- •Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirish
- •1.2. Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirishning moliyaviy iqtisodiy manbalari.
- •1.3. Xorijiy mamlakatlarda kichik biznesni rivojlantirish uchun qo'llaniladigan moliyaviy va iqtisodiy imperativlar.
- •Rivojlangan mamlakatlarda korxonalar sektorlar bo'yicha o'sish (foizda)9
- •Rivojlangan mamlakatlarda kichik va o‘rta biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning yillik hajmi17,
- •2024 Yil 1 yanvar holatiga (mlrd. AqSh dollari)
- •O'zbekiston Respublikasining 2014-2024 yillardagi iqtisodiy ko'rsatkichlari21
- •O‘zbekistonda kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibi25
- •Kichik biznes va aholi uchun tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadlari.
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar.28
- •Kichik va mikro korxonalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalarga sarflagan xarajatlari to'g'risidagi ma'lumotlar31
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar haqida ma'lumot (milliard so'm).34
- •O‘zbekistonda kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish va asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi, mlrd. So‘mda
- •2.3. Kichik biznesni rivojlantirishda banklar tomonidan mikrokreditlashning hozirgi holatining tahlili
- •Ikkinchi bob bo‘yicha xulosa
- •3.2 Kichik biznes sub’ektlarining faoliyatini rivojlantirish imperativlaridan samarali foydalanish istiqbollari
- •3.3. Kichik biznesni qo'llab-quvvatlash sohasida munitsipal moliyaviy siyosatni amalga oshirish istiqbollari
- •Xulosa va takliflar
- •Adabiyotlar ro'yxati
- •37 Prezident Sh.Mirziyoyev 2022-yil 22-avgust kuni Xalqaro Kongress Markazida tadbirkorlar bilan ochiq muloqotdan chetlashtirildi.
Xulosa va takliflar
1. Davlatning kichik biznesni tartibga solish siyosatini o‘zaro bog‘langan vositalar asosida takomillashtirish. Bunda ma’muriy boshqaruv, iqtisodiy rag‘batlar va institutsional sharoitlar yagona tizim sifatida ishlashi kerak. Soliq siyosati, kredit mexanizmlari, huquqiy kafolatlar hamda tadbirkorlik infratuzilmasini o‘zaro muvofiqlashtirish korxonalarning moliyaviy resurslardan foydalanishini yengillashtiradi. Qo‘llab-quvvatlash vositalarini tarmoqlar va biznesning rivojlanish bosqichlari bo‘yicha farqlash investitsion faollik hamda ishlab chiqarish ko‘lamini oshirishga xizmat qiladi.
2. Davlat moliyaviy yordami natijadorligini oshirish. Imtiyozli kredit, foiz xarajatlarini qoplash, davlat kafolati va soliq imtiyozlari tadbirkorlarning real ehtiyojlariga qarab shakllantirilishi lozim. Mablag‘larni ajratish shartlari aniq belgilanishi, ulardan belgilangan maqsadda foydalanilishi va qo‘llab-quvvatlash natijalari muntazam baholanishi kerak. Bu yondashuv resurslarning samarali taqsimlanishiga va tadbirkorlarning investitsion tashabbuslari kuchayishiga yordam beradi.
3. Kichik biznesning moliyaviy holatini muntazam baholash tizimini rivojlantirish. Monitoringda pul oqimlari, likvidlik, rentabellik, debitorlik va kreditorlik qarzlari, kredit yuklamasi hamda investitsion faollik birgalikda o‘rganilishi lozim. Ushbu ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilish moliyaviy qiyinchiliklarni erta aniqlash, kredit risklarini kamaytirish va korxona holatiga mos boshqaruv qarorlarini ishlab chiqishga imkon beradi.
4. Kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash siyosatining institutsional asoslarini mustahkamlash. Bir tomondan, ortiqcha ma’muriy cheklovlarni kamaytirish, huquqiy aniqlikni ta’minlash va biznes infratuzilmasini rivojlantirish zarur. Ikkinchi tomondan, davlatning moliyaviy va tashkiliy ko‘mak vositalari muntazam baholanib, o‘zgarayotgan iqtisodiy sharoitlarga moslashtirib borilishi kerak. Respublika hamda hududiy dasturlarni uyg‘unlashtirish, banklar va xususiy sektor bilan hamkorlikni kengaytirish investitsiya oqimlarini oshiradi.
