- •Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirish
- •1.2. Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirishning moliyaviy iqtisodiy manbalari.
- •1.3. Xorijiy mamlakatlarda kichik biznesni rivojlantirish uchun qo'llaniladigan moliyaviy va iqtisodiy imperativlar.
- •Rivojlangan mamlakatlarda korxonalar sektorlar bo'yicha o'sish (foizda)9
- •Rivojlangan mamlakatlarda kichik va o‘rta biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning yillik hajmi17,
- •2024 Yil 1 yanvar holatiga (mlrd. AqSh dollari)
- •O'zbekiston Respublikasining 2014-2024 yillardagi iqtisodiy ko'rsatkichlari21
- •O‘zbekistonda kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibi25
- •Kichik biznes va aholi uchun tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadlari.
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar.28
- •Kichik va mikro korxonalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalarga sarflagan xarajatlari to'g'risidagi ma'lumotlar31
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar haqida ma'lumot (milliard so'm).34
- •O‘zbekistonda kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish va asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi, mlrd. So‘mda
- •2.3. Kichik biznesni rivojlantirishda banklar tomonidan mikrokreditlashning hozirgi holatining tahlili
- •Ikkinchi bob bo‘yicha xulosa
- •3.2 Kichik biznes sub’ektlarining faoliyatini rivojlantirish imperativlaridan samarali foydalanish istiqbollari
- •3.3. Kichik biznesni qo'llab-quvvatlash sohasida munitsipal moliyaviy siyosatni amalga oshirish istiqbollari
- •Xulosa va takliflar
- •Adabiyotlar ro'yxati
- •37 Prezident Sh.Mirziyoyev 2022-yil 22-avgust kuni Xalqaro Kongress Markazida tadbirkorlar bilan ochiq muloqotdan chetlashtirildi.
Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar.28
milliard so'mlik
Davr
|
Ajratilgan kreditlarning umumiy hajmi |
Shu jumladan |
|||||||||
"Har bir oila tadbirkor" dasturi asosida. |
Fermerlar, fermer xo'jaliklari va xususiy tomorqa egalarini qo'llab-quvvatlash jamg'armasi hisobidan. |
Hunarmandchilikni rivojlantirish |
Mahalliy hokimiyat organlari va Bandlikka ko'maklashish jamg'armasi tasarrufidagi mablag'lar hisobidan. |
|
|||||||
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
|
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
11 |
|
2022-yil |
424 538 |
9,893.3 |
410 719 |
9 379.9 |
12 011 |
411.0 |
1670 ta |
85.4 |
138 |
17.0 |
|
Yanvar |
2,602 |
83.9 |
2466 |
74.4 |
40 |
2.9 |
74 |
2.7 |
22 |
3.9 |
|
Fevral |
14 440 |
351.9 |
14,241 |
342.6 |
100 |
5.2 |
87 |
3.1 |
12 |
1.0 |
|
Mart |
32 108 |
861.8 |
29 348 |
774.3 |
2670 ta |
82.8 |
84 |
3.7 |
6 |
1.0 |
|
Aprel |
44 385 |
1 101.9 |
39 755 |
991.7 |
4,560 |
105.6 |
53 |
2.9 |
17 |
1.8 |
|
Balki |
38 472 |
918.7 |
37,303 |
878.2 |
1068 |
35.0 |
92 |
4.6 |
9 |
0.9 |
|
Iyun |
44 521 |
1089.2 |
43 815 |
1061.1 |
511 |
17.9 |
180 |
8.9 |
15 |
1.3 |
|
Iyul |
31 398 |
707.3 |
30 981 |
682.1 |
302 |
19.5 |
113 |
5.6 |
2 |
0.2 |
|
Avgust |
58 937 |
1,229.4 |
58 119 |
1 181.8 |
563 |
33.8 |
243 |
12.6 |
12 |
1.3 |
|
Sentyabr |
39,039 |
863.1 |
38 404 |
823.2 |
424 |
29.6 |
207 |
9.7 |
4 |
0,5 |
|
Oktyabr |
42 049 |
937.4 |
41 226 |
898.9 |
574 |
25.9 |
242 |
11.8 |
7 |
0.8 |
|
Noyabr |
41 313 |
919.2 |
40 616 |
885.8 |
548 |
23.9 |
136 |
8.0 |
13 |
1.6 |
|
Dekabr |
35,274 |
829.5 |
34 445 |
785.9 |
651 |
28.9 |
159 |
11.8 |
19 |
2.9 |
|
2.4-jadval ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda “Har bir oila — tadbirkor” dasturi doirasida 9,893 mlrd. so‘mdan ortiq imtiyozli kredit ajratilgan. Ushbu mablag‘lar 400 mingdan ziyod oilaga tadbirkorlikni boshlash yoki daromad keltiruvchi faoliyatni kengaytirish imkonini bergan. Bundan tashqari, 2022-yilda mazkur dastur uchun 9 901,1 mlrd. so‘m miqdorida resurs ajratilgani hamda moliyalashtirish qamrovi kengaygani qayd etilgan.
