Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Магистрская дисс 2.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
08.11.2026
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

Kichik va mikro korxonalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalarga sarflagan xarajatlari to'g'risidagi ma'lumotlar31

YILLAR

2017-yil

2018-yil

2019-yil

2020-yil

2021-yil

2023-yil

2024-yil

Kichik korxonalar va mikrofirmalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalariga sarflangan xarajatlar (milliard so'm)

211.4

725.8

1156.8

1939.9

1041.6

1189.4

2006.1

korxonaning o'z mablag'lari

181

500.2

771.7

1077.6

716.2

878

1246.6

Xorijiy investitsiyalar

6.1

144.7

26.3

191.2

79.3

97.9

151.9

Tijorat banklari kreditlari

23.6

36.6

345.3

596.4

171.2

170.2

554

Boshqa mablag'lar

0.7

44.3

13.5

74.7

74.9

43.3

53.6

2.6-jadval

Kichik va mikrofirmalarning asosiy kapitalga investitsiyalari bo'yicha moliyalashtirish manbalari

bo'yicha ma'lumotlar (milliard so'm)32

YILLAR

2017-yil

2018-yil

2019-yil

2020-yil

2021-yil

2023-yil

2024-yil

Asosiy vositalarga investitsiyalar

8442.4

14076.7

33111.9

70650.9

77487.9

85221.1

99981

Shu jumladan:

korxonaning o'z mablag'lari

4702.7

7358.5

14130.5

14080.4

28572.6

26130.8

28011.8

Xorijiy investorlar fondlari

862.4

886.3

3940.8

33641.8

19582.8

26888

31791.6

Xorijiy kreditlar

185.1

497.2

1657.8

10680.2

18427.2

19873.8

25689.6

Boshqa kreditlar

2159.1

4699.2

12369.1

11144.1

10411.4

11700.3

12401

Boshqa manbalar

533.1

635.5

1013.5

1103.7

493.7

628.2

2087-yil

Bank kreditlaridan foydalanish imkoniyatining cheklanishi kichik korxonalarning aylanma mablag‘larini to‘ldirish va pul oqimlarini muvozanatlash qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Kredit olish qiyinlashganda korxonalar xomashyo xaridi, ish haqi va boshqa operatsion xarajatlarni o‘z vaqtida qoplashda qiynaladi; natijada ishlab chiqarish uzluksizligi va shartnoma majburiyatlarini bajarish xavf ostida qoladi. Shu jihatdan moliyalashtirishga kirish masalasi faqat investitsiya emas, kundalik faoliyat barqarorligi bilan ham bog‘liq.

2.5-rasmda 2022–2024-yillarda “Poytaxt Bank” AJga davlat dasturlari doirasida ajratilgan mablag‘lar va qaytarilgan kreditlar dinamikasi keltirilgan. Ushbu davrda bankka yo‘naltirilgan kreditlar 283,7 mlrd. so‘mni tashkil etgan. Kreditlarning qaytishi mablag‘larni keyingi davrda boshqa qarz oluvchilarga yo‘naltirish imkonini beradi, biroq qaytarish darajasini baholashda ajratilgan summalar, muddatlar va portfel tarkibi birgalikda ko‘rib chiqilishi lozim.

Tijorat banklari kreditlari hajmi va shartlarining tarmoqlar bo‘yicha farqlanishi mablag‘lar iqtisodiyot bo‘ylab notekis taqsimlanishiga olib kelishi mumkin. Ayrim yo‘nalishlarda foiz stavkalarining yuqoriligi yoki garov talablari qat’iyligi istiqbolli korxonalarni moliyalashtirishdan chetda qoldirishi ehtimoli mavjud. Shu sababli kreditlash siyosati tarmoqlar riskini hisobga olishi, lekin moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini asossiz cheklamasligi kerak.

“2022-yilda “Oʻzbekiston-Yaponiya kichik biznesni qoʻllab-quvvatlash dasturi (J-USBP) doirasida kreditlash” kredit liniyasidan 2 578,70 million soʻm daromad oldi. Filialning ushbu kredit liniyasi boʻyicha kredit portfeli 2024-yil oxirida 10 944,10 million soʻmni tashkil etdi. Bu koʻrsatkich 2021-yil oxirida 8 871,19 million soʻmni tashkil etdi va kredit portfeli oʻtgan yilga nisbatan 2 072,91 million soʻmga oshdi33. Foizlar va asosiy qarz boʻyicha oraliq toʻlovlar oʻz vaqtida qaytariladi hamda kreditning muammoli boʻlib qolishining oldini olish uchun muntazam monitoring va tushuntirish ishlari olib boriladi.

2.5-jadvaldagi ko‘rsatkichlar kichik va mikrokorxonalarning texnologik, marketing hamda tashkiliy yangilanishlarga yo‘naltirgan xarajatlari sezilarli o‘sganini ko‘rsatadi: 2017-yilda ular 211,4 mlrd. so‘mni, 2024-yilda esa 2006,1 mlrd. so‘mni tashkil etgan. Xarajatlarning bunday o‘zgarishi innovatsiyalarni joriy etish bo‘yicha talab oshganini ko‘rsatishi mumkin, biroq sarflar samaradorligi ishlab chiqarish natijasi, unumdorlik va yangi bozorlar bilan ham solishtirilishi lozim.

2.7-jadval