Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Магистрская дисс 2.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
08.11.2026
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

Ikkinchi bob bo‘yicha xulosa

  1. Kichik biznesni rivojlantirishda moliyalashtirishning yagona turiga suyanish korxonaning moliyaviy moslashuvchanligini cheklashi mumkin. Shu bois bank krediti, mikromoliya, lizing, innovatsion investitsiyalar va davlat ko‘magini o‘zaro uyg‘unlashtiruvchi tizimdan foydalanish maqsadga muvofiq. Bunday model moliyaviy manbalarni ko‘paytirish, risklarning bir manbada jamlanishini kamaytirish hamda korxonalarning moliyaviy barqarorligi va innovatsion faolligini kuchaytirishga yordam beradi.

  2. Kichik biznes sub’ektlari orasida “yaxshi” va “a’lo” kredit tarixiga ega bo‘lgan xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar uchun, ular avvalgi kreditlari bo‘yicha kafillikdan foydalangan yoki foydalanmaganidan qat’i nazar, qo‘shimcha kreditlar doirasida kafillik mexanizmini qo‘llash maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bunday yondashuv moliyaviy intizomi yuqori bo‘lgan tadbirkorlarni rag‘batlantirishga, ularning moliyaviy resurslardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga hamda kredit risklarini samarali boshqarishga xizmat qiladi. Natijada kichik biznes sub’ektlarining barqaror rivojlanishi va iqtisodiy faolligi oshadi.

  3. Kichik biznes sub’ektlarining moliyaviy va iqtisodiy barqarorligini ta’minlash asosida tarmoqlar kesimida 2030-yilgacha mahsulot ishlab chiqarish bo‘yicha strategik prognoz ko‘rsatkichlarini ishlab chiqish zarur hisoblanadi. Mazkur yondashuv resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlash, ishlab chiqarish hajmining barqaror o‘sishini oldindan baholash hamda tarmoqlar raqobatbardoshligini oshirish imkonini beradi. Bu esa uzoq muddatli iqtisodiy rivojlanishni ta’minlab, kichik biznesning milliy iqtisodiyotdagi ulushini kengaytirishga xizmat qiladi.

  4. Kichik biznesning istiqboldagi barqarorligi moliyalashtirish manbalarining xilma-xilligi va ularni korxonaning real ehtiyojlariga muvofiq birlashtirishga bog‘liq. Bank kreditlari, mikromoliyaviy xizmatlar, lizing, xususiy investitsiyalar va davlat dasturlaridan kompleks foydalanish mablag‘ jalb etish imkoniyatlarini kengaytiradi. Shu bilan birga, korxonani muayyan moliya tashkilotiga yoki kredit turiga qaram qilib qo‘ymasdan, faoliyat bosqichi va loyiha xususiyatlariga mos variantni tanlashga yordam beradi. Natijada investitsion faollik, ishlab chiqarish samaradorligi va bozordagi raqobat salohiyati oshishi mumkin.

  5. Xorijiy amaliyot kichik biznesni moliyalashtirishda soliq yengilliklari, imtiyozli kreditlar, davlat kafolatlari, grantlar, subsidiyalar va venchur kapitalini o‘zaro to‘ldiruvchi vositalar sifatida qo‘llash mumkinligini ko‘rsatadi. Ular moliyaviy manbalarga kirishni osonlashtirish, innovatsion loyihalardagi tavakkalchiliklarni taqsimlash va xususiy sarmoyadorlar faolligini rag‘batlantirishga xizmat qiladi. Davlat hamda xususiy sektor hamkorligining kuchayishi esa muqobil kapital kanallarini rivojlantirish va institutsional muhitni yaxshilashga ko‘maklashadi.

3-BOB

KICHIK BIZNES SUB’EKTLARINING FAOLIYATIDA MOLIYAVIY - IQTISODIY IMPERATIVLARIDAN SAMARALI FOYDALANISh ISTIQBOLLARI

3.1.

Kichik biznes sub’ektlarini faoliyatini rivojlantirish yo‘nalishlari va ularni davlat tomonidan tartibga imperativlari

Milliy iqtisodiyotning tarkibiy yangilanishi, ishlab chiqarishning raqobat ustunliklarini mustahkamlash va aholi farovonligini oshirish vazifalarini hal etishda kichik biznesning iqtisodiy faolligini kengaytirish muhim o‘rin egallaydi. Buning uchun bozor mexanizmlarini takomillashtirish bilan birga, mavjud resurslardan oqilona foydalanish va xususiy sektorning iqtisodiy jarayonlardagi rolini oshirish zarur. Shu sababli tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy barqarorligi va innovatsion salohiyatini qo‘llab-quvvatlaydigan mexanizmlarni amaliy ehtiyojlardan kelib chiqib rivojlantirish lozim.

