Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Магистрская дисс 2.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
08.11.2026
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

O'zbekiston Respublikasining 2014-2024 yillardagi iqtisodiy ko'rsatkichlari21

Kichik korxonalar tashkil topgan paytidan boshlab ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishni yo‘lga qo‘yish, aylanma mablag‘larni to‘ldirish hamda moddiy-texnik bazani yaxshilash uchun moliyaviy resursga muhtoj bo‘ladi. Ayniqsa, ish boshlash davrida daromad oqimi barqarorlashmagani sababli mablag‘ga ehtiyoj kuchliroq seziladi.

Bozor institutlarining rivojlanishi va mulkchilik shakllari uchun teng sharoitlarning kengayishi kichik biznesning mustaqil iqtisodiy sektor sifatida shakllanishiga zamin yaratdi. Bugungi kunda mazkur sektor ishlab chiqarish va investitsiya jarayonlarida qatnashish, bandlikni ta’minlash va mahalliy bozorlarni tovar hamda xizmatlar bilan to‘ldirish orqali iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shmoqda. Shuning uchun uning moliyaviy imkoniyatlarini baholash umumiy iqtisodiy tahlilning muhim qismidir.

2.1-rasm. Kichik tadbirkorlik sub’ektlarining YaIM dagi ulushi22

2.1-rasm kichik biznes subyektlarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi so‘nggi yillarda qanday o‘zgarganini ko‘rsatadi. Grafikdagi pasayish faqat kichik biznes faoliyatining susayishi bilan izohlanmasligi mumkin; shu davrda yirik korxonalar ishlab chiqarishining kengayishi ham umumiy tarkibdagi ulushga ta’sir etadi. Demak, ulush dinamikasini baholashda kichik biznes hajmi bilan birga, yirik sektor o‘sishini ham hisobga olish lozim.

2.2-rasm ma’lumotlariga ko‘ra, kichik tadbirkorlik subyektlari eksporti 2014-yildagi 3657,8 mln. AQSh dollaridan 2024-yilda 8973,3 mln. AQSh dollariga yetgan. Bu davrda ko‘rsatkich qariyb uch baravar oshgan. Ushbu o‘zgarish kichik biznesning tashqi bozorga chiqish imkoniyatlari kengayganini ko‘rsatsa-da, eksportning barqaror davom etishi mahsulot sifati, logistika, aylanma mablag‘ va eksport operatsiyalarini moliyalashtirish shartlariga ham bog‘liq.

2.2-rasm. Kichik tadbirkorlik sub’ektlarining maxsulot eksportdagi xajmi (mln.$)23

Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik uchun ajratilgan kreditlar tarkibini ko‘rib chiqish yirik tadbirkorlik subyektlariga yo‘naltirilgan kreditlar ulushi ayrim davrlarda yuqoriroq bo‘lganini ko‘rsatadi (2.3-rasm). Bu holat kichik korxonalar uchun kreditga kirish shartlarini, garov ta’minoti talablarini va moliyalashtirish dasturlarining qamrovini alohida tahlil qilish zarurligini anglatadi.

2.3-rasm. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatiga ajratilgan kreditlar ulushi, foizda.24

Tahlil natijalari kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash siyosati izchil davom ettirilishi lozimligini ko‘rsatadi. Sektorning YaIM yaratishdagi ishtirokini kengaytirish, ishlab chiqarish va xizmatlar hajmini oshirish, bandlikni ko‘paytirish va yangi mahsulotlarni bozorga olib chiqish uchun moliyaviy resurslar muhim omil bo‘lib qoladi. Hududiy ehtiyojlar va korxonalarning o‘sish bosqichini hisobga olish yordam choralarining natijadorligini oshirishi mumkin.

2.2-jadval

O‘zbekistonda kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibi25

2.2-jadval kichik biznesning iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibini aks ettiradi. Undagi ko‘rsatkichlar savdo xizmatlari sektorning muhim yo‘nalishlaridan biri ekanini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, tarmoqlar kesimidagi tarkibni baholashda nafaqat subyektlar soni, balki ishlab chiqarish hajmi, yaratilgan qo‘shilgan qiymat, bandlik va investitsiya ehtiyojlarini ham solishtirish maqsadga muvofiq.

2.3-jadval