55. «Менің өмірімдегі ең бақытты сәттер» тақырыбына шағын эссе жазыңыз.

55. «66 Тіл білетін адам» тақырыбына шағын эссе жазыңыз.

Көп тіл білу ешкімге артық болмайды. Мысалы, 45 жастағы Зияддин Фазаллах 66 тілде еркін сөйлей алады екен. Сондықтан оның аты «Гиннес» рекордтар кітабына енген. Зияддиннің мұндай жетістікке жетуіне өскен ортасы себепші болған көрінеді. Ол Африкадағы Ливерия мемлекетінде туылған. Ата-анасы – ливерандық арабтар. Зияддин он жасында ата-анасымен Ливанға көшіп барғанда 10 шақты африкалық тіл білген. 17 жасында 54 тіл меңгеріп үлгерген. «Көп тіл білемін» деп Гиннес кітабына жазылу үшін өзі өтініш жазған. Оны сынақтан өткізу үшін Испанияның астанасы Мадридке шақырып, теледидарға түсірді. Ол сынақтан ойдағыдай өтті. Залда әлемнің 40 шақты елінен келген тіл мамандары жігіттің көп тіл білетініне таңқалды. Осылайша оның аты рекордтар кітабына жазылды. Зияддин көп тіл білумен қатар, Құран аяттарын жатқа айтумен де жұртты таңқалдырды.

Ол өзі туралы: «Қытай тілін үйрене бастағанымда, Қытайдың елшілігіне барып ақыл-кеңес сұрадым. Ондағылар маған: - Бұл тілді өздігіңнен үйрене алмайсың, - деген болатын. Арада екі ай уақыт өткенде, оларға барып қытайша сөйлегенімде бәрі аң-таң болды», - дейді.

Қазір Зияддин Бразилияда тұрады. Әйелі Маргарита – бразилиялық итальян қызы. Маргарита 20 шақты тіл біледі. Ол Зияддинге тұрмысқа шыққан соң ислам дінін қабылдаған.

55. «Қазақ тілі» тақырыбына шағын эссе жазыңыз.

Қазақ тілі туралы орыс зерттеушісі ғалымдары В.В.Радлов: «Қазақтардың тілі – жатық та шешен, әрі өткір»,- десе, П.М.Мелиоранский: «Қазақ тілін зерттеушілердің бәрі де бірауыздан қазақ тілі түркі тілдерінің ішіндегі ең таза әрі ең бай тіл деп куәландырып отыр»,- деген. Расында да, қазақ тілі түркі тілдерінің қыпшақ тобына жататын бай да көркем, көне тілдердің бірі. Қазақ тілінен басқа түркі тілдерінің тобына: әзербайжан, қырғыз, өзбек, татар, түркімен, чуваш, қарақалпақ, түрік, башқұрт, якут (саха), тува, хакас, алтай, құмық, қарашай, балкар, гагауз, ұйғыр тілдері жатады.

Түркі тілдердің көне қыпшақ-ноғайлы тобына: қазақ, ноғай, қарақалпақ, қарашай, балкар, қырғыз, татар, башқұрт, құмық тілдері жатады.

Түркі тілдердің туыстығы олардың лексикалық мағыналарынан, дыбыстық жүйлерінен, грамматикалық құрылыстарынан байқалады. Сонымен қатар түркі тілдерінің өзіңдік фонетикалық, лексикалық, грамматикалық өзгешеліктері де болады. Мәселен:

1. Басқа түркі тілдерінде сөз басында И дыбысы келетін жерде, қазақ тілінде Ж дыбысы айтылып жазылады. Мысалы: йол-жол, йаш-жас, йыл-жыл

2. Басқа түркі тілдерінде сөз аяғында Ш дыбысы келетін жерде, қазақ тілінде С дыбысы айтылып жазылады. Мысалы: баш-бас, таш-тас

3. Басқа түркі тілдерінде –лар көптік жалғауы дыбыс үндестігіне байланысты өз-гермейді, ал қазақ тілінде бұл жалғау -лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер болып өзгереді. Мысалы: ат-атлар-аттар, йыллар-жылдар.

55. «Дүние жүзінде неше тіл бар?» тақырыбына шағын эссе жазыңыз.

Дүние жүзіндегі тілдердің жалпы саны туралы жалпы дерек жок. Мәселен, 1992 жылы шаққан «Халықаралық лингвистикалық энциклопедияда» жер шерындағы тілдердің саны ( 300 өлі тілді қоспағанда) 6 604 деп көрсітілсе, 1994 жылы шыққан «Әлем тілдердің атласының» мәліметтері бойынша дүние жүзінде 6 796 тіл бар. Тілдердің санына қатысты мәліметтердің нақты болмауының бірнеше себебін атауға болады.

Біріншіден, лингвистер Орталық Африка, Жаңа Гвинея, Фиджи аралдарында бұрын белгісіз болып келген халықтардың мекендейтінін анықтап отыр.

Екіншіден, кейбір тілдердің нақты атауы болмағандықтан олардың санаққа ілінбей қалуы да мүмкін. Африкадағы көптеген банту тілдері осы пікірді растайды. Ондағ халық өз тілін өзеннің, таудың атымен атай салатын көрінеді.

Үшіншіден, кейбір тілдердегі диалеті мәселесі әлі айқындалмаған. Мысалы, қытай тілінде диалектік айырмашылықтар өте үлкен. Соның салдарнан тек иероглифті қолданатындар ғана диалектілік тілдерді түсінетін көрінеді.

Төртіншіден, қолданыстан шыққан, яғни өлі тілдерді анықтаудың нақты жолдары айқындалмаған. Мысалы, Австралиядағы жергілікті халықтың 250 тілінің 100-і бүгінде өлі тілдер қатарынан орын алған. Тағы 100 тіл осы қатарды болашақта толтыра түспек. 1926 жылы Кеңестік Республикаларда 194 тіл болса, қазіргі ТМД аймағында тілдер саны 120-150 ге дейін кеміген. Әлемед тек 100 адам ғана қолданатын 455 тіл бар көрінеді.Ғалымдардың болжауы бойынша, мұндай тілдер екі-үш ұрпақтан соң мүлдем жойылады.

1992 жылы Х.П. Грайс әлемде 6528 тіл бар дей отырып, олардың аймақтар мен континенттерге шаққандағы пайыздық үлесін анықтады.Нәтижесінде, тілдердің ең үлкен тобы Азия континентінде шоғырландығы белгілі болды. Сонымен Азияда 2034 тіл бар, ол жалпы тілдердің і» пайызын құрайды. Ал, қазақ тілі 1999 жылғы санақ бойынша әлем тілдерінің ішінде миллиондаған сөйлеушісі бар 93 орынды иеленген. Осыған байланысты, ғалымдар қазақ тілінің болашағы үлкен деген үмітте.