60. У.Шельдон бойынша мінездің жіктелуі.

У.Шелдон концепциясы:

1.Эндоморфты типті адамның дене құрылысы әлсіз, май клеткалары басым.

2. Мезоморфты типті адамның дене құрылысы мықты, әдемі, бұлшық еті күшті.

3. Эктоморфты типті адамның дене құрылысы әлсіз, бұлшық еттері әлсіз, аяқ – қолы ұзын.

61. Э.Фромм бойынша мінездің жіктелуі.

Неғұрым ертерек неміс психиатыры Эрнест Кресмер ұсыныды (1888 - 1964). Біраз уақыт өткен соң оның американдық коллегасы У. Шелдон анологиялық К. Леонгард, А.Е. Личко және т.б. оқымыстылар.Барлық топтамалар жалпы идеялар қатарынан шықты:1. Адамның мінезі ерте антогенезде қалыптасады және қалған ұзақ өмірі бойы өзінің азды, көпті тұрақтылығын көрсетеді.2. Адамның мінезінде көрнекті жеке бас ерекшеліктері кездегі соқ емес. Олар мінезді топтай және анықтай алатын топтар құрады.3. Адамдардың көбі осы типологияға сәйкес топтарға бөлінеді.Э. Кречмер 8800 адамды тексеріп, адам денесінің құрылысымының 3 типін бөліп көрсетті.Астеникалық - грек тілінен аударғанда «әлсіз» дегенді білдіреді.Нәзік, арық, ұзын, кішкене иықты т.б. Беті ұзын, жіңішке, бозарып тұрады.Атлеттік тип -грек тілінен аударғанда «күрескер» дегенді білдіреді.Бұлшық еттер мен қаңқалар жақсы дамыған, толық, мықты, ұзын, кең нықты. Басы тығыз және үлкн мойыны күшті, беті жұмыртқа формасы тәрізді.Пикник тип – грек тілінен аударғанда «тығыз» деген мағынаны білдіреді. Толық, орта бойлы, үлкен қарынды, қысқа мойынды. Беті – кең, жұмсақ, домалақ болып келеді. Кресмер алдыңғы дене бітемінің типтеріне сәйкестендіре отырып темпераменттің 3 типін бөледі.Шизотимик - астеликалық дене бітім. Психикалық бұзылыс кезінде шизофриниктерді еске түсіреді. Мінез – құлықтарында аритократтық, сезімнің әлсіздігі, суықтық және билік құмарлық бар.Циклотимик – пикниктік дене бітім. Эмоциясы тез өзгереді, айналасындағылармен еркін араласады. Көңілді, көп сөйлегіш, күшті, юморға жақын және өмірді жеңіл қабылдайды.Истотимик – атлеттік дене бітім. Психикалық күйзелісте эпилепсияға ұқсайды. Тыныш, сезімге көп берілмейді, ортасының ауысқанына қиын үйренеді.Төменде тағы бір адамның өмірге деген, қоғамға және деген кезендегі мінез типологиясын келтіруге болады. Оны келтірген Эрих Фромм (1900 - 19) және мінездің әлеуметтік типологиясы ретінде белгіленеді. Әлеуметтік мінез бір қоғамға тиісті индивидтердің әрекетімен эмоциясын, ойлауын анықтайды. Адамдардың әр түрлі әлеуметтік мінездердін бақылай отырып, ол мінездің келесі типологиясын бөліп көрсетті.1. Мазахист – садист: өзінің өмірлік тәжірбиесінің жетістіктері мен көруге Осы себептерді жою үстінде ол өзінің жасы болмауына себеп болған деген адамға бар ашуын жұмсайды. Мұндай адамдар өзін - өзі оқытумен, өзін жетілдірумен «жақсы жақтарға жетуге» айналысуда болады.2. Өзінің үмітін бұзуды деп санағанды белсенді құртуға, барлық ашуын жұмсауға тырысады. Мұндай адамдар өзінің мәселесін шешуде тынымсыз, әлсіз және өзінің интелектуалды және эмоциалды мүмкіншіліктерін қолдануға шектеулі болады.3. «» мұндай адам қиын шешілетін әлеуметтік мәселелерге және жеке мәселелерге келгенде өз ойы болмайды. Ол сол кездегі жағыдай айналасындағы адамдардың ойына, іске, тез келіседі. Бұл адамдардың өз ойы мен әлеуметтік бағыты болмайды.Э.Фроммның типологиясы әлеуметтік кезінде көптеген адамдардың мінездерін еске түсіреді.