13.3 Конустық тісті берілістерді жанасу беріктегіне есептеу.

Конус тісті берілістерді иілу және жанасу беріктіктеріне есептеу цилиндрлі тік тістерді есептеу жолымен жүргізіледі, сондықтан есептеу жолдарын қайталаудың қажеті жоқ. Бірақ кейбір ерекшеліктерін айта кеткен жөн.

Конусті дөңгелектер тістерінің қимасы ені бойынша өзгеріп отыратыны бірден байқалады, сондықтан есептеу тіс енінің ортасынан өтетін қима бойынша жүргізіледі. Осы қимада пайда болған тіс пішінінің беріктігі конусты тістің беріктігіне тең деген шартпен шешіледі, яғни конусты тісті берілісті беріктігі жағынан бірдей тік тісті дөңгелектің диаметрі мен тіс саны былай табылады:

және (8.13)

Осыған байланысты иілуге есептегенде, тіс формасының коэффициентін келтірілген тіс сандары бойынша алу қажет. Сондай-ақ иілуге есептеу кезінде күштердің тіс еніне бір қалыпты тарамайтынын тістердің иілу беріктігін 15 процентке кеміту арқылы есепке аламыз (коэффициент 0,85). Осы ерекшеліктерді ескере отырып, иілу кернеуін анықтаймыз:

(8.14)

Жобалау кензінде орталық модулдың шамасы коэффициентін енгізіп және арқылы өрнектеп анықталады

(8.15)

Конусты тісті берілістер де цилиндрлі берілістерге сәйкес Герц формуласын қолдану арқылы жанасу беріктігіне есептелінеді, онда

Орындарына қойып, аздап өзгерту жасаған соң

(8.16)

Тіс бойына түсетін меншікті күш

(8.17)

немесе

(8.18)

Бұл формулада T₂ – дөңгелектегі момент, H∙мм; b – дөңгелек ені, мм.

Жобалау есептерінде арқылы ауыстырып конусты тісті берілістердің диаметрлерін анықтаймыз.

(8.19)

немесе деп

(8.20)

ендік коэффициент.

K=1,2 - егер материалдар қаттылығы HB 350-ден аз болса, K=1,35 -егер материалдар қаттылығы НВ 350-ден жоғары болған жағдайда.

Қиғаш және дөңгелек тісті конусты берілістер үшін МЕСТ 19326-73 бойынша , осыған орай және

(8.21)

Жобалау есептерінде

(8.21)

немесе деп

(8.22)

11. - Билет

1. Бензинді қозғалтқыштардағы отын беру жүйесі.

2. Технологиялық және диагностикалық жабдықтардың жіктелуі.

3. Бұрамдықты беріліс, жалпы сипаттамалары, қолдану.

14.1 Бензинді қозғалтқыштардағы отын беру жүйесі.

.7.1. Карбюраторлы қозғалтқыштың қоректену жүйесі - жанар май мен ауаны тазарту, керекті жану қоспасының құрамын дайындау жəне оны қозғалтқыштың цилиндріне қажетті мөлшерде беру үшін, сонымен қатар пайдаланылған газды шығару үшін арналған. Карбюраторлы қозғалтқыштың қоректену жүйесі /1.1-сурет/ жанар май багінен (I), жанар май түтіктерінен (7) , (8), (10), жанар май сүзгішінен (11), жанар май насосынан (9), ауа тазартқыштан (5), карбюратордан (6), кіргізуші (4) жəне шығарушы (7) түтіктерден, пайдаланылған газды шығарушы құбырлардан (12) жəне өшіргіштен (13) тұрады. Жанар май багі - жанар майдың белгілі бір қорын сақтауға арналған. Бактің сыйымдылығы-автомобильдің 400 км. кем емес жүрісіне есептеліп жасалады. Тұндырғыш-сүзгіші жанар майдан салыстырмалы механикалық қоспаларды жəне суды тазартуға арналған. Ол тікелей жанар май багінен кейін қондырылады. Жанар май насосы /сорабы/ - жанар майды бактен карбюраторларға еріксіз беруге арналған.

Ал, мұқият /ұсақ/ тазалау сүзгіші жанар майды ұсақ қоспалардан бір жола

тазартуға арналған. Ол əрқашанда жанар май насосынан кейін қондырылады.

Карбюратор - жану қоспасының қажетті құрамын қозғалтқыштың жұмыс

тəртібіне сəйкес дайындауға арналған. Ол кіру түтігінде орнатылады.

Ауа тазартқыш - қозғалтқыш цилиндріне ауамен түсетін механикалық

қоспаларды тазартуға арналған. Ол карбюратордың жоғарғы-келте құбырына

бекітіліп орнатылған. Кіргізуші жəне шығарушы түтіктер - қозғалтқыш цилиндріне жану қоспасын беру жəне оны əр цилиңдрге тазарту үшін арналған. Қоректендіру жүйесінің негізгі элементтерінің орналасуы мен олардың қандай жұмысқа арналғанымен танысқаннан соң, олардың негізгі принципиальдық жұмыс істеу схемаларын қарастыруға болады. Қозғалтқыштың жұмысы кезінде жанар май бактен сүзгіштер арқылы жанар

май насосы мен /сорабы мен/ жанар май түтіктері (8) бойынша карбюраторға

беріледі. Өтy тактісіндегі цилиндрде пайда болатын сиретуге өткізуші клапанның ашылуы арқылы жанар май өткізу түтігі (4) арқылы карбюраторға (6) беріледі. Атмосфералық ауа ауа тазартқыш (6) арқылы сорылып карбюраторға келеді де, онда бүркіген бензин ауамен араласып жану қоспасын құрайды. Жану қоспасы өткізу түтігі бойынша козғалтқыштың цилиндріне түседі де, онда бұдан бұрынғы циклден қалған пайдаланылған газдармен араласып жұмыс қоспасын құрайды, одан кейін ол сырылады сығылу процесінің соңында ұшқынның əсерінен еріксіз тұтанады жəне

жанады. Бензиннің кебуін жақсарту үшін кіре берісте өткізу түтігі-шығарушы түтігімен бірге орналастырылған , ал бұнда бензинді қыздыру үшін сыртқа шығатын газдың жылуы пайдаланылады. Шығару процесі кезінде пайдаланылған газдар-цилиндрден ашылған шығару клапанынан шығарушы түтіктер (12) жəне өшіргіш (13) арқылы сыртқы атмосфераға жіберіледі. Бензин банке құю мойыны (2) арқылы құйылады.

Қоспа жасалу деп жалпы жағдайда, жанар пайда беру, бүрку, бұландыру жəне оның буының ауамен араласу процестерін айтады, қоспа жасалудың саласына жанар майдың толық жануы, қозғалтқыштың қуаттық жəне үнемділік көрсеткішьері тəуелді болады. Жанар май мен ауа қоспасын-жану қоспасы деп атайды. Жану қоспасы қозғалтқыш цилиндрінде жану өнімдерімен газдармен цилиндрде алдыңғы циклдерден қалған/ араласып жұмыс қоспасын түседі. Козғалтқыш жұмысына жанар майдан сапасы ғана емес, сондай-ақ ондағы ауамен, жанар май құрамымен сипатталатын жану қоспа құрамы да айтарлықтай əсер өтеді. Жану қоспа құрамын ауаның жылдық коэффициенті бағалайды. 1 кг жанар майға шамамен 15 кг-дай ауа келеді. Бұл қезде қозғалтқыштың жанар май шығыны біраз өсіп, ең жоғарыға жақын қуат береді. 2/ байытылған қоспа, бұнда /практика жүзінде a -ның шамасы 0,80 – нен 0,95-ке дейін өзгереді/ болып, ауаның жетіспеушілігі 20% -ке дейін болады. Бұндай қоспалар үлкен жылдамдықпен жанып, бұл кезде жұмыс істеген қозғалтқыш ең үлкен қуатқа ие болады, сондықтан оларды қуатты жану қоспасы деп атайды. 3/ Бай қоспа, бұнда 0,65 -тен 0,75-ке дейін болады. Бұл кезде жану жылдамдығы оттегі жетіспеушілігінен төмендейді. Олармен жұмыс істегенде қуаттың көмуі, түтіннің шығуы, қозғалтқыштың қызуы байқалады, үлкен жанар май шығыны болады. Сондықтан бай қоспамен жұмыс жасауға жол бермеу керек. 4/ Кедейленген қоспа, онда a > I (практика жүзінде a -ның шамасы 1,0-ден 1,2-ге дейін жəне ауаның молдығы 20%-ке дейін барады. Бұндай қоспаның жану жылдамдығы біршама кемиді, бірақ қозғалтқыштағы жанар майдың шығыны өте аз болады, сондықтан оларды үнемділік қоспа деп атайды. 5/ Кедейлі қоспа a > 1,2 жану жылдамдығының төменділігімен сипатталады, қозғалтқыштың жұмысы тұрақсыз болады, карбюратордағы «тарсылдар» қозғалтқыштың қызуын, қуаты кемуін жəне жанар май шығынының көбеюін байқатады. Карбюраторлық қозғалтқыштардың мұндай қоспада жұмыс істеуіне

болмайды. Жану қоспалары a < 0,4 жəне a > 0,3 болғанда электр ұшқынымен

қозғалтқыш тұтанбайды. Практика жүзінде карбираторлы қозғалтқыштар, жану қоспалары a шамасы 0,85-тен 1,15-ке дейін болғанда жұмыс істейді. Дизельдерге a > I , ал практика жүзінде 1,15-пен 1,6 аралығында жəне оданда жоғары. Қозғалткыштың типіне, жұмыс қоспасының тұтану тəсіліне жəне

пайдаланатын жанар майдың сортына байланысты екі негізгі қоспа жасалу əдісі бар; сырттай жəне іштей.

Сырттай қоспа жасалу кезінде карбюраторлы қозғалтқыштарда жанар май ауа жану қоспасын даярлау сыртында арнаулы аспапта карбюраторда басталада. Сосын жану қоспасы цилиндрге беріледі. Іштей қоспа жасалуда дизельдерде жану қоспасын даярлау тікелей цилиндр ішінде, жанар майды бүрку кезінде жүреді. Карбюраторлы жəне дизельді қозғалтқыштардың қоректендіру жүйелерімен олардағы қоспа жасалу шарттарын салыстыра отырып келесідей ерекшеліктерді көрсетуге болады. Карбюраторлы қозғалтқышта қоспа жасалу салыстырмалы баяу жүреді жəне кіргізу мен сығу тактілері кезеңінде, демек, иінді білік 360° шамасында айналғанда

болады. Дизельдерде қоспа жасалу өте тез жүреді, практика жүзінде цилиндрге жанар май бүрку кезеңінде болады. Сонымен бірге сығылу тактісінің сонында ауа тығыздығы жоғарыда жəне сығу камерасының көлемі өте аз болғанда жүреді. Бұл жағдайда қоспа жасалудың жоғары сапасын қамтамасыа ету қиын. Сондықтан дизельдерде қоспа жасалуды жақсарту үшін, жанар май толық жəне түтінсіз жану үшін толық конструктивті құрылмалы-технологиялық комплексті жиынтықты шаралар қолданылады:

1/ Ауаның молдық коэффициентін a 1,4-тен 1,66-ке дейін жəне одан жоғары

өсіреді.

2/ Жану камерасына жанар майды жоғары қысыммен майда бүркілген күйінде форсунканың кіші диаметрі арқылы бүркеді.

3/ Цилиндрге жанар майды дер кезінде қоспа жасалуға жақсы жағдайлар

туғанда беру /сығылған ауа температурасы жоғары болғанда жану қоспасы бұл кезде жылдам жанады, кебеді, тұтанады, біркелкі жəне дер кезінде жанады.

4/ Арнайы жану камераларын жасау, олардың конструктивті формасы

цилиндрдегі ауа зарядының, əсіресе, сығу тактісі кезінде қарқыңды жануын

қамтамасыз өтеді.