45. Сезім. Эмоция мен сезімнің айырмашылығы.

Сезім- қоғамдық сананың қандай да бір көрінісі. Жоғары сезімдер адамға ғана тән. Осы топқа: адамгершілік, эстетикалық, интелектік деп аталатын сезімдер кіреді.

Адамдардың сезім саласындағы айырмашылықтары түрліше болып келеді. Жанұя тәрбиесіне, тұрмыс жағыдайына, жүйке жүйесінің тпік ерекшелігіне, білі қорына, өзін-өзі тәрбиелеу дәрежесіне, жас өзгешелігіне т.б. қарай адамдарда эмоциялар мен сезімдердің сан алуан түрлерін кедестіуге болады. Сезімдер адамның қоршаған дүниеге қатынасын білдіріп қана қоймай, ол жөніндегі ақпарат көзі де болып табылады. Сезімдер адамдардың қасиетімен тығыз байланысты. Сезім екі себептен пайда болады, біріншісі – адамның объектіге қатынасын айқындайтын қажеттіктер; екіншісі – адамның осы нысанның тиісті қасиеттерін түсініп, оны санада бейнелеу қасиеті.

46. Ерік туралы ұғым. Ерік сатылары.

. Егер адамдар алдарында тұрған қандай да бір қиын тапсырманы шешуде немесе қандай да бір қиындықтарға кездескен кезде олардың біреуі бастаған істерін тастайды, ал екіншілері өте бір үлкен күшкен істерін ары қарай жалғастырады. Бұндай энергиялар оларды еріктің пайда болуымен байланыстырады.

Ерік – бұл адамның мақсатты жұмыс орындау барысында кезіккен сыртқы және ішкі кедергілерді жеңуімен байланысты өз қылық әрекеттерін қолдап, реттей білу қасиеті. Ерік өмірдің ауыртпалық түскен жағыдайларында белсенділік көрсетіп, өзін-өзі реттеудің көзі болумен түгелдей сана басқарымында болады. Ерік күші-ерік актілерінің барлық кезеңінде кездеседі.

Мақсатқа ұмтылушылық – тұлғаның қандай да бір істің нәтижесіне саналы және белсенді бағыттылығы.

Ұсыныс- қиялдың байлығымен, жаңа идеялардың тууымен, жоспарларын құрылады. Өзбеттілік, шешім қабылдағыш, күшті, тұрақты т.б.

Қандай да еріктік әрекетке араласа отырып, адам оның ізгі нәтижесіне байланысты өзіне жауапкерлік жүктейді. Сонымен қоса,еріктік процестердің бұзылуы да болады. Соның ішінде жиі кездесетіні гипобулия.

Гипобулия- еріктік белсенділіктің төмендеуі. Мұндай аурулар көп қозғалмайды, қызметке деген ұмтылыстары болмайды. Қандай да бір істі бастағанда жұмысқа деген ниетінің жоқтығынан орта жолда тастап кетеді.

Келесі бір түрі – гипербулия. Еріктік белсенділіктің потологиялық жоғарлауы. Кей кездері ерік күші қандай да бір бағытқа ерекше жұмсалады, мысалы, абстинеция кезінде нашаны тезірек тауып алуы.

Ми потологиясының негізінде амбулия (ауырғыш қажырсыздық) тууы мүмкін. Қажеттілігін ұғына тұра мұндай адамдар шешім қабылдай алмайды, керкті ісін жүзеге асыра алмайды.

Келесі өте сирек кездесетін түрі – парабулия. Бұл адамға өте оғаш көрінетін еріктің бұрмалануынан және әуестіктен адамдардың мағынасыз қылықтар көрсетуі болып табылады.

Ерік сапалары А. Тоқтамға келгіштік Тоқтамға келгіштік дегеніміз адамның небір қиын-қыстау кезеңдерде қажетті шешімдерге келіп, оны жүзеге асыруға қабілетінің болуы. Ә. Табандылық Табанды адам алған бетінен қайтпай, көздеген мақсатына қайткен күнде де жетуді көздейді. Ол қажымай-талмай әрекет етіп, осы жолда небір қиыншылыққа төзіп, оларды бірінен соң бірін жеңіп отырады. Мұндай адамның ерік күші қиыншылыққа қарсы батыл күрес үстінде онан сайын нығая түседі. Б.Ұстамдылық Ұстамдылық дегеніміз адамның оқыс қимыл-қозғалыстан, орынсыз сөйлеуден, босқа күйіп-пісуден бойын тежей алу қабілеті. В.Тәртіптілік пен жинақылық Тәртіптілік дегеніміз адамның өз қимыл-қозғалысын, ойы мен тілегін әр уақытта ұжымның ырқына бағындыра алу қабілеті. Г.Ерлік Ерлік дегеніміз алға қойған мақсатына шексіз сенген, сол жолда ақтық демі біткенше бел байлаған, моральдық рухы жоғары адамның ғана қолынан келетін қасиет.