Kichik biznesning iqtisodiyotdagi mavqei mustahkamlangani sari ichki bozorda mahalliy ishlab chiqaruvchilar taklifi, raqobatbardosh mahsulotlar assortimenti va xizmatlar ko‘lami kengayishi mumkin. Tadbirkorlik faolligining o‘sishi eksportga chiqish imkoniyatlarini yaxshilash, tashqi bozorlarga mos mahsulotlar ishlab chiqarish va yangi ish o‘rinlarini tashkil etishga ham yordam beradi. Bu omillar aholi bandligi, daromad manbalari va hududlardagi iqtisodiy harakatchanlikni kuchaytirishi orqali farovonlikning oshishiga xizmat qiladi.

Kichik korxonalarning zamonaviy bozor sharoitida raqobatlashishi ilg‘or texnologiyalarni o‘zlashtirish, ilmiy ishlanmalarni ishlab chiqarishga tatbiq etish va boshqaruv jarayonlarini yangilash bilan chambarchas bog‘liq. Xorijiy tajribada innovatsiyalarni joriy qilish natijasi tegishli institutsional muhit, moliyaviy rag‘batlar va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash tizimiga ham taqaladi. O‘zbekistonda ushbu yo‘nalishdagi huquqiy hamda tashkiliy sharoitlarni yaxshilash korxonalarning texnologik yangilanishi va yangi mahsulotlarni bozorga olib chiqish imkoniyatlarini oshirishi mumkin.

Innovatsion biznes g‘oyalarni amalga oshirish uchun moliyaviy resurslar bilan bir qatorda, tegishli maslahat va texnologik infratuzilmaga ega bo‘lish ham zarur. Texnoparklar, banklar, mikromoliya muassasalari, lizing kompaniyalari, axborot-maslahat markazlari va mustaqil baholash tashkilotlari kichik korxonalarga kapital, texnologik yechim va professional xizmatlardan foydalanishda ko‘maklashishi mumkin. Ushbu institutlarning hamkorlikda ishlashi g‘oyani loyiha sifatida shakllantirish, sarmoya topish, texnologiyani joriy etish va mahsulotni tijoratlashtirish jarayonini izchil tashkil etishga yordam beradi.

Kichik biznesda innovatsion faoliyatni rivojlantirishga xizmat qiluvchi mexanizmlarni mazmunan uchta o‘zaro bog‘liq yo‘nalishga ajratish mumkin. Birinchi yo‘nalish innovatsion loyihalarni amalga oshirish uchun qulay tadbirkorlik muhiti va zarur institutsional shart-sharoitlarni yaratishni qamrab oladi. Ikkinchi yo‘nalish tadbirkorlarning ilmiy-texnik yutuqlardan foydalanishga bo‘lgan qiziqishini kuchaytirish va innovatsion tashabbuslarini rag‘batlantirishga qaratiladi. Uchinchi yo‘nalish esa yangi ishlanmalarni amaliyotga tatbiq etish uchun yetarli moliyaviy manbalarni shakllantirish, ularni maqsadli taqsimlash va samarali boshqarishni nazarda tutadi. Mazkur yo‘nalishlarning bir-birini to‘ldirishi innovatsion jarayonlarning izchil davom etishi va kutilayotgan iqtisodiy natijalarga erishishda muhim omil hisoblanadi.

Ilmiy-tadqiqot natijasini iqtisodiy qiymatga ega mahsulot yoki xizmatga aylantirish uchun qo‘shimcha mablag‘, sinov va ishlab chiqish ishlari, malakali xodimlar hamda texnik baza talab qilinadi. Shu sababli davlat siyosati ilm-fan, ta’lim va ishlab chiqarish o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirishi, ilmiy ishlanmalarning tijoratlashtirilishini rag‘batlantirishi va xususiy investorlar uchun innovatsion sohaga kirishni osonlashtirishi lozim. Ilmiy muassasalar hamda korxonalar o‘rtasida barqaror aloqalar shakllanishi ishlab chiqilgan yechimlarni amaliyotga tatbiq etish muddatini qisqartirishi va iqtisodiy natijadorligini oshirishi mumkin.

