4.5. Кәсіпорынды қайта құру және техникалық қайта қаруландыру ұғымы

Жұмыс істейтін кәсіпорындарды қайта құру - бұл бірыңғай жобамен толық немесе бірен-саран қайтадан жабдықтау мен жаңа өндірісті құрылыссыз қайта құру және негізгі өндірістік тағайындалған жұмыс істейтін цехтерді кеңейтулерін жүзеге асыратын қайта құру, қажеттілік болған жағдайда, жаңа және қосалқы жұмыс істейтін мен қызмет етуші тағайындаулы объектілерді кеңейтуді құру арқылы жүзеге асыру. Қайта құруды техникалық қайта қаруландыру бойынша шаралар өндіріске маңызды нәтижелілік әкелмеген жағдайда іске асырады.

Жаңа құрылыстың алдындағы техникалық қайта қаруландыру мен қайта құрудың негізгі артықшылығы өндіріс қуаттылықтарын жақсы қолданудан күшті әсер алу болып табылады. Жетіспеушіліктерге жүйені толық жаңарту жоқтығы жатады және уақытша шығарылатын өнім көлемдерінің төмендеуі болып табылады.

Техникалық қайта қаруландыру мен қайта құру экономикалық нәтижелілік есептері қайта құру түрлерін таңдауда салыстырмалы нәтижеліліктің жалпы теориялық жағдайларды анықтауға негізделеді. Есептердің ерекшеліктері техникалық қайта қаруландыру мен қайта құру мақсаттарына байланысты.

Мақсаттар:

- өндірістік күш-қуат қолдануды жақсарту және кәсіпорын қуаттылығын жоғарылату;

- қуаттылық төмендетуді жою мен физикалық және моральдік тозу есебінен ТЭК төмендету;

- моральдік ескірген технологияны сапаны жоғарылаты және өзіндік құн төмендету үшін жаңа технологияға ауыстыру;

- жаңа өнім шығаруды игеру және басқалар болып табылуы мүмкін.

Әлеуметтік мақсаттар арасында:

- қызметкерлердің еңбек шарттарын жақсарту;

- қауіпсіздік дәрежесін жоғарылату және өндірістік санитарияны жақсарту;

- қоршаған ортаға қалдықтарды тастаулар төмендетуді ерекшелеуге болады.

Күрделі қаражат салыстырмалы нәтижелілігінің қабылданған белгісіне лайықты техникалық қайта қаруландыру және қайта құру түрі, егер ол келтірілген шығындардың аз мөлшерімен сипатталса қабылдауға болатын болып есептеледі. Бұл жағдайда қайта құру түрі үшін келтірілген шығышдар өрнегі келесі түрге айналады:

,

мұнда - техникалық қайта қаруландыру мен қайта құрудан кейінгі өнімнің жылдық көлемінің өзіндік құны, теңге;

- сала үшін күрделі қаражаттар әсерлілігінің нормативті коэффициенті;

- техникалық қайта қаруландыруға және қайта құруға күрделі қаражат, теңге;

- аталмыш кәсіпорында өнім бірлігіне келетін пайда, теңге;

- кәсіпорынның техникалық қайта қаруландыру мен қайта құру салдарынан жоғалтылған өнім көлемі (т, дана, м³, м² және басқа).

Түр таңдау, өнім бірлігіне есептелген, салыстырмалы келтірілген шығын-дар мөлшері бойынша орнықтырылуы мүмкін:

немесе

мұнда - кәсіпорынның жаңартудан кейінгі толық қуаттылығы (т, дана, м³, м² және басқа);

- жаңартумен қамтамасыз етілетін, қуаттылық өсуі , (т, дана, м³, м² және басқа).

ең аз мағынасымен қайта құру және техникалық қайта қаруландыру түрлері анықталады.

4.6. Құрылыстың сметалық құны

Кәсіпорынның құрылыстық сметалық құны жоспарлауға, құрылысты қаражаттандыруға, келісімді бағаларды анықтауға, жабдықтар үшін ақы төлеуге, жобалау-іздеуші жұмыстар үшін ақы төлеуге арналған негіз болып табылады. Сметаны құрастыру барысында ҚНжЕ 1.02.01-85 басшылыққа алады. Жоба құрамында (екі сатылы жобалауда) кәсіпорынның сметалық құнын анықтау барысында келесі құжаттар өңделеді:

• құрама сметалық есеп;

• шығындар мәліметі;

• объекттік және жергілікті сметалық есептер;

• жобалық және іздеуші жұмыстарға смета.

Жұмысшы құжатнама құрамында:

- объектілік және жергілікті сметалар.

Жұмысшы жоба құрамында (бір сатылы жобалау барысында):

• құрама сметалық есеп;

• шығындар мәліметі;

- объектілік және жергілікті сметалар;

- жобалау және іздеуші жұмыстарға сметалар.