25. Иммунитет бұзылыстарын емдеу.

Иммундық жүйеге әсер ететін ем екіге бөлінеді:

1) иммунитетті белсендіретін ем;

2) иммунитет басатын (иммунитет тежейтін). Кейде иммунитетті қалпына келтіру (модуляциясы) емі деп үшінші түрін береді.

Иммунитет белсендіретін ем – арнайы және арнайы емес түрлеріне бөлініп, иммунды қабілетті торшалардың белгілі бір клонын немесе жалпы иммунологиялық қорғанысты күшейтеді. Иммунитет белсендіретін ем онкопатологияда, тері, тыныс алу, асқорыту, зәр-жыныс жолдарның рецидивті бактериальды және вирусты ауруларын кешенді емдеуде қолданылады.

Иммунитетті тежеу – иммунитет жүйесіне әсер етумен арнайы алло-немесе аутоантигендерге қатысты антиденелерді немесе лимфоциттерді азайту немесе оларды құртумен жүргізіледі. Олар аутоиммундық және лимфопролиферациялық ауруларды емдеуде, мүшелерге және ұлпаларға трансплантация жүргізгенде қолданылады.

Иммуномодуляция – иммундық статусты қалыпты жағдайына келтіретін шаралар. Мұндай ем стрестен немесе ауыр физикалық жүктемеден кейін дені сау кісілерге тағайындалады. Иммунитет қалпына келтіру шаршау синдромы және аутоиммундық немесе иммундық тапшылық даму қаупі бар кісілерге жүргізіледі. Иммунитетті қалпына келтіру – цитокиндердің қатысуымен жүреді.

Иммунореабилитация – иммунитет жүйесінің бұзылған қызметін қалпына жедел келтіретін емдік-сауықтыру шаралары. Мысалы, иммунитет жүйесіне әсері бар патологиялық процестерді емдеу, сауықтыру.

Практикада жиі қолданылатын иммунотропты препараттар

(Г.Н. Дранник, 2003)

І. Биологиялық (физиологиялық) заттар өнімі: тактивин, тимостимулин, тималин, тим-увокал, тимомодулин, тимактид, тимоптин, вилозен, миелопид, спленин, лаферон, реаферон, роферон – А, нитрон-А, фрон, берофор, имукин, лейкинферон, лейкомакс, граноцит, пролейкин, иммуноглобулиндер, алкимер, полибиолин және басқалар.

ІІ. Микробтан алынған өнімдер:

1. Тірі бактериялар – БЦЖ;

2. Экстрактар – биостим, пицибанил, уроваксом;

3. Лизаттар – бронхомунал, IRS-19, поспат, имудон, бронховаксом, дирибиотин, риновак, респивакс, уростим;

4. Липополисахаридтер – пирогенал, продигиозан;

5. Грибтік полисахаридтер – кестин, бестатин, лентнан, глюкан;

6. Ашытқы полисахаридтер – зимозан, натрий нукеинаты,

7. Рибосомалар – протеогликан-рибомунил;

8. Пробиотиктер – бластен, биоспорин, линекс.

ІІІ. Синтетикалық препараттар: тимоген, ликопид, диуцифон, левамизол, кемантин, леакадин, полиоксидоний, гроприносин, изопринозин, неовир, циклоферон, кополимер (копаксон).

ІV. Витаминдер және антиоксиданттық кешендер.

V. Өсімдік препараттары: дифур, бластофаг, манакс, иммунал.

VІ. Энтеросорбенттер: белосорб, энсорал, микотон, силлард, антрален.

VІІ. Иммунитет тежейтіндер: глюкокортикоидтар, азатиоприн (имуран), сандиммун, програф, сепсепт, рапамицин, мизорибин, бреквинар, деоксиспергуалин лефлюномид, тимоглобин, лимфоглобин, ОКТЗ, симулект, тимоглобулин.

VІІІ. Ферменттердің кешенді препараттары: вомензим, флогензим, вобемугос.