Kichik biznesni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash siyosati grant va kreditlar bilan cheklanib qolmasligi kerak. U innovatsion tashabbuslarni moliyalashtirish, zarur infratuzilmani shakllantirish, mutaxassislar tayyorlash, intellektual mulk huquqlarini himoya qilish va tadbirkorlikka institutsional ko‘mak berish choralarini ham qamrab olishi lozim. Davlat mablag‘lari va imtiyozlarining samarasi ularni xususiy investitsiyalarni jalb etishga, moliyaviy to‘siqlarni kamaytirishga va moliyalashtirilayotgan loyihalarning iqtisodiy asoslanganligini ta’minlashga yo‘naltirish orqali kuchayadi.

Innovatsion yechimlarning joriy etilishi kichik korxonalarga ishlab chiqarish xarajatlarini nazorat qilish, mehnat unumdorligini oshirish va iste’molchilar talabiga mos mahsulotlar taklifini kengaytirishga yordam beradi. Buning natijasida xizmatlar yoki mahsulot sifati yaxshilanib, korxonaning bozor o‘zgarishlariga moslashish qobiliyati ortadi. Mazkur imkoniyatlar ichki bozorda ham, eksport yo‘nalishlarida ham raqobat ustunliklarini shakllantirishga xizmat qilishi mumkin.

Innovatsion yechimlardan foydalanish korxonalarga ishlab chiqarish jarayonlarini takomillashtirish, mahsulot sifatini yaxshilash va iste’molchilar ehtiyojlaridagi o‘zgarishlarga tezkor moslashish imkonini beradi. Natijada, korxonalar faoliyatining iqtisodiy samaradorligi oshishi, yangi bozor segmentlarini o‘zlashtirish va daromadlarni ko‘paytirish uchun sharoit yuzaga keladi. Biroq innovatsion faoliyatning natijadorligi loyihaning texnologik yangiligi bilan bir qatorda, uning bozor talabi, tijorat salohiyati va investitsion samaradorligiga ham bog‘liq.

Innovatsion faoliyatni moliyalashtirishda davlat va xususiy sektor mablag‘laridan birgalikda foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Davlat resurslari, ayniqsa, dastlabki ilmiy tadqiqotlar, tajriba-konstruktorlik ishlari va tijorat salohiyati hali to‘liq shakllanmagan loyihalarni qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynashi mumkin. Xususiy kapital esa bozor talabi aniqlangan, tijoratlashtirish imkoniyatlari mavjud bo‘lgan loyihalarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu sababli, innovatsiyalarni moliyalashtirish tizimida bank kreditlari, venchur kapital, grantlar, subsidiyalar va boshqa muqobil moliyaviy vositalardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish zarur. Moliyalashtirish manbalarining xilma-xilligi tadbirkorlik subyektlarining ehtiyojlariga mos moliyaviy yechimlarni tanlash va investitsion risklarni taqsimlash imkonini beradi.

Xulosa qilib aytganda, kichik biznesning innovatsion rivojlanishi qulay biznes muhiti, samarali moliyaviy mexanizmlar, rivojlangan infratuzilma va ilm-fan bilan ishlab chiqarish o‘rtasidagi hamkorlikning uyg‘unligiga asoslanadi. Ilmiy tadqiqotlar natijalarini ishlab chiqarish jarayonlariga joriy qilish, ilg‘or texnologiyalarni amaliyotga tatbiq etish va innovatsion mahsulotlar assortimentini kengaytirish uchun moliyaviy, tashkiliy hamda institutsional omillarning o‘zaro uyg‘unligini ta’minlash talab etiladi. Shu sababli innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish kichik biznes korxonalarining bozordagi ustunliklarini kuchaytirish, milliy iqtisodiyotning texnologik rivojlanish darajasini yuksaltirish va uzoq muddatli iqtisodiy taraqqiyot uchun mustahkam asos yaratishning muhim shartlaridan biridir.

