53. Тұлғаның психологиялық қорғанысы.

Психологиялық қорғаныс механизміне сипаттама беру және оның ауыр уайымды жеңілдетудегі рөлі. Қазіргі психологиялық әдебиеттерде қорғаныс феноменіне арналған әртүрлі терминдер бар. Кең мағынада алғанда қорғаныс – ағзаның тұтастығы және өзін сақтаудағы ағзаның кез келген реакциясы. «Мен» қорғаныс механизмін алғаш құрушы австриялық дәрігер Зигмунд Фрейд. З.Фрейдтің айтуынша, әртүрлі қорғаныс механизмдерінің негізгі және жалпы жағы болып саналатындар: а)санасу, яғни адам өзінің қорғаныс мінезін қандай да бір белгілі көрініс ()бейне

Немесе объектіге деген себебін, мотивін немесе фактінің өзін түсінбейді.

Психологиялық қорғаныстың барлық механизмін:

1. Не зрелые (примитивті)

2. Невротикалық

3. Зрелые

4. Тұрақты деп төрт түрге бөлеміз.

1. Не зрелые – Қорғаныстың примитивті механизмі ағзаның төмен қабілеттілігімен, үлкен адамадардағы аурумен немесе тұлғаның патологиялық сипаттарымен байланысты. Қорғаныстың бұл түрі мойындамау, регрессия, отреагирование, пассивті агрессия, идентификация т.б. болып бөлінеді.

2. Невротикалық: ығыстыру, диссоциация, сонатизация, проекция, рационализация, орнын баса тұру, жою, реакцияның қалыптасуы, бағасыздану, өзіне қарсы бұрылыс тағы басқа болып бөлінеді. Психологиялық қорғаныстың невротикалық механизмі күрделірек орналасқан.

Олар үлкен адамдарға және орта жастағы балаларға және жоғарғы мектеп оқушыларына тән. Жағымсыз ойлардан қорғану үшін үлкендер интеллект және логиканы қолданады.

3. Зрелые – ешқашан аурудың пайда болуына әкелмейді, бірақ өзекті қажетсінулерді қанағаттандыруда бөгет келтіреді. Олар бейімделудің үлкен деңгейін қамтамасыз етеді.

4.Тұрақты – «қорғаныс» сөзінің өзі қандай да бір қауіптің бар екенін мөлшерлейді. Бірақ Анна Фрейд кейбір адамдардың қорғаныс механизмі стрестің бар немесе жоқ болуына қарамастан үзіліссіз жұмыс істейтініне көңіл аударған.

Психологиялық қорғаныстың тұрақты механизмі стрестің бар немесе жоқтығына қарамастан мінездің тұрақты стилін жасайды. Мінездің қорғаныс формасын табу кезінде дәрігердің жаңаша тәсілі болуы керек.

54.Тұлғаның мінез- құлық ерекшелігінің типологиясы.

55.Темперамент тұлғаның биологиялық негізі ретінде. Темпераменттің жалпы белсенділігі, іс-әрекеттілігі, эмоционалдылығы.

Темперамент – жүйке жүйесінің тума қасиеттерінен туындайтын адамның жеке өзгешеліктерінің бірі. Ол адамдардың эмоциялық қозғыштығынан,қимыл-қозғалысынан,жалпы белсенділігінен жақсы байқалады. Темперамент -  организмнің физиологиялық өзгешеліктерімен, әсіресе, жоғары жүйке қызметінің тума қасиеттерімен шарттас психикалық құбылыс. Темперамент адамның жалпы қозғалысынан да (мәселен, біреулер шапшаң қозғалады, тез қимылдайды, енді біреулер жай қимылдап, асықпай істейді), психиканың күші мен тереңдігінен де (мәселен, біреу өжет, алғыр болса, екінші біреу керісінше, сылбыр, жігерсіз болады), адамның көңіл күйінің ерекшеліктерінен де (салмақты, тұрақты, жеңіл, тұрақсыз т.б.) эмоция сезімдерінен де (біреу сабырлы, екінші біреу күйгелек т.б.) жақсы байқалып отырады. Темпераментке тұлғаның биологиялық фундаменті ретінде сипаттама беру керек, темпераменттің пайда болу сферасын көрсету керек: жалпы бөлімділігі қозғалыс сфераның ерекшелігі, эмоцялық.

Темперамент туралы айтқанда адамдар арасындағы көптеген психикалық өрістерді айтатын студент айта кету керек. Олар, мінезді және оның психикалық процесстерінің ағым динамаикасын анықтайтын адамның жекелей ерекшеліктері.

Темперамнт белгілі күннің өзінде шешімімен және даулы мәселе болып қалады. Темперамент анықтайтын келесі негізгі компоненттерді бөліп көрсетуге болады.

1. Мінезбен психикалық іс - әрекетінің жалпы белсенділігі, адамның әртүрлі белсенді іс - әрекетінде, айналысындағы шындық дүниені дұрыс меңгере алуында, әртүрлі істерде өзін көрсете алды. Жалпы белсенділігін көрсету әр адамда әр түрлі болады. Осыған байланысты адамдарды әртүрлі темпераментке болуы болады.

2. Қозғалыс немесе материалы белсенділік, қозғалыс немесе сөйлеу қозғалыс аппараттарының белсенділік жағдайымен көрінеді.

3. Эмоц. белсенділігі: эмоц. сезімтосдығымен, импульсивность, эмоц. қозғағыштымен (тез ашуланып, тез басылу) т.б. көрінеді.

Темпераменттердің жаманы немесе жақсысы болмайды.Олардың әрқайсының жақсы жағы бар. Сондықтан негізгі күшті оларды түзету емес, олардың жақсы жақтарын қандай да бір іске дұрыс жұмсай білу.

Темперамент туралы айтқанда адамдар арасындағы көптеген психикалық өрістерді айтатын студент айта кету керек. Олар, мінезді және оның психикалық процесстерінің ағым динамаикасын анықтайтын адамның жекелей ерекшеліктері.Темперамнт белгілі күннің өзінде шешімімен және даулы мәселе болып қалады. Темперамент анықтайтын келесі негізгі компоненттерді бөліп көрсетуге болады.

1. Мінезбен психикалық іс - әрекетінің жалпы белсенділігі, адамның әртүрлі белсенді іс - әрекетінде, айналысындағы шындық дүниені дұрыс меңгере алуында, әртүрлі істерде өзін көрсете алды. Жалпы белсенділігін көрсету әр адамда әр түрлі болады. Осыған байланысты адамдарды әртүрлі темпераментке болуы болады.

2. Қозғалыс немесе материалы белсенділік, қозғалыс немесе сөйлеу қозғалыс аппараттарының белсенділік жағдайымен көрінеді.

3. Эмоц. белсенділігі: эмоц. сезімтосдығымен, импульсивность, эмоц. қозғағыштымен (тез ашуланып, тез басылу) т.б. көрінеді.Темпераменттердің жаманы немесе жақсысы болмайды.Олардың әрқайсының жақсы жағы бар. Сондықтан негізгі күшті оларды түзету емес, олардың жақсы жақтарын қандай да бір іске дұрыс жұмсай білу.