1. Иммунитетті ширату

Иммунитетті қалпына келтіру терапиясы аурулардың клиникасына байланысты және науқастың иммунологиялық жағдайын бақылауымен жүргізіледі. Иммундық тапшылық берген себептерді, әрбір адамның жеке ерекшелігін, иммундық тапшылықтың түрін, науқастың иммунограммасын, аллергиялық реакциялардың түрін анықтайды. Иммундық реакцияларды реттеу арнайы ем қолданбай-ақ табиғи эндогендік белсенді факторларды басумен де жүргізеді. Мысалы,- Т-лимфоциттердің және ЕКК-көбейту үшін айырша бездің препараттарын немесе нуклеинат натрий қолданамыз. Олардың орнына иммундық реакцияларды тежейтін, простагландиндерді бұзатын аспирин немесе индометацин тағайындауға да болады. Лейкотриеннің құрамына кіретін ЛТС4 бронхоспазм беріп баяу жүретін анафилаксияны дамытады. ЛТС4-дің антогонисі α-интерферон анафлактикалық реакцияны тежейді.

Иммунитет түзейтін препараттарды қолданудың негізделуі: жеке науқастың анамнезіне, клиниклық-зертханалық және иммунологиялық тексерудің нәтижесіне байланысты тағайындалып, оның қандай нәтиже беруін бақылаумен жүргізіледі.

Емнің иммундық әсері аурудың түріне, иммунитет жүйесінің бұзылу ерекшелігіне де байланысты.

Иммундық терапияның жалпы принциптеріне жақсы тамақтану, витаминдерді микро-макроэлементтерді пайдалану жатады. Энтеросорбенттер денеден ауыр металдың тұздарын, антигендерді, радионуклеидтерді, нитриттер мен нитраттарды шығаруға көмектеседі.

Иммундық бұзылысты емдеу қағидалары:

Иммунотропты препараттар әрқашан этиологиялық еммен бірге қолданылады. Иммундық бұзылысты гуморальдық немесе торшалық деп анықтап, иммунологиялық көрсеткіштері сау адамдардың көрсеткіштерімен салыстырылып отырылады. Ем кісілердің жасына, патофизиологиялық өзгерістеріне байланысты жүргізіледі. Иммунологиялық бұзылыстың дәрежесін ескереді.

Этиотроптық емдік препараттардың иммунитетке қандай әсері бары ескеріледі. Иммундық препараттардың кері әсері де анықталады.

Емдеудің ұзақтығы қанша уақыт емдегенде, иммунитет бұзылысы қалпына келуіне (30 күннен 9-12 айға дейін) байланысты. Иммундық ем аурудың даму кезеңіне сәйкесті жүргізіледі. Нуклеин зат алмасуының бұзылуын және дене салмағының көбеюін ескереді.

Науқас организмі сол препаратқа реакция бере ме, жоқ па? - алдын ала тексереді.

Маусымдық иммундық өзгерістер де ескеріледі. Мыс. Шығыс Сібірде-күзде торшалық және гуморальдық иммунитет төмен, көктемде, қыста жоғары, жазда -–басылған, бірақ бейспецификалық қорғаныс көтеріледі. Иммунитет тәулік ішінде де өзгереді: фагоцитоз және пропердин күндіз жоғары, кешке, түнде және таңертең төмен. Лимфоциттер де тәулік аяғында (24 сағатта) көп, оянғанда - аз. Сол сияқты Т-және В-лимфоциттері таңертең аз, түн ортасында көп. Иммуноглобулиндер, аллергиялық реакциялар түнде көбейіп, күндіз азаяды.

Иммунитетті қалыптау төрт түрлі жолмен жүргізіледі (А.В. Караулов, 1999):

1. иммундық жүйенің гормондары мен медиаторлары арқылы (айырша без факторлар, миелопептидтер, цитокиндер - интерферон, апару факторлары, интерлейкиндер, колоние белсендіретін факторлар, лимфоциттер-макрофаг қарым-қатынасы факторлары. т.б.);

2. иммундық инженерия (иммунитет жүйесінің мүшелері мен ұлпаларының трансплантациясы: сүйек миы, эмбрионның бауыр торшалары, айырша без, айырша без-төс кешені және басқаларды ауыстыру, иммуноглобулиндерді немесе гамма-глобулиндерді, олардың жеке кластарын, плазма, қан құю);

3. табиғи иммунитетті белсендірушілермен (вакцина, липополисахаридтер, бактериялар қосындылары) және синтетикалық препараттармен (левамизол, диуцифон, полианиондар, изопреназин және басқалар) ем жүргізу;

4. лазер және ультрадыбысты сәулеленуді, сорбционды әдістерді, плазмаферез және басқаларды қолдану.

Иммунитет жүйесін қалыпты жағдайға келтіруге қолданатын препараттардың саны 200 ден көп.