Tadbirkorlik tashabbuslarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash uchun Yagona ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan fuqarolarga tijorat banklari ajratadigan kredit summasining 75 foizigacha, lekin bazaviy hisoblash miqdorining 150 baravaridan oshmagan hajmda davlat kafolati berish mexanizmi belgilangan. Kredit summasining bir qismini kafolat bilan ta’minlash garov yetishmovchiligi mavjud bo‘lgan mijozlar uchun moliyalashtirishga kirishni yengillashtirishi mumkin.
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish iqtisodiy o‘sish va bandlikni ta’minlash siyosatining tarkibiy qismidir. Ushbu sohaning rivojlanishi aholining daromad topish imkoniyatlari va hududiy iqtisodiy faollik bilan chambarchas bog‘liq. Shuning uchun qulay ishbilarmonlik muhitini shakllantirish bilan birga, kredit va boshqa moliyaviy xizmatlardan foydalanish shartlarini ham takomillashtirib borish zarur.
Tijorat banklari kichik korxonalarni moliyaviy resurslar bilan ta’minlashda, investitsiya loyihalarini moliyalashtirishda va ishlab chiqarish ko‘lamini kengaytirishda asosiy vositachilardan hisoblanadi. Shu bilan birga, kreditning qiymati, muddati, garov talablari va qaytarish jadvali korxonaning pul oqimiga mos kelmasa, qarz mablag‘i rivojlanish imkoniyatini oshirish o‘rniga moliyaviy bosimni kuchaytirishi mumkin. Shu sababli kredit shartlari qarz oluvchining to‘lov qobiliyati bilan uyg‘un bo‘lishi kerak.
Kichik biznes odatda yirik korxonalarga qaraganda boshqaruv va ishlab chiqarish ko‘lamini tez o‘zgartira oladi. Bu xususiyat talabdagi o‘zgarishlarga moslashishda ustunlik bersa-da, resurslar va aylanma mablag‘larning cheklanganligi tashqi shoklar ta’sirini kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash nafaqat kredit ajratish, balki bozor axboroti, malaka, texnologiya va risklarni boshqarish imkoniyatlarini kengaytirishni ham talab etadi.
“So'nggi yillarda O'zbekiston iqtisodiyotida kichik biznesni moliyaviy qo'llab-quvvatlash bo'yicha amalga oshirilgan keng ko'lamli islohotlar natijasida tijorat banklari tomonidan ushbu sohaga ko'rsatilayotgan kreditlar va mikromoliyaviy xizmatlar hajmi yildan-yilga oshib bormoqda. Xususan, 2024-yilda barcha manbalardan kichik biznes va xususiy tadbirkorlikka ajratilgan kredit resurslari hajmi 19564 milliard so'mni tashkil etdi, bu 2014-yilga nisbatan 3,2 baravar ko'p, mikrokreditlar hajmi esa 3,6 baravar oshib, 4 015 milliard so'mga yetdi. Xususan, oilaviy tadbirkorlik va hunarmandchilikni rivojlantirishga 490,3 milliard so'm, ayollar tadbirkorligini rivojlantirishga 2 782,2 milliard so'm va oziq-ovqat sanoati korxonalariga 3 381,4 milliard so'm ajratildi. Shundan 3915,8 milliard so'mi nooziq-ovqat iste'mol tovarlari ishlab chiqaruvchi korxonalarga, 360,2 milliard so'mi esa kasb-hunar maktablari bitiruvchilarining biznes loyihalarini moliyalashtirishga ajratildi”29.
Likvid garovning yetarli bo‘lmasligi kichik tadbirkorlar uchun kreditga kirishni cheklaydigan omillardan biridir. Korxona istiqbolli loyiha va kelajakdagi pul tushumiga ega bo‘lsa ham, bank talab qiladigan qiymatdagi mol-mulkka ega bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli garov qiymatini baholash bilan birga, kredit tarixi, pul oqimining barqarorligi va loyihaning iqtisodiy asoslanganligini hisobga oluvchi yondashuvlarni rivojlantirish lozim.
2.5- rasm . Davlat dasturlari bo'yicha kichik biznes sub'ektlariga “Poytaxt Bank” AJ tomonidan berilgan kreditlarning qaytarilishi (milliard so'm)30
Kichik biznesga investitsiya xarajatlari uchun kreditlar berish amaliyotida hal qilinishi kerak bo'lgan yana bir muammo - bu xorijiy kredit liniyalari orqali jalb qilingan investitsiya kreditlarining yuqori narxidir.
2.5-jadval.
