– Билет
1. 4-тактілі іштен жану қозғалтқыштың индикаторлы диаграммасын құру
2. Техникалық күтудің мерзімділігі.
3. Шлицті (оймакілтекті) қосылыс. Түрлері. Шлицті қосылыстарды есептеу.
1. 30 4-тактілі іштен жану қозғалтқыштың индикаторлы диаграммасын құру
Қозғалтқыш цилиндрлерін пайдаланған газдардан толықтай тазалау үшін жəне оларды жаңа жанар май қоспалары мен немесе ауамен толтыру үшін клапандардың ашылу мөлщері – біркелкі бұрын, ал жабылуда кешігіп жабылады (поршеньнің шекті нүктелеріне қарағанда).
Иінді біліктің кіру жəне шығу клапандарының ашылып – жабылу кезіндегі немесе поршеньнің шығу жəне үрлеу терезелерінің ашылып жабылуына сəйкес градустағы бұрылу бұрыштарын газдарды бөлу фазасы деп атайды. Газдарды бөлу фазалары əдетте дөңгелекше графика деп аталатын газды бөлу диаграмма түрінде көрсетіледі Кейде газдарды бөлу диаграммасына тек қана газдарды бөлу фазалары ғана емес,иінді біліктің сығымдау жəне ұлғаю процесіне сəйкес бұрылу бұрыштары да түсіріледі. Сонда ол диаграммма газдарды бөлу фазалары, қозғалтқыш жұмысының циклінің процестерінің ұзақтылығы мен тəртіптері туралы түсінік береді. 2.4- суреттерде төрт тактілі жəне екі тактілі қозғалтқыштардың газдарды бөлу фазаларының индикаторлы жəне дөңгелекше диаграммалары көрсетілген 2.3-суретте: Yd– кіру клапанның ашылуының озу бұрышы, Yа1– кіру клапанның жабылуының кешігу бұрышы, а1–кіру клапанның жалпы ашылуының бұрышы. Ya-c"–сығымдау процесіне сəйкес бұрыш. Yc'– отынды бүркіту немесе оттандырудың озу бурышы. Yc"-z'-b'– жану жəне ұлғаю процесіне сəйкес бұрыш. Yb'– шығу клапанның ашылуының озу бұрышы. Yz'–шығу клапанның кешігу бұрышы. Yb'-z'– шығу клапанның ашылуының жалпы бұрышы
3.4–суретте. Ya-c"сығымдау процесіне сəйкес бұрыш.Yc'- отынды бүркіту немесе от алдырудың озу бурышы. Yc"-z'-b'-жану жəне ұлғаю процесіне сəйкес бұрыш. Yb-a- шығу клапанның ашылу жалпы бұрышы . Ys-s"–үрлеу терезелерінің жалпы ашылу бұрышы. Ya-s'– зарядтың ағып кету кезеңі.
Төрт тактілі қозғалтқыштарда олардың айналу деңгейіне қарай кіру клапандары Yd=10º…40º ж.ш.н-ге жетпей ашылып Ya=20º…70º ж.ш.н өткеннен кейін жабылады. Шығару клапандары 30º…70º т.ш.н жетпей ашылып,10º…35º т.ш.н өткеннен кейін жабылады Қозғалтқыштарда бір уақытта кіру жəне шығу клапандары бірдей ашық кезеңі болады. Осы кезде пайдаланған газдардың жоғары инерциялары əсерінен цилиндр тпзпрып,жаңа жанармай толық толады. Газдарды бөлудің оптималды фазалары əр қозғалтқышқа эксперименталдық əдістерімен табылады. Олардың дұрыс таңдауынан қозғалтқыштың үнемділігі қуаты тығыз байланысты. Қозғалтқышты жинау кезінде газдарды бөлу фазалары бөлгіш шестерняларындағы белгілермен қиылыстыру жолымен жетіледі.
2.30 Техникалық күтудің мерзімділігі
Техникалық күтудің мерзімділігі.
ТК мерзімділігі – ТК екі біртумалы жұмыстардың бірінен – соң бірі жүргізілуі арасындағы заңнамалық атқарым жортудағы километрмен немесе жұмыстағы сағатпен .
Күтуді жүргізу кезінде бұйымды талап етілген техникалық күйге дейін жеткізудің екі негізгі әдісі пайдаланылады.