5. Venchur kapitali va kraudfandingdan foydalanish shartlarini rivojlantirish. Yuqori o‘sish salohiyatiga ega loyihalarga mablag‘ jalb qilish uchun innovatsion korxonalar hamda investorlar o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlash, mahalliy va xorijiy kapital ishtirokini kengaytirish lozim. Shu bilan birga, investor huquqlarini himoya qilish va platformalar faoliyatining shaffofligini ta’minlashga qaratilgan huquqiy mexanizmlar takomillashtirilishi kerak.
6. Intellektual mulk va ilmiy ishlanmalarni moliyalashtirish jarayonida hisobga olish. Kichik biznesning kredit va investitsiya salohiyatini baholashda jismoniy aktivlardan tashqari, intellektual mulk, ilmiy natijalar va texnologik bilimlarning iqtisodiy qiymatini ham ko‘rib chiqish zarur. Ushbu aktivlarni baholash va tijoratlashtirish tartiblarini yaxshilash, ilmiy ishlanmalarni ishlab chiqarishga tatbiq qilayotgan korxonalar uchun moliyaviy resurslarga kirishni yengillashtirish innovatsion mahsulotlar yaratishga yordam beradi.
7. Moliyalashtirish manbalarini kengaytirish. Bank kreditlaridan tashqari mikromoliya, lizing, faktoring, davlat subsidiyalari va investitsiya dasturlaridan foydalanish korxonalarning ehtiyojlarini turli manbalar orqali qoplash imkonini beradi. Manbalarni diversifikatsiya qilish bitta kreditor yoki bitta kredit turiga haddan tashqari bog‘liqlikni kamaytiradi va biznesning rivojlanish bosqichiga mos instrumentni tanlashga yordam beradi.
8. Kredit ta’minoti talablarini moslashuvchanlashtirish. Likvid garovga ega bo‘lmagan, biroq barqaror tushum va ijobiy moliyaviy ko‘rsatkichlarni namoyon etayotgan kichik biznes subyektlariga kredit ajratishda qarz oluvchining kredit tarixi, pul oqimi, to‘lov qobiliyati va loyiha samaradorligi ham hisobga olinishi lozim. Tabaqalashtirilgan baholash kreditga kirishni kengaytirish bilan birga, bank tavakkalchiliklarini boshqarish imkonini beradi.
9. Yaxshi kredit tarixiga ega tadbirkorlar uchun kafillikdan foydalanish imkoniyatini kengaytirish. Kredit majburiyatlarini o‘z vaqtida bajargan subyektlarga qo‘shimcha mablag‘ ajratishda kafillik shartlarini ularning moliyaviy holati, mavjud qarzlari va kreditni qaytarish qobiliyatiga muvofiq belgilash maqsadga muvofiq. Bu chora mas’uliyatli qarz oluvchilarni rag‘batlantiradi va banklarning kichik biznesni kreditlashdagi ishonchini oshirishi mumkin.
10. Moliyaviy instrumentlarning kompleks qo‘llanilishini yo‘lga qo‘yish. Korxonaning ehtiyoji, rivojlanish bosqichi va loyihaning xatar darajasidan kelib chiqib, kredit, investitsiya, lizing, faktoring, davlat kafolati hamda subsidiyalar uyg‘unlashtirilishi kerak. Bunday tizim moliyalashtirishning xarajatlarini nazorat qilish, innovatsion tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash va ishlab chiqarish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
11. Xorijiy tajribani milliy sharoitga moslashtirish. Soliq yengilliklari, grantlar, davlat kafolatlari va venchur kapitalini birgalikda qo‘llash xalqaro amaliyotda kichik biznesni rag‘batlantirish usullaridan biri hisoblanadi. O‘zbekistonda ushbu vositalarni tanlashda moliya bozorining rivojlanganlik darajasi, huquqiy muhit va tadbirkorlarning ehtiyojlarini hisobga olish kerak. Innovatsion loyihalarni grant yoki venchur sarmoyasi bilan moliyalashtirish, garov cheklovlarini kafillik bilan yumshatish va soliq rag‘batlarini maqsadli qo‘llash muhim.
12. Kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan barqaror siyosatni yuritish. Birinchi yo‘nalish qulay iqtisodiy va huquqiy muhit yaratish, ortiqcha ma’muriy talablarni qisqartirish va bozor infratuzilmasini rivojlantirishdan iborat. Ikkinchi yo‘nalish moliyaviy hamda institutsional yordam mexanizmlarini muntazam yangilash, ularning natijalarini o‘lchash va iqtisodiy sharoitga moslashtirishni qamrab oladi. Ushbu yo‘nalishlarning uyg‘unligi kichik biznesning moslashuvchanligi, raqobatbardoshligi va uzoq muddatli o‘sishini kuchaytirishi mumkin.