Kichik tadbirkorlikning moliyaviy imkoniyatlarini kengaytirish orqali innovatsion jarayonlarni jadallashtirish zamonaviy iqtisodiy siyosatning ustuvor vazifalari qatoriga kiradi. Ushbu maqsadga erishish uchun tadbirkorlikni rivojlantirishga xizmat qiluvchi huquqiy normalar, tashkiliy choralar va moliyaviy vositalarni yagona tizim doirasida muvofiqlashtirish zarur. Hozirgi amaliyotda investitsion kreditlar, mikromoliyaviy xizmatlar, subsidiyalar, davlat kafolatlari va boshqa moliyalashtirish vositalaridan foydalanilmoqda. Biroq mazkur instrumentlarning ta’sirchanligini oshirish uchun moliyaviy infratuzilmani rivojlantirish, davlat va xususiy sektor hamkorligini kengaytirish, birgalikdagi investitsiyalash mexanizmlarini joriy etish hamda korxonalarning ichki moliyaviy imkoniyatlaridan samarali foydalanishini rag‘batlantirish lozim.

Kichik biznesni rivojlantirishga qaratilgan siyosatning natijadorligi ko‘p jihatdan davlat idoralari, hududiy boshqaruv organlari, jamoat birlashmalari va moliyaviy tashkilotlar faoliyatining o‘zaro muvofiqlashtirilganligiga bog‘liq. Ushbu subyektlar o‘rtasida barqaror hamkorlik aloqalarini shakllantirish tadbirkorlarning ehtiyojlarini aniqlash, mavjud muammolarni birgalikda hal etish va iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash choralarini kompleks tarzda amalga oshirish imkonini beradi.

Belgilangan maqsadlarni ro‘yobga chiqarish uchun iqtisodiy faoliyatni moliyalashtirish usullarini takomillashtirish, korxonalar va investorlarning manfaatlarini o‘zaro muvofiqlashtirish hamda nomoddiy aktivlarning iqtisodiy muomaladagi ishtirokini tartibga solish muhimdir. Ayniqsa, intellektual mulk obyektlari va innovatsion ishlanmalarni moliyalashtirishga moslashtirilgan maxsus bozor vositalarini rivojlantirish orqali ilmiy natijalarni iqtisodiy qiymatga aylantirish imkoniyatlarini kengaytirish mumkin.

Kichik korxonalarning innovatsion imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish va ularning iqtisodiyotdagi salmog‘ini oshirish davlat tomonidan qo‘llaniladigan rag‘batlantirish vositalarini, makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash choralarini hamda ijtimoiy-iqtisodiy ko‘mak mexanizmlarini bir-biri bilan uyg‘unlashtirishni talab qiladi. Bunda har bir hududning ishlab chiqarish ixtisoslashuvi, mavjud resurslari va iqtisodiy salohiyatini inobatga olgan holda, davlat buyurtmalarini joylashtirish bo‘yicha uzoq muddatli dasturlarni ishlab chiqish maqsadga muvofiq. Bunday dasturlar kichik biznes uchun mahsulot va xizmatlarga nisbatan oldindan prognoz qilinadigan talabni shakllantirishga, ishlab chiqarish hajmlarini rejalashtirishga hamda innovatsion loyihalarga mablag‘ kiritish bilan bog‘liq tavakkalchiliklarni kamaytirishga yordam beradi.

Intellektual mulk obyektlarini ishlab chiqishdan boshlab, ularni huquqiy muhofaza qilish, tijorat maqsadlarida foydalanish va iqtisodiy muomalaga kiritishgacha bo‘lgan barcha bosqichlarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini rivojlantirish ham dolzarb vazifadir. Bu borada davlat-xususiy sheriklik tamoyillariga asoslangan ixtisoslashtirilgan moliyaviy xizmatlarni tashkil etish innovatsion ishlanmalarning amaliyotga tatbiq qilinishini tezlashtirishi mumkin. Jumladan, hududlarda davlat va xususiy investorlar ishtirokidagi qo‘shma investitsiya markazlarini shakllantirish orqali istiqbolli loyihalarni moliyalashtirish, tadbirkorlar bilan investorlar o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlash va investitsiya mablag‘larini ustuvor yo‘nalishlarga yo‘naltirish imkoniyati yuzaga keladi.

