8. Пайда және рентабелділік

Жоспар

1. Өнімді жүзеге асыру және кәсіпорын табысы

2. Рентабелділік

3. Салық жүйесі туралы Қазақстан республикасының заңы

1. Өнімді жүзеге асыру және кәсіпорын табысы

Өндірістік, әлеуметтік қызмет және еңбек ақы төлеуі еңбек ұжымы еңбекпен тапқан қаражаттар шотынан жүзеге асады. Кәсіпорын тұтынушыларға келісім-шарттарқа сәйкес өз өнімін іске асырады. Ол келісім-шарттарда белгіленген, өнім саны, номенклатурасы, кезеңдері, сапасы және басқа шарттар бойынша міндеттемелерді толық орындау тиісті.

Кәсіпорын келісім-шарт міндеттемелерін орындамаған жағдайда экономикалық жауапкершілікке тартылады, тұтынушыға келтірген зиянды орнықтырылған тәртіп бойынша орнын толтырады. Келісім-шарттар шарттарын бұзған үшін айып пұлдар мен тұрақсыздық айыбын төлеу кәсіпорынды І өнім жеткізу бойынша міндеттемелерден босатпайды.

- сатып алушы - кәсіпорын оған қойылған өнім үшін дер кезде ақы төлеуге, ал уақытында төленбеген есептесу үшін айып пұл төлеуге міндетті.

Кәсіпорындар, жүзеге асырған өнімнен алынған пайдаларынан, өздерінің материалдық шығындарының орнын толтырады, пайда немесе табыс кәсіпорынның шаруашылық қызметінің қорытушы көрсеткіші болып табылады. Кәсіпорын пайданың (табыстың) бір бөлігін бюджет, банктер және жоғары тұрған органдардың алдында тұрған міндеттерін орындау үшін қолдану керек. Басқа бөлігі оның толық қарамағына түседі және еңбек ақы төлеуге қажетті қаражаттармен бірге ұйымның шаруашылық есептеу табысын құрайды.

Пайда жүзеге асырылған өнім бағасы және ағымды шығындар арасындағы, даярлау және жүзеге асырумен байланысты айырым, яғни өзіндік құн болып табылады:

(8.1.1)

Құрылыс контрукциялары және бұйымдары зауыттарында өнімді жүзеге асырғаннан түскен пайда келесі сомамен көрінеді:

(8.1.2)

мұнда - бұйым түрінің нөмірі;

- бұйымның - нөмірлі түрінің бір кубометр көлемін сату бағасы, теңге;

- әрбір бұйымның - нөмірлі түрінің жоспарлы кезеңдегі жүзеге асырылуы, м³.

Өнім даярлауға арналған шығындар келесі өрнекпен анықталады:

, (8. І .3)

мұнда - бұйымның - нөмірлі түрінің өзіндік құны теңге/м³.

(8.1.2) және (8. І .3) өрнектерді (8.1.1) өрнекке қойып (8.1.4)

, (8.1.4)

немесе

, (8.1.5)

аламыз.

Пайда мемлекеттік бюджеттің маңызды қайнары және кәсіпорын қызметінің негізі болып табылады. Пайданың қомақты бөлігі кәсіпорында өндірісті дамытуға және экономикалық ынталандыру қорын жасауға жоспарлы шығындарды қаржыландыруға қалады.

Экономикалық ынталандыру қор мөлшерлері кәсіпорын жұмыстары нәтижесінен тәуелді болады. Бұл кәсіпорындарда өндірісті жетілдіруге және оның нәтижелілігін жоғарылатуға түрткі болады.

Әсерлі түрлер мен пайда таратулар принциптерін таңдау өндірістің арту негізінде оның өсу шегін ынталандыру және өнімнің өзіндік құнын төмендету үшін маңызды мағынаға ие.

Салық салу туралы Заңға сәйкес пайданы бөлудің нақты механизмі айқындалған.

Түскен пайда баланстық, тауарлы өнім өндірісінен және есеп айырудан түскен деп бөлінеді.

Баланстық пайда – кәсіпорынның барлық өндірістік-шаруашылық қызмет нәтижесі, жүзеге асырылғаннан тыс табыстар мен шығындар сальдосын (қалдықты) қоса, барлық өндірістік және өндірістік емес қызметі бойынша пайданың жалпы сомасы.

Тауарлық өнім өндірісінен түскен пайда - бұл кәсіпорынның көтерме бағалы тауарлық өнім көлемі мен оның толық өзіндік құны арасындағы айырым, өнім өндірісі рентабельділігін анықтауға қолданылады.

Есеп айыру пайдасы баланстық пайдадан бюджет, банктер және жоғарыда тұрған органдар алдындағы міндеттерді орындауға арналған сомадан аз.