Бірінші әдіс кезінде 1 – 1 (атқарымы бойынша) шартты белгіленетін бекітілген атқарымға жеткен кезде техникалық құжаттамамен берілген деңгейге дейін бұйымның қайта қалпына келуімен сәйкес белгілі мерзімділік бекітіледі.Алдымен техникалық күйді бақылау және ескертпелік техникалық әсерлерді жүргізу жайлы шешімді қабылдау берілген деңгейге дейін жеткізу.Сондықтан ТК операциясы жалпы түрде екі бөлімнен тұрады бақылаушылық және орындаушылық.Мұны ТК операциясының еңбексыйымдылығын анықтау кезінде санау қажет:
(3.1)
мұнда және - профилактикалық операцияның сәйкес бақылаушылық және орындаушылық бөлімдерінің еңбек сыйымдылығы; - қайталанушылық коэффициенті.
Бірінші әдіс кезінде к=1, ал бақылаушылық және орындаушылық бөліктері ұқсастанады.
Екінші әдіс кезінде әрбір нақты жағдайға k=0 немесе k=1 екенін айта кеткен жөн, ал қайталанушылық коэффициенті жайлы бірнеше жағдайларға және межелеуге арналған орташа мәні ретінде айтуға болады.
ТК (бақылаумен немесе онсыз) жүргізудің сол немесе басқа тәсілін пайдалану тиімділігі істен шығуларды ескертуге және жоюға шығындардың операциялардың бақылаушылық және орындаушылық бөліктері қатынасымен және басқа да факторлармен анықталады.
Профилактикалық операцияны жүргізу бағасы
dn = dk+kdи. (3.2)
мұнда және - операцияның сәйкес бақылаушылық және орындаушылық бөлімдерінен бағасы.
ТК мерзімділігін анықтау әдістері келесілерге ажыратылады: қарапайым (ұқсастығы бойынша түпнұсқалық әдісі); АКК негізгі заңдылықтары және бақылаулары нәтижелеріне негізделген, талдамалық; кездейсоқ үрдістерді; үлгілеуге негізделген еліктендіргіштік. Айтарлықтай кең таралғандарын қарастырамыз.
Ақаусыздықтың жіберілген деңгейі бойынша ТК мерзімділігін анықтау әдісі, бұл әдіс мынадай рационалдық мерзімділікті таңдауға негізделген, яғни тәуекелдік деп аталатын алдын – ала берілген мәннен элементінің істен шығу ықтималдығы аспайды (сур 3.1).
Рд{хi≥l0}≥Rд = г, т. е. l0=xг, (3.3)
мұнда хі – істен шығуға атқарым; RД – ақаусыз жұмыстың жіберілген ықтималдығы;
r=1 – F; l0 – ТК мерзімділігі , xг – гамма – пайыздық қор.
Қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін агрегаттармен механизмдер үшін RД=0,9 сағ 0,98; басқа да торабтармен агрегаттар үшін RД=0,85 сағ 0,90.
Сондықтан анықталған мерзімділік орташа істен шығуға (сур 3.1 қара) атқарымнан әлдеқайда аз және онымен келесідей байланысқан: l0=Bx мұнда в – істен шығуға атқарым варияциясының мәнін және сипатын, сонымен қатар ақаусыз жұмыстық (3.1 - кесте) жіберілген ықтималдығының қабылдануын есептейтін рационалды мерзімділік коэффициенті.
Сур 3.1. Ақаусыздықтың істеу ықтималдығы
3.1 кесте.
Ақаусыз жұмыстың жіберілген ықтималдығының әртүрлі мәні кезіндегі рационалдық мерзімділік коэффициенттері және қордың варияциялану коэффициенті.
Rд |
Қордың вариация коэффициенті |
|||
0,2 |
0,4 |
0,6 |
0,8 |
|
0,85 |
0,80 |
0,55 |
0,40 |
0,25 |
0,95 |
0,67 |
0,37 |
0,20 |
0,10 |
Сондықтан кездейсоқ мәннің варияциясы неғұрлым аз болса, басқа да тең жағдайларда тағайындалуы мүмкін кезінде ТК мерзімділігі соғұрлым үлкен болады.Ақаусыздыққа қойылатын аса қатаң талаптар ТК рационалды мерзімділігін төмендетеді.Бақылаудың мерзімділігін және алдын – ала созуды қалпына келтіруді, бекітпелік байланыстарды анықтау кезінде сағ 0,6.