43. Көңіл-күй, оның түрлері.

Көңіл – субъектіге қандайда эоционалды реңкті сақтап қалуға не жоюға ықпал жасаушы психикалық процестің ерекше сигналдық түрі: кейбір түр-түс, дыбыстар, иістер өздерінің негізгі мәніне байланыссыз біздің есімізге түсуден жағымды не жағымсыз сезімдер тудырады.

Белгілі бір маңызды жылдамдыққа жетпеген және жеткілікті ұзақ мерзім кезінде (0,5 сағаттан бастап бірнеше күнге дейін немесе бірнеше апталарға жететін) мағыналы тербелістері жоқ болатын ұзақ эмоционалды жағдай көңіл-күй деп аталады. Осы ұзақтылық кезінде тұрақты эмоционалды қалып байқалады.

Көңіл- күй өзінің сапасымен жеке адамның негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыру деңгейін тоқтатады (кодтайды).

Осындай үш кезеңді бөліп көрсетуге болады:

1. Жоғары оптималды қанағаттану (көтеріңкі көңіл-күй).

2. Орташа, қалыпты көңіл-күй. (қалыпты-көңіл күй).

3. Төмен, жетіспейтін қанағаттану (түсіңкі көңіл-күй).

Эмоцияның бір түрі аффектер. Аффект – латынша аффектус деген сөз қазақша жан ұшыру, күйіп пысу деген мағына білдіреді.

Аффектер дегеніміз қысқа уақытқа созылса да, бұрқ етіп қатты көрінетін эмоцияның түрі.

44. Дау-дамайлық эмоцияның жағдайлары: аффект (физиологиялық, патологиялық), стресс (физиологиялық және эмоционалдық).

1. Дау-дамайлы эмоционалды жағыдай – аффект (физиологиялық және патологиялық). Аффектің өту кезеңі..

2. Дау-дамайлы эмоционалды жағыдай – стресс (физиологиялық және патологиялық). Аффектің өту кезеңі.

3. Фрустрация туралы түсінік.

1. Аффект – латынша аффектус деген сөз қазақша жан ұшыру, күйіп пысу деген мағына білдіреді.

Аффектер дегеніміз қысқа уақытқа созылса да, бұрқ етіп қатты көрінетін эмоцияның түрі. Аффектер кейде адамның бүкіл психикалық кейпін бұзып, мәнерлі қозғалыстарға толы , ерік күшінің әлсіреу жағыдайында өтеді. Аффект кезінде адамның «есі шығып кетпейді». Дені сау адамдарда болатын аффекті адамның жеке басының кемшілігі деп түсіну керек. Бұл адамның өзін -өзі меңгере алмауы, ерік тәрбиесінің кемдігі.

Дені сау адамдардың аффетісінен психикасы ауруға шалдыққан адамдардың аффектерін (полтологиялық аффектер) ажырату керек. Мұндай аффектер ми қмбығы мен қабық асты орталықтарының байланысы бұзылғандықтан, екінші сигнал жүйесінің реттеушілік ролі кемдігінен болады. Аффектерді тәрбиелеу адамның жеке басын тәрбиелеумен тығыз байланысты мәселе.

2. Стресс –ағылшын сөзі, қазақша шамадан тыс зорлану деген мағынаны білдіреді, оны енгізген конод ғалымы Гансон Селье. Шамадан тыс күшті тітіркендіргіштер адамда көбінесе қолайсыз эмоциялар туғызады. Кісі ұдайы қинала беретін болса, оның діңкесі құрып, берекесі кетеді. Адамның осылайша шамадан тыс зорлануын психологияда стресс деп атайды.

Р. Лазарус физиологиялық стресс түсінігін енгізуді ол ағзаның тұтастығын және оның қызметінің бұзылуын тудыратын өте жағымсыз физикалық жағдайдың әсерінен туындайды. Сонымен қоса ол психикалық стрессті ашты. Ол адамдардың өзіне өте қолайсыз деп санайтын әсерлерден туындайды. Психикалық стресс өте жоғары эмоционалды күшпен сипатталады. Стрестік жағдайдың дамуының Ганс Селье 3 кезеңін бөліп көрсетті: үрей, резистенттілік, арықтау. истощение.

Үрей реакциясы – бұзылған психикалық қызметтердің қалыптасу кезіәндегі шон фазасынан және шонға қарсы фазадан тұрады.

Арықтау кезеңі – ағзаның күші төмендеп, патологиялық-дистрофикалық процесс туындайды. Резистенттілік-ағзаға зиянды факторлардың стреске жоғарғытұрақтылығымен сипатталады.

Құмарлық – адамның ойы мен әрекетінің негізгі бағытына із қалдыртын күшті, терең, тұрақты эмоция. Құмарлық өзінің қоғамдық мәнімен бағаланады. Егер ғылым мен өнерге, еңбек құмарлықты ұнамды десе, бақ құмарлық, ойын құмарлықты ұнамсыз дейміз.

3. Қызығу,сенім, талап, мұрат адамды әрқашан іс-әрекетке итермелеп отыратын ең негізгі қозғаушы мотивтер болып табылады. Бұлар адамның басында айқын, анық сәулеленіп отырады. Бірақ мотивтердің кез-келгені ондай пәрменді бола бермейді. Мән-мәнісі адамға онша айқын емес, көмескі, күңгірт болып көрінетін мотивтер де толып жатыр. Осы топтағы мотивтердің қатарына фрустрацияны жатқызуға болады.