Bunday markazlarning asosiy faoliyati turli moliyalashtirish manbalarini birlashtirish va ularni istiqbolli innovatsion tashabbuslarga yo‘naltirishga qaratilishi lozim. Xususan, xususiy sarmoyalar, venchur kapital, grantlar, subsidiyalar va kredit resurslarini jalb qilish orqali kichik biznes loyihalarining moliyaviy ta’minotini yaxshilash mumkin. Mablag‘ ajratishdan oldin loyihaning texnologik yangiligi, bozor talabi, tijoratlashtirish imkoniyati, kutilayotgan iqtisodiy samarasi va hududiy taraqqiyotga qo‘shadigan hissasini kompleks baholash talab etiladi. Bu yondashuv investitsiyalardan oqilona foydalanish, moliyaviy tavakkalchiliklarni nazorat qilish va innovatsion loyihalarning muvaffaqiyatli amalga oshirilish ehtimolini oshirishga xizmat qiladi.

Innovatsion mahsulotlar va ilmiy-texnik ishlanmalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni jamlovchi reyestrni yaratish hamda uni davlat xaridlari tizimi bilan bog‘lash kichik biznesning innovatsion faoliyatini rag‘batlantirishning samarali yo‘nalishlaridan biri bo‘lishi mumkin. Ushbu tizim yangi mahsulotlarning bozorga kirishini yengillashtiradi, dastlabki xaridorlar doirasini shakllantirishga ko‘maklashadi va ishlab chiqaruvchilarning o‘z ishlanmalarini tijoratlashtirish imkoniyatlarini kengaytiradi. Buning uchun reyestrga kiritish shartlarini aniq belgilash, mahsulotlarning texnik tavsiflari va sifat ko‘rsatkichlarini xolis baholash, shuningdek, davlat xaridlarini amalga oshirishda ochiqlik va raqobat tamoyillariga rioya etish zarur.

Davlat tomonidan amalga oshiriladigan iqtisodiy rag‘batlantirish choralari, hududiy investitsiya infratuzilmasi va innovatsion mahsulotlar bozorini rivojlantirish vositalarining o‘zaro muvofiqlashtirilishi kichik biznes uchun qulay institutsional sharoit yaratadi. Buning natijasida xususiy kapitalni jalb qilish, ilmiy-texnik ishlanmalarni tijoratlashtirish va innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarish ko‘lamini kengaytirish imkoniyatlari ortadi. Mazkur jarayon, o‘z navbatida, kichik korxonalarning texnologik yangilanishi va iqtisodiy samaradorligini oshirishga yordam beradi.

Innovatsion loyihalar bilan shug‘ullanuvchi kichik biznes subyektlarining moliyaviy manbalarga erkinroq kirishini ta’minlash uchun kreditlash tizimini takomillashtirish, bank xizmatlarini raqamli shaklga o‘tkazish va kredit ajratish bilan bog‘liq jarayonlarni soddalashtirish zarur. Bunda innovatsion faoliyatning o‘ziga xos jihatlarini hisobga oluvchi kredit baholash mezonlarini ishlab chiqish, foiz to‘lovlarining muayyan qismini subsidiyalash va davlat tomonidan ko‘rsatiladigan moliyaviy yordamni kengaytirish tadbirkorlarning investitsion tashabbuslarini kuchaytiradi. Kreditlash qarorlarini qabul qilishda korxonaning joriy moliyaviy holati bilan bir qatorda, loyiha asosidagi texnologiyaning yangiligi, mahsulotning bozordagi istiqboli va rejalashtirilgan iqtisodiy natijalar ham e’tiborga olinishi lozim.

Nomoddiy aktivlarni yaratish, intellektual mulkdan foydalanish va ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirishga ixtisoslashgan kichik korxonalar uchun alohida moliyaviy rag‘batlantirish tizimini ishlab chiqish maqsadga muvofiq. Bunday qo‘llab-quvvatlash qonunchilikda belgilangan tartibda maqsadli soliq imtiyozlari, davlat kafolatlari va innovatsion loyihalarga yo‘naltirilgan moliyaviy yordam shaklida amalga oshirilishi mumkin. Shuningdek, amalga oshirilishi yuqori tavakkalchilik bilan bog‘liq bo‘lgan loyihalarda davlat kafolatlari va sug‘urta vositalaridan foydalanish xususiy investorlarning moliyaviy yo‘qotishlar ehtimolini kamaytirib, ularning innovatsion faoliyatga sarmoya kiritish istagini kuchaytiradi.

Innovatsion yo‘nalishdagi kichik biznesning barqaror rivojlanishi uchun moliyaviy resurslarni safarbar qilish, venchur moliyalashtirish bozorini shakllantirish va investitsiya banklari hamda boshqa moliya institutlari bilan hamkorlikni chuqurlashtirish alohida ahamiyatga ega. Moliyalashtirish manbalarining ko‘payishi korxonalarning faqat an’anaviy bank kreditlariga tayanib qolishining oldini oladi, yangi g‘oyalarni amaliy loyihalarga aylantirish va zamonaviy texnologiyalarni ishlab chiqarishga tatbiq etish imkoniyatlarini kengaytiradi. Natijada innovatsion tashabbuslarning faollashuvi, ishlab chiqarish jarayonlarining samaradorligi ortishi va iqtisodiy o‘sishning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlash uchun zarur sharoitlar shakllanadi.

Yuqoridagi mulohazalar asosida davlat resurslari kichik biznes subyektlari, ayniqsa, faoliyatining dastlabki bosqichida bo‘lgan innovatsion korxonalar uchun muhim moliyalashtirish manbalaridan biri ekanligi to‘g‘risida xulosa chiqarish mumkin. Biroq davlat budjetining moliyaviy imkoniyatlari cheklangan sharoitda kichik biznesni faqat budjet mablag‘lari hisobidan qo‘llab-quvvatlash uzoq muddatli istiqbolda yetarli bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli, davlatning moliyalashtirishdagi rolini bevosita mablag‘ ajratish bilan cheklamasdan, xususiy kapitalni jalb etish, investitsion risklarni taqsimlash va intellektual mulk obyektlarini tijoratlashtirish uchun qulay institutsional sharoit yaratishga yo‘naltirish zarur.

Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi investitsion hamkorlikni kengaytirish, venchur moliyalashtirish tizimini takomillashtirish, moliyaviy kafolatlar ko‘lamini oshirish hamda intellektual mulk obyektlarining qiymatidan moliyaviy resurslarni jalb etishda foydalanish mexanizmlarini joriy qilish innovatsion faoliyat yurituvchi korxonalar uchun an’anaviy moliyalashtirish manbalariga muqobil kapital jalb etish imkoniyatlarini kengaytiradi. Bunda patentlar, dasturiy mahsulotlar, texnologiyalar va boshqa intellektual mulk obyektlarining iqtisodiy qiymatini baholash, ularni huquqiy jihatdan himoya qilish hamda tijoratlashtirish mexanizmlarini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Natijada, davlat resurslaridan samarali foydalanish bilan bir qatorda, xususiy investitsiyalarni kengroq jalb etish va innovatsion kichik biznesning moliyaviy mustaqilligini mustahkamlash uchun zamin yaratiladi.

Bu talab intellektual mulkdan (qonuniylashtirilgan nomoddiy aktivlardan) foydalanish orqali ularni davlat va bozor moliyaviy tartibga solish vositalaridan foydalangan holda yagona, markazlashtirilgan va diversifikatsiyalangan bozorga integratsiya qilish orqali qondiriladi. Ushbu mexanizmning o'ziga xos xususiyati shundaki, u nafaqat soliq to'lovlarini (kichik biznes foyda solig'i, QQS va boshqalar), balki soliqqa tortilmagan daromadlarni (byudjet kreditlari bo'yicha foizlar, byudjet mablag'lari hisobidan yaratilgan intellektual mulkdan foydalanishdan olinadigan daromadlar va boshqalar) mintaqaviy byudjetga olib keladi.

Kichik biznesni intellektual kapital va qo'shma investitsiyalar (davlat idoralari, venchur fondlari, jamg'armalar va xususiy investorlar ishtirokida) orqali qo'llab-quvvatlash uchun samarali moliyaviy infratuzilma yaratilishi kerak. Bunday yondashuv ilgari to‘liq foydalanilmagan imkoniyatlarni ochib beradi, innovatsion faoliyatni kengaytiradi hamda intellektual mulkdan iqtisodiy daromad olish mexanizmlarini rivojlantiradi.

Nomoddiy aktivlar bilan bog‘liq kreditlash, baholash, sug‘urtalash, garovga qo‘yish, ayirboshlash va savdo operatsiyalarini o‘z ichiga oluvchi kompleks moliyaviy tizimni shakllantirish zarur. Bu tizim davlat-xususiy sheriklik, qo‘shma investitsiyalar va o‘zini o‘zi moliyalashtirish tamoyillariga asoslanishi lozim. Kichik biznesda intellektual kapitalning doimiy ortib borishi uni iqtisodiy innovatsiyalar jarayonining muhim ishtirokchisiga aylantiradi.

M Mazkur tizimni joriy etishdan ko‘zlangan bosh maqsad kichik tadbirkorlik subyektlarining innovatsion loyihalarini moliyalashtirish natijadorligini yuksaltirish, intellektual mulk obyektlarida mujassam bo‘lgan iqtisodiy salohiyatdan samarali foydalanish va ularning bozor munosabatlaridagi ishtirokini kengaytirishdan iborat. Ushbu maqsadga erishish uchun nomoddiy aktivlarni iqtisodiy aylanmaga kiritish, ularning bozor qiymatini aniqlash, moliyaviy kapitalga aylantirish va tijorat maqsadlarida foydalanish imkoniyatlarini takomillashtirish zarur. Natijada intellektual salohiyat iqtisodiy qiymatga ega resurs sifatida namoyon bo‘lib, innovatsion ishlanmalarni amalga oshirish uchun qo‘shimcha moliyalashtirish manbalari shakllanadi va kichik korxonalarning investorlar uchun jozibadorligi ortadi.

Kichik biznesning innovatsion rivojlanishini jadallashtirish, eng avvalo, ushbu faoliyatni tartibga soluvchi qonunchilik bazasining mukammalligiga bog‘liq. Intellektual mulkni yaratish, davlat ro‘yxatidan o‘tkazish, huquqiy muhofaza qilish va iqtisodiy maqsadlarda foydalanish jarayonlarining qonunchilikda aniq belgilanishi innovatsion loyihalar uchun ishonchli institutsional sharoit yaratadi. Shu nuqtayi nazardan, amaldagi huquqiy normalarni takomillashtirib borish, intellektual mulk egalarining huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini kuchaytirish va nomoddiy aktivlardan moliyaviy munosabatlarda foydalanish ko‘lamini kengaytirish muhim ahamiyatga ega. Bunday yondashuv ilmiy-texnik ishlanmalarni iqtisodiy faoliyatga tatbiq etishda uchraydigan huquqiy hamda tashkiliy muammolarni qisqartirishga imkon beradi.

Hududiy miqyosda innovatsion tadbirkorlikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan dasturlar turli shakldagi moliyaviy yordam va institutsional ko‘mak choralarini yagona tizim asosida birlashtirishi lozim. Xususan, kichik biznes vakillariga subsidiyalar berish, qulay shartlarda kreditlar ajratish, kredit foizlarining muayyan qismini qoplash, ishlab chiqarish texnikasi va uskunalarini xarid qilish xarajatlarini moliyalashtirish hamda budjetdan tashqari mablag‘larni jalb etish ushbu dasturlarning muhim yo‘nalishlari sanaladi. Bundan tashqari, eksport salohiyatini oshirish, intellektual mulk obyektlari bo‘yicha hududiy va milliy axborot bazalarini takomillashtirish, ilmiy tadqiqotlar natijalarini ishlab chiqarish jarayonlariga tatbiq qilish va ularni tijoratlashtirish tizimini rivojlantirishga ustuvor ahamiyat berish talab etiladi. Innovatsion infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi kichik korxonalarning ilmiy-texnik ishlanmalarini patentlash, huquqiy himoya qilish va tijoratlashtirish imkoniyatlarini cheklashi mumkin. Ayniqsa, intellektual mulk obyektlarini baholash, ularning bozor qiymatini aniqlash, investorlar bilan bog‘lash va moliyalashtirishga jalb etish mexanizmlarining takomillashmaganligi mavjud innovatsion salohiyatdan to‘liq foydalanishga to‘sqinlik qiladi. Shu nuqtayi nazardan, nomoddiy aktivlarning iqtisodiy muomalasini ta’minlovchi bozor institutlarini rivojlantirish, ularni baholash standartlarini takomillashtirish va intellektual mulk asosida moliyalashtirish vositalarini kengaytirish muhim ahamiyat kasb etadi. Bunda venchur moliyalashtirish, mikrokreditlar, imtiyozli kreditlar va lizing mexanizmlari innovatsion loyihalarning turli bosqichlarida moliyaviy resurslarga bo‘lgan ehtiyojni qondirishga xizmat qilishi mumkin.

Innovatsion tashabbuslarni moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlash samaradorligini oshirish uchun kreditlar bo‘yicha foiz xarajatlarini qisman qoplash, davlat ko‘magida kafolat beruvchi fondlarni tashkil etish va intellektual mulk obyektlarini yaratish bilan shug‘ullanuvchi kichik korxonalar uchun maxsus moliyalashtirish dasturlarini kengaytirish maqsadga muvofiq. Mazkur mexanizmlar innovatsion loyihalarni amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan moliyaviy tavakkalchiliklarni kamaytirish, xususiy investorlarni ushbu sohaga jalb qilish va tadbirkorlarning uzoq muddatli kapitaldan foydalanish imkoniyatlarini yaxshilashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, davlat resurslarini taqsimlashda moliyalashtirilayotgan loyihalarning natijalarini baholash, mablag‘larni iqtisodiy jihatdan istiqbolli va texnologik asoslangan tashabbuslarga yo‘naltirish hamda davlat mablag‘larini xususiy sarmoyalar bilan birlashtirish muhimdir.

Kichik biznesning innovatsion faoliyatini moliyalashtirish tizimini rivojlantirish moliyaviy vositalar, huquqiy me’yorlar va institutsional tuzilmalar faoliyatini o‘zaro uyg‘unlashtirishni taqozo etadi. Nomoddiy aktivlarning kapital qiymatini shakllantirish, intellektual mulk obyektlari bilan bog‘liq bozor munosabatlarini rivojlantirish, muqobil sarmoya manbalarini ko‘paytirish va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini kengaytirish ilmiy-texnik ishlanmalarni tijorat asosida amaliyotga joriy etish uchun zarur shart-sharoitlarni yuzaga keltiradi. Bunday yondashuv kichik korxonalarning innovatsion imkoniyatlaridan to‘liqroq foydalanish, xususiy investitsiyalar oqimini ko‘paytirish va milliy iqtisodiyotning texnologik raqobatbardoshligini mustahkamlashga yordam beradi.

Istiqbolda intellektual mulk obyektlarining qiymatini aniqlash, ularni kredit majburiyatlari bo‘yicha garov ta’minoti sifatida qo‘llash va fuqarolik muomalasiga kiritish tartiblarini belgilovchi moliyaviy standartlarni ishlab chiqish zarur. Bunday standartlarning joriy etilishi nomoddiy aktivlarning moliyaviy qiymatini aniqlashni takomillashtiradi, ularning likvidligini oshiradi va ushbu aktivlardan moliyaviy operatsiyalarda foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Mazkur vazifalarni amalga oshirish maqsadida hududlarda nomoddiy aktivlar bilan bog‘liq bozor munosabatlarini rivojlantirishga ixtisoslashgan markazlarni tashkil etish taklif qilinadi. Ushbu tuzilmalar intellektual mulk obyektlarini baholash va tijoratlashtirish, innovatsion loyihalarni kreditlash, investitsiyalarni jalb etish hamda sug‘urta xizmatlaridan foydalanish jarayonlari o‘rtasidagi hamkorlikni muvofiqlashtirishi mumkin. Natijada innovatsion ishlanmalar egalari, moliya tashkilotlari va investorlar o‘rtasidagi aloqalar mustahkamlanib, intellektual mulkning iqtisodiy muomaladagi ishtiroki kengayadi.

Yakuniy jihatdan, kichik biznes subyektlariga tegishli intellektual aktivlarning iqtisodiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish, ularni kapitalga aylantirish usullarini takomillashtirish, venchur investitsiyalarni ko‘paytirish va zamonaviy moliyaviy infratuzilmani shakllantirish mamlakat innovatsion taraqqiyotini jadallashtiruvchi muhim omillar sirasiga kiradi. Bunda tijorat banklari va investitsiya tashkilotlarining innovatsion loyihalardagi ishtirokini kuchaytirish, an’anaviy kreditlashdan tashqari moliyalashtirish shakllarini rivojlantirish hamda tavakkalchilik darajasi yuqori bo‘lgan tashabbuslar uchun investitsiya resurslaridan foydalanish sharoitlarini yaxshilash zarur. Ushbu chora-tadbirlarning izchil amalga oshirilishi kichik biznesning innovatsion faolligini kuchaytirish, yangi mahsulot va texnologiyalarni bozorga olib chiqish hamda milliy iqtisodiyotning uzoq muddatli raqobat ustunliklarini mustahkamlashga zamin yaratadi.