40.Эмоция түрлері: жоғарғы, төменгі, жағымды, жағымсыз.

Қарапайым түрі шартсыз рефлекстік әрекетпен байланысты, яғни адамның органикалық қажеттерінің өтелу-өтелмеуіне байланысты туып отырады. (ашығу, шөлдеу, қорқыныш).

Күрделі эмоциялар немесе сезімдер қоғамдық қажетсінулерді қанағаттандырумен байланысты. Күрделі эмоциялардың бірі- көңіл. Кейпіне қарап адамдарды шат, жайдары, жылы жүзді, ақжарқын, не көңілге кірбің кіру, ызалы, түсі суық т.б. ажыратады. Адамның көңіліне айналасын қоршаған дүние әсер етіп отырады.

Сонымен қатар сезім эмоция қаншалықты ерікпен байланысты және өмірлік іс-әрекетке қаншалықты әсер ететінін қарастыруға болады.

Адамға күш беріп, әрекетке ұмтылдыратын, көтеріңкі сезімдер мен эмоциялар – стеникалық деп аталады.

Стен –грек сөзінен аударғанда «күшті» деген мағына береді. Ал бұлардың баяу, солғын түрлерін – астеникалық деп атайды. Астения бұл да грек сөзі, қазақша әлсіз деген мағынада.

Эмоцияларды бірнеше топқа жіктеуге болады. Олардың бір тобы жағымды не ұнамды эмоциялар деп аталады. Бұлар адамның тіршілік қажетіне орайлас, оның ішкі өмірінің шарықтап, жан-жақты өсу шарттарының бірі болып табылады. Мәселен, қуаныш, сүйіспеншілік, көңіл қоштық т.б.осындай эмоциялардың енді бір тобы жағымсыз не ұнамсыз эмоциялар делінді. Бұлар – белсенді әрекетке азды-көпті нұсқан келтіретін қораш сезімдер. Мұндай эмоцияларға қорқыныш, қайғы, абыржу, налу, үрейлену, үмітсіздену т.б.  жатады. Осы айтылғандармен қатар қарапайым және күрделі эмоциялар болып та бөлінеді. Қарапайым эмоциялар адамның органикалық қажеттерінің өтелу-өтелмеуіне байланысты туып отырады. Мысалы, күрделі түрлеріне: көңіл, аффект, құмарлық эмоциялары кіреді. 

41.Эмоцияның жасқа байланысты ерекшелігі.

Балаларда ерте жаста эмоция тез пайда болады. Олар тұрақсыз және тез өзгереді, баланың оларды басқара алу қабілеті төмен.

Жасөспірімнің эмоционалды өмірі өте тұрақсыз, яғни жыныстық жетілу кезіне сай қыртыс және қыртыс асты дисгармонияның пайда болуымен түсіндіріледі.

Бірақ үлкен адамдардағы эмоциялық күйзеліс өте күрделігімен ерекшеленеді. Адамның өмірінің бұл кезеңінде оның өткен тәжірибелі, тұлғаға тұрақты бағыттылығының үлкен маңызы бар.

42. Эмоцияның ішкі және сыртқы белгілері .Эмоцияның ауруға әсерлілігі.

.Эмоциялық көріністердің пайда болуының ішкі және сыртқы белгілерін және эмоциялық аурудың ағымына әсерін студент міндетті түрде қарастыру керек. Эмоциялық уайымның пайда болуымен адамның ағзасында және мінез-құлқында қандай өзгерістер байқалатынын айта кету керек. Адамның ағзасына әртүрлі оқиғалардың жиынтығы болады. Кейде өте күштілігі сонша, оны бір психолог «жағымсыз Өө» деп атады. Бұл дауыл ағзаның барлық өмірлік іс-әрекетінің көрсеткіштерінде және ішкі ағзалардың (қызмет көрсету) шұғыл өзгерісімен, қозғалысымен көрінеді.

Өзгерістер: психогальваникалық рефлекс (ПГР), қан айналу (ағару, қызару, қан қысымының жоғарылауы т.б.) тыныс алу (одан тұншығады немесе тыныс алуы жиілейді), бұлшық ет өзгерістері (маторикалық бұзылуы), пиломоторлы реакция («гусинная кожа»), асқазан мен ішектің қозғалысы т.б.

Адамның ағзасында болып жатқан физиологиялық өзгерістер не үшін қажет? Бұл көрсетілген реакциялар эмоциялық уайымдарға емес, күшті бұлшық еттік әрекетпен бүкіл ағзаны белсендіруге арналғаны анықтады. (Гельгорн, Дж.ӨӨ). Сонымен қатар бұл кезде сыртқы мінез-құлықтағы өзгерістерді байқауға болады (мимика, тонтомимика, паромигвизм, экстромингвизм). Адам басқа адамның эмоциялық күйін оның мимикасына, қозғалыс ерекшелігіне қарап таниды. Ерекше қозғалыстар туа пайда болады немесе әлеуметтік жолмен дамиды, яғни еліктеу арқылы.

Кардиологтардың айтуы бойынша, стенокардия мен инфаркт 80 пайызы жүйке-психикалық ауырлықтан пайда болған. Кей кезде өте кішкене эмоциялық күйзелістің соңы ауыр клиникалық жағдайға әкеп соғуы мүмкін. Психологтар мен психиатрлар адамның соматикалық аурулары және оның жеке бас ерекшеліктері арасында, сонымен қатар оның тұқратын және жұмыс істейтін орнының психологиялық климаты мен тәуелділік орнатты. Егер адам өзінің жұмыс орнында өзіне сәйкес келмейтін орынға тырысса онда жүрек қан тамыр ауруы тууы мүмкін. Ондай адамдар дау-дамайшыл, басқа адамдармен «жағдайды түсіндіргіш», қозғыш болып келеді. Науқастың сезімін тәрбиелеу – дәрігердің және психологтың міндетті жұмыстарының бірі.