- •Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirish
- •1.2. Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirishning moliyaviy iqtisodiy manbalari.
- •1.3. Xorijiy mamlakatlarda kichik biznesni rivojlantirish uchun qo'llaniladigan moliyaviy va iqtisodiy imperativlar.
- •Rivojlangan mamlakatlarda korxonalar sektorlar bo'yicha o'sish (foizda)9
- •Rivojlangan mamlakatlarda kichik va o‘rta biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning yillik hajmi17,
- •2024 Yil 1 yanvar holatiga (mlrd. AqSh dollari)
- •O'zbekiston Respublikasining 2014-2024 yillardagi iqtisodiy ko'rsatkichlari21
- •O‘zbekistonda kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibi25
- •Kichik biznes va aholi uchun tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadlari.
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar.28
- •Kichik va mikro korxonalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalarga sarflagan xarajatlari to'g'risidagi ma'lumotlar31
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar haqida ma'lumot (milliard so'm).34
- •O‘zbekistonda kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish va asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi, mlrd. So‘mda
- •2.3. Kichik biznesni rivojlantirishda banklar tomonidan mikrokreditlashning hozirgi holatining tahlili
- •Ikkinchi bob bo‘yicha xulosa
- •3.2 Kichik biznes sub’ektlarining faoliyatini rivojlantirish imperativlaridan samarali foydalanish istiqbollari
- •3.3. Kichik biznesni qo'llab-quvvatlash sohasida munitsipal moliyaviy siyosatni amalga oshirish istiqbollari
- •Xulosa va takliflar
- •Adabiyotlar ro'yxati
- •37 Prezident Sh.Mirziyoyev 2022-yil 22-avgust kuni Xalqaro Kongress Markazida tadbirkorlar bilan ochiq muloqotdan chetlashtirildi.
Kichik va mikro korxonalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalarga sarflagan xarajatlari to'g'risidagi ma'lumotlar31
YILLAR |
2017-yil |
2018-yil |
2019-yil |
2020-yil |
2021-yil |
2023-yil |
2024-yil |
Kichik korxonalar va mikrofirmalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalariga sarflangan xarajatlar (milliard so'm) |
211.4 |
725.8 |
1156.8 |
1939.9 |
1041.6 |
1189.4 |
2006.1 |
korxonaning o'z mablag'lari |
181 |
500.2 |
771.7 |
1077.6 |
716.2 |
878 |
1246.6 |
Xorijiy investitsiyalar |
6.1 |
144.7 |
26.3 |
191.2 |
79.3 |
97.9 |
151.9 |
Tijorat banklari kreditlari |
23.6 |
36.6 |
345.3 |
596.4 |
171.2 |
170.2 |
554 |
Boshqa mablag'lar |
0.7 |
44.3 |
13.5 |
74.7 |
74.9 |
43.3 |
53.6 |
2.6-jadval Kichik va mikrofirmalarning asosiy kapitalga investitsiyalari bo'yicha moliyalashtirish manbalari bo'yicha ma'lumotlar (milliard so'm)32 |
|||||||
YILLAR |
2017-yil |
2018-yil |
2019-yil |
2020-yil |
2021-yil |
2023-yil |
2024-yil |
Asosiy vositalarga investitsiyalar |
8442.4 |
14076.7 |
33111.9 |
70650.9 |
77487.9 |
85221.1 |
99981 |
Shu jumladan: |
|
|
|
|
|
|
|
korxonaning o'z mablag'lari |
4702.7 |
7358.5 |
14130.5 |
14080.4 |
28572.6 |
26130.8 |
28011.8 |
Xorijiy investorlar fondlari |
862.4 |
886.3 |
3940.8 |
33641.8 |
19582.8 |
26888 |
31791.6 |
Xorijiy kreditlar |
185.1 |
497.2 |
1657.8 |
10680.2 |
18427.2 |
19873.8 |
25689.6 |
Boshqa kreditlar |
2159.1 |
4699.2 |
12369.1 |
11144.1 |
10411.4 |
11700.3 |
12401 |
Boshqa manbalar |
533.1 |
635.5 |
1013.5 |
1103.7 |
493.7 |
628.2 |
2087-yil |
Bank kreditlaridan foydalanish imkoniyatining cheklanishi kichik korxonalarning aylanma mablag‘larini to‘ldirish va pul oqimlarini muvozanatlash qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Kredit olish qiyinlashganda korxonalar xomashyo xaridi, ish haqi va boshqa operatsion xarajatlarni o‘z vaqtida qoplashda qiynaladi; natijada ishlab chiqarish uzluksizligi va shartnoma majburiyatlarini bajarish xavf ostida qoladi. Shu jihatdan moliyalashtirishga kirish masalasi faqat investitsiya emas, kundalik faoliyat barqarorligi bilan ham bog‘liq.
2.5-rasmda 2022–2024-yillarda “Poytaxt Bank” AJga davlat dasturlari doirasida ajratilgan mablag‘lar va qaytarilgan kreditlar dinamikasi keltirilgan. Ushbu davrda bankka yo‘naltirilgan kreditlar 283,7 mlrd. so‘mni tashkil etgan. Kreditlarning qaytishi mablag‘larni keyingi davrda boshqa qarz oluvchilarga yo‘naltirish imkonini beradi, biroq qaytarish darajasini baholashda ajratilgan summalar, muddatlar va portfel tarkibi birgalikda ko‘rib chiqilishi lozim.
Tijorat banklari kreditlari hajmi va shartlarining tarmoqlar bo‘yicha farqlanishi mablag‘lar iqtisodiyot bo‘ylab notekis taqsimlanishiga olib kelishi mumkin. Ayrim yo‘nalishlarda foiz stavkalarining yuqoriligi yoki garov talablari qat’iyligi istiqbolli korxonalarni moliyalashtirishdan chetda qoldirishi ehtimoli mavjud. Shu sababli kreditlash siyosati tarmoqlar riskini hisobga olishi, lekin moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini asossiz cheklamasligi kerak.
“2022-yilda “Oʻzbekiston-Yaponiya kichik biznesni qoʻllab-quvvatlash dasturi (J-USBP) doirasida kreditlash” kredit liniyasidan 2 578,70 million soʻm daromad oldi. Filialning ushbu kredit liniyasi boʻyicha kredit portfeli 2024-yil oxirida 10 944,10 million soʻmni tashkil etdi. Bu koʻrsatkich 2021-yil oxirida 8 871,19 million soʻmni tashkil etdi va kredit portfeli oʻtgan yilga nisbatan 2 072,91 million soʻmga oshdi33. Foizlar va asosiy qarz boʻyicha oraliq toʻlovlar oʻz vaqtida qaytariladi hamda kreditning muammoli boʻlib qolishining oldini olish uchun muntazam monitoring va tushuntirish ishlari olib boriladi.
2.5-jadvaldagi ko‘rsatkichlar kichik va mikrokorxonalarning texnologik, marketing hamda tashkiliy yangilanishlarga yo‘naltirgan xarajatlari sezilarli o‘sganini ko‘rsatadi: 2017-yilda ular 211,4 mlrd. so‘mni, 2024-yilda esa 2006,1 mlrd. so‘mni tashkil etgan. Xarajatlarning bunday o‘zgarishi innovatsiyalarni joriy etish bo‘yicha talab oshganini ko‘rsatishi mumkin, biroq sarflar samaradorligi ishlab chiqarish natijasi, unumdorlik va yangi bozorlar bilan ham solishtirilishi lozim.
2.7-jadval
