari, Bangladesh Gramin banki filiallarining resurslarni jalb etish va kredit berishdagi mustaqilligi hamda Rossiyaning davlat banklari orqali kichik biznesni moliyalashtirish amaliyoti ko‘rib chiqilgan. Ushbu yondashuvlarni moslashtirish uchun ularning natijalari va joriy etish shartlarini O‘zbekiston moliya tizimi bilan qiyoslash lozim.

  10. Innovatsion moliyalashtirish vositalarini keng qo‘llash va ularni 2030-yilgacha ishlab chiqarish prognozlari bilan bog‘lash moliyaviy yordamni strategik rejalashtirish imkonini beradi. Bunday yondashuv moliya manbalarini diversifikatsiya qilish, ishlab chiqarishning barqaror o‘sishi, eksport imkoniyatlari va bandlikni qo‘llab-quvvatlashga xizmat qilishi kutiladi.

Umuman olganda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni moliyalashtirish bo‘yicha taklif etilgan yondashuvlar korxonalarning moliyaviy resurslarga kirishini kengaytirish, pul oqimlarini barqarorlashtirish va innovatsion loyihalarni amalga oshirish imkoniyatlarini oshirishga qaratilgan. Ularning real samarasi amaliyotga joriy etish sifati, moliyalashtirish shartlarining mosligi va natijalarni muntazam baholash tizimiga bog‘liq.

1 Prableen Bajpai, Which Companies Spend the Most in Research and Development (R&D)?, JUN 22, 2024. - https://www.nasdaq.com/articles/which-companies-spend-the-most-in-research-and-development-rd-2023-06-21

2 https://lex.uz/docs/

3 https://lex.uz/docs/

4 https://lex.uz/docs/

5 https://lex.uz/docs/

6 https://lex.uz/docs/

7 Arizala F., Cavallo E. «Financial Development and TFP Growth: Cross-Country and Industry-Level Evidency» Inter- American Development Bank, June 2009. – 36r; Becker H.P. Investition und Finanzierung. Hochschule Mainz, Deutschland. 2018 – 369 S; Hahn Ch. Finanzierung von Start-up-Unternehmen. Berlin, Deutschland.Berlin im Sommer 2018.-304 S; Hicks N. Economic Growth and Human Resources / Word Bank Staff Working Paper no. 408. – Washington, D.C., 1980. – 47r; Hoff K., Stiglitz J.E. Modern Economic Theory and Development. //Frontiers of development Economics. Oxford University Press. 2000. – 536r; Hyeok J, Robert M. Townsend «Discovering the Sources of TFP Growth: Occupational Choice and Financial Deepening», August 2004. 64r.

8 Азгальдов Г.Г., Костин А.В. К вопросу о термине «инновaция». – В кн.: Труды лаборатории В.Н.Лившица.

М.: Изд-ие ЦЭМИ РАН, 2009-29-33с; Барышева А.В. и др. Инновaции: учебное пособие. – М.: 2007. – 382 с; Дынкина А. Контуры инновaционного развития мировой экономики: прогноз на 2000-2015 гг. – М.: Наука, 2000–142с; Иванов В.В. Нaциональные инновaционные системы: опыт формирования и перспективы развития // Инновaции, № 4, 2002; Казанков В.М. Исследование динамики и тенденций развития инновaционной деятельности в части использования изобретений. – М.: ИНИЦ, 2001, 15 с; Кравченко Н.А. К проблеме измерения и оценки нaциональных инновaционных систем. ЭКО, №1, Новосибирск, 2010; Кузнецова И. и др. Методология и практика статистического измерения инновatsiонной деятельности в экономике России: современные тенденции. //Вопросы статистики, №5, 2008. – с.35-45; Фатькина Л.П. и др. Финансово-кредитный механизм стимулирования инновaционной деятельности / Учебное пособие. - М.: ИНИЦ, 2006, 61 с; Шленов Ю.В. Планирование и финансирование научно-предпринимательской деятельности высшей школы. – СПб.: Изд., 1995.-67-71с.

9 Абдираимов И., Муминов Р. Малый иновaционный бизнес: факторы устойчивого развития / Экономический вестник Узбекистана, 2000, № 4. – 21- 26с; Абдувалиев А.А. Курс стратегического развития – эффективная инновaционная политика. //Материалы Форума экономистов Узбекистана «Макроэкономические и региональные аспекты моделирования устойчивого экономического роста», ИПМИ, ПРООН. – Т.: InfoCOM.uz, 2018.– 196 c. (c.18-20); Кадыров А., Ахмедиева А., Алимова Н. Формирование нaциональных инновaционных систем.//Рынок, деньги и кредит, Т., №4(179), 2012. – с.65-69; Кучкаров А., Джумаев З., Муминов Дж., Парпиев О., Мухитдинова Н. Нaциональная инновaционная система Узбекистана: оценка потенциала и результативности./Проект ПРООН: «Поддержка в сфере инновaционной политики и трансфера технологий», Ташкент, 2018 (www.undp.uz, www.inno.uz, www.ifmr.uz); Мишенькова О.В., Каримов М.М. Инвестиционное обеспечение в активизaции инновaционных факторов развития экономики Узбекистана.//Материалы Форума экономистов Узбекистана «Макроэкономические и региональные аспекты моделирования устойчивого экономического роста», ИПМИ, ПРООН. – Т.: InfoCOM.uz, 2011. – 196 c. (3-10 c.); Муродов Ч. и др. Инновaционное обеспечение аграрного сектора Узбекистана. //Материалы Форума экономистов Узбекистана «Макроэкономические и региональные аспекты моделирования устойчивого экономического роста», ИПМИ, ПРООН. -Т.: InfoCOM.uz, 2011.-196 c. (c.103-110); Вахабов А.В.и др. Модели управления научно-инновaционной деятельностью вузов./Монография. – Т.: Iqtisod-moliya, 2006.-242 c; Суюнов Д.Х. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари фаолиятини бошқариш самарадорлигини ошириш муаммолари. Монография – Т.: 2005 й. 139 б.; Чепель С.В и авторская группа. Экономический рост и инновaции: теория, практика и моделирование//Исследовательский проект ИПМИ при поддержке ПРООН. Ташкент, 2010; Ataniyazov J.H. – O‘zbekistonda integrasiyalashgan tuzilmalarni shakllantirishning istiqbolli yo‘nalishlari. «Xalqaro moliya va hisob» ilmiy elektron jurnali. № 1, fevral, 2018 yil. 5-20 b.; E.Ergashev- Kichik biznes va xususiy tadbikorlik. O‘quv qo‘llanma. –T.: Iqtisod-moliya, 2018, 296 b.

10 Muallif tomonidan tuzilgan.

11 Saiful Bahri Mohd Kamal, Dahlia Zawawi, Dahlan Abdullah. Entrepreneurial Orientation for Small and Medium Travel Agencies in Malaysia. Procedia Economics and Finance. Vol. 37, 2016, Pages 115 – 120. (https://www.scopus.com).

12 https://www.gazeta.uz/

13https://hujjat24.uz/qonunlar

14 https://lex.uz/uz/docs

15 https://stat.uz/. O‘zbekiston Respublikasi davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan

16 https://stat.uz/. O‘zbekiston Respublikasi davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan

17 The U.S. Census Bureau http://www.census.gov/epcd/www/smallbus.

18 http://www.intracen.org/MSME-day ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan

19 The U.S. Census Bureau http://www.census.gov/epcd/www/smallbus.

20 https://stat.uz/. O‘zbekiston Respublikasi davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan

21 https://stat.uz/. O‘zbekiston Respublikasi davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan

22 https://stat.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan.

23 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

24 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

25 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

26 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

27 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

28 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

29Jahon banki hisoboti (https://www.worldbank.org/en/topic/smefinance ma’lumotlari asosida).

30https://statefund.uz/uz/ - O’zbekiston Respublikasi Tadbirkorlik faoliyatini qo’llab-quvvatlash jamg’armasining rasmiy veb sahifasi.

31O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 9-iyundagi “Tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash davlat jamg‘armasi faoliyatini yanada takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-150-son Farmoni

32O’zbekiston Respublikasi Markaziy banking 2022 yil uchun tuzilgan statistik byulleteni ma’lumotlari.

33O’zbekiston Respublikasi Markaziy banking 2022 yil uchun tuzilgan statistik byulleteni ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.

34 O’zbekiston Respublikasi Markaziy banking 2022 yil uchun tuzilgan statistik byulleteni ma’lumotlari.

35 https://qishloqqurilishbank.uz. ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan.

36 Муаллиф томонидан тузилди.

37 Муаллиф томонидан тузилди.

38 Муаллиф томонидан тузилди.

39 Муаллиф томонидан тузилган.

40 Муаллиф томонидан тузилди.

41 Муаллиф томонидан тузилган.

42 Муаллиф томонидан тузилган.

43 Муаллиф томонидан тузилган.

44 Муаллиф томонидан тузилган.

45 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

46 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

47 Muallif tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan.

48 Adabiyotlardan olingan ma’lumotlar asosida muallif tomonidan tuzilgan