37. Ойлаудың формалары: ұғым, пікір, ой қорытынды (индукция, дедукция).

ойлаудың формалары сөз болу керек. Ойлаудың негізгі формалары болып ұғым, ой-қорытындысы, дедукция, индукция, пікір жатады.Ойлау ой операцияларымен қоса ой формаларынан тұрады. Ойдың бастапқы формасы болып ұғым есептеледі.Ұғым дегеніміз – заттар мен құбылыстар туралы ой.Ұғымда заттардың жалпы және негізгі қасиеттері бейнеленеді. Ұғымдар дара және жалпы болып бөлінеді. Мәселен, «Семей қаласы», «Ғ.Мұратбаев» дара ұғым болса, «кітап», «адам», «жұлдыз» жалпы ұғым.Шындық заттардың қарапайым байланысы пікірлерден көрінеді.Пікір- бұл бір зат туралы мақұлдау не оны бекерге шығаруда көрінетін ойлаудың формасы.Ойлаудың күрделі формаларының бірі – ой қорытынды. Ой қорытындылар дегеніміз бірнеше пікірлерден жаңа пікір шығару тәсілі. Қорытынды шығару үшін оны белгілі бір тәртіпке бір-бірімен байланыстыруымыз қажет. Қатар тұрған кездейсоқ пікірлерден қорытынды шықпайды.Ой қорытындылардың үш түрі болады:

1. Дедукциялық

2. Индукциялық

3. Аналогиялық

Дедукция дегеніміз – жалпыдан жекеге қарай жүретін ой қорытынды.

Индкуция дегеніміз – жекеден жалпыға қарай жүретін ой қорытынды.

Аналогия дегеніміз – ұқсастық бойынша ой қортытындыларын

38. Ойлаудың түрлері: заттық-әрекеттік, көрнекі бейнелік, абстрактілі-

теоретикалық, интуитивті және шығармашылық.Ойлау кезеңіне байланысты: дискурсивті, интуитивті болып бөлінеді. Көлемдік ауқымына орай ойлау әрекетінің түрлері – дискурсивтік, өз кезең, кезегімен өрістей дамыған ойлау процесі; интуитивтік – желісі қарқынды, кезеңдері нақтыланбаған, мазмұны толық ұғылмаған ойлау процесі.Егер ойлауды шешетін тапсырманың ерекшелігіне және жаңалығына қарап қарастыратын болсақ, онда ойлауды шығармашылық және елестету деп бөлуге болады. Шығармашылық ойлау жаңа ойлауды жасауға бағытталған, оның нәтижесінде қандай да мәселе, проблеманың соңы, қайталанбас шешімі табылып, не бұрынна бергі шешімнің жетілген әдісі жүзеге келеді.Шешілетін мәселелердің сипатына байланысты ой әрекеті теориялық және пратикалық болып бөлінеді. Ойлау түрлерін классификациялауға байланысты психологияда кең тараған бағытттардың бірі – шешілуі тиіс болған мәселенің мазмұнын Затты негізге алу, осыдан ой алу.

1. - әрекеттік – ойлаудың көрініс сипаты, қалыптасқан дағыдайды жаңалай өзгертудегі ой ісі белгілі бір затқа тікелей бағытталған нақты әрекетпен бірге жүреді.

2. Көрнекі бейнелі – ойлау заттар мен құбылыстардың тікелей өздері емес, олардың есте қалған елес, тұрпаттарын пайымдаумен орындалады.

3. Сөзді логикалы – ойлау қызметі тілдік құралдарға сүйеніп, ойлау процесі өзінің тарихи және онтогенездік дамуының соңғы кезеңдерінде пайда болған

39. ЭМОЦИЯ ТУРАЛЫ ТҮСІНІК, ОНЫҢ ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.

. «Эмоция туралы түсінік, олардың физиологиялық негізі», Психологияда эмоция деп-адамның өмір әрекеті үшін ішкі және

сыртқы жағдайлардың маңыздылығын көрсететін және уайым

• түріндегі олардың формаларын көрсететін процесті айтамыз. Эмоцияның физиологиялық механизм

• Адам эмоциясы негізінен тіршілік ортасымен әлеуметтік жағдайларға байланысты және ол тарихи даму жағдайға тәуелді.

• Эмоцияның нейрофизиологиялық механизмі жүйке жүйесінің арнайы қызметі,ең алдымен ретикулярлық фармацияға байланысты болып,қызмет жандандырады,ал екіншіден,ми төмпешігінде,әсіресе көру төмпешігінің астыңғы гипоталамуста және мидың өте ерте дәуірлерде қалыптасқан қабығы мембикалық жүйесінде орналасқан орталықтар арқылы белсенді түрде қызмет атқарады.

эмоция туралы түсініктен, адам реалдық дүниені тек танып қоймай, оған өзінің қатынасын білдіріп отыратыны жайлы айта кетуіміз керек. Адам бір нәрсені ұнатады, біреуі жақсы көреді, ал екіншісі біреуге салқын қарайды.

Эмоцияның қазіргі заман тарихы У.Джемстің 1884 ж жарияланған «Эмоция деген не» атты мақаласынан басталады. У.Джемс және бұған байланыссыз Г.Ланге пайымдаған теория бойынша: сезімнің туындау себебі- сыртқы ырықты қозғалыстар, сонымен бірге, ішкі ырықсыз жүрек толғаныстарынан болатынадамның кейіп өзгерістерінен. Осы өзгерістерден туындайтын адам әсерлерінің бәрі – эмоциялық күйді танытады. «біздің қайғыруымыз –жылағанымыздан; қорқуымыз – қалтырауымыздан, қуанғанымыз - күлгенімізден» (У.Джемс). Сонымен, эмоция салдары болған дене шетіндегі (перифериялық) органикалық өзгерістер, ғалымдар ойынша, сезімдер себебіне ауысады. Осыдан эмоциялардың ырықты реттелуінің қара-дүрсін түсініктемесі беріледі: мысалы, ұнамды эмоцияға тән әрекеттерді әдейі жасаумен қажет болмаған қасірет сезімін басуға болады